.: Asuult Sambar Maximus :.

Гучин зургадугаар бүлэг

Өвлийн нэгэн үдэш Бриссенден Мартинд — Хоёулаа явъя, би танд «ёстой хүмүүсийг харуулъя» гэв.
Тэд Сан-Францискод хоол идээд Оклендийн гаталгаа онгоцонд суух гэж байтал Мартинд «ёстой хүмүүс» үзүүлэх санаа Бриссенденд төрлөө. Тэгээд тэр эргэж цувныхаа хормойг хийсгэн, сүүдэр шиг юм далайн зогсоолоос холдон алхав. Түүнийг Мартин арай ядан гүйцэж явав. Бриссенден замдаа сүлжмэл гэртэй хоёр лонх хуучин портвейн дарс худалдан авч түүнийгээ барьсаар Мишен-стрит орох трамвай руу үсрэн оров. Мөн хэдэн шил виски архи тээсэн Мартин дагаж оров.
«Намайг энэ цагт Руфь харвал юу гэж хэлэх бол» гэсэн бодол зөвхөн эгшин зуур Мартинд бодогдлоо. Гэвч тэр «ёстой хүмүүс» гэж хэн болох тухай асуулт түүний бодлыг эзэмдэж байсан учир өөр бодол ер тогтсонгүй.
Тэр трамвайнаас бууж Маркет-тритээс урагш ажилчны хорооллын харанхуй гудамж руу шүрган ороход,
— Өнөөдөр хэн ч ирэхгүй байж болно. Тэгвэл та эртнээс нааш эрсэн юмаа үзэхгүй өнгөрч болно гэж Бриссендсн хэлэв.
— Тэр чинь юу билээ? гэж Мартин асуув.
— Би таныг олж уулзсан тэр панзчингуудын орогнодог газар шахцалдаж байдаг сул чалчигсад шиг биш, ёстой хүмүүс, ёстой ухаантай хүмүүс байгаа юм. Та олон ном уншиж мөн ганцаардан зүдэрсэн. Иймд бага сага юм уншсан хүмүүстэй би таныг танилцуулъя, хойшид та ганцаардахгүй болно гэв.
Нэг хороо өнгөрөөд Бриссенден бас ингэж хэлэв.
— Тэдний үргэлжийн маргааныг би гойд сонирхдоггүи юм. Би ер нь номьн философид туйлын дургүй. Гэвч тэд нар бол хөрөнгөтний гахайнууд биш ёстой сэхээтнүүд, үүнд эргэлзээ байхгүй! Харин хараарай! Юуны тухай ч ярьсан тэд танаас давахдаа л давна гэв.
Жаахан явтал Бриссенден амьсгаадаж эхлэхэд гар дахь лонхы нь Мартин авах гэсэнд өгсөнгүй, харин ийн өгүүлрүүн:
— Бид Нортонтой уулзах байх. Нортон бол идеалист. Гарвардын их сургууль төгссөн хүн! Гайхалтай ойтой! Идеализм нь түүнийг философийн анархизмд хүргэсэн учир гэр бүлийнхэн нь түүнийг хайхрахгүй болсон юм. Эцэг нь төмөр замын ерөнхийлөгч, саятан байхад хүү нь сард хорин таван долларын хөлстэй. анархист сэтгүүл редакторлох ажил хийж Фрискод өлсөж суух байх юм даа.
Мартин Сан-Францискийг, ялангуяа энэ хэсгий нь муу мэдэх тул түүнийг Бриссенден хаа хүргэж явааг мэдэхгүй явав.
— Тэдний тухай жаал яриач. Ямар шүү улс болохы нь мэдэх юмсан. Яаж амьдардаг, яаж энд ирсэн улс вэ?

— Гамильтонтой дайралдвал сайнсан гэж Бриссенден амьсгаа дарахын тул түр зогсоод хэлснээ үргэлжлүүлэн
—- Чухамдаа тэр хүн давхар нэртэй юм. СтраунГамильтон гэнэ. Өмнө зүгийнхний хуучны сурвалжит бүлгээс гаралтай хир нь өөрөө бол алба хааж байгаа гэх юм уу чухамдаа социалист хоршоололд долоо хоногт зургаан долларын хөлсөөр ажиллах гэж оролдож байгаа боловч ёстой залхуу, тэнэмэл хүн дээ. Засаршгүй тэнэмэл! Тэнэж яваад л Сан-Францист ирсэн хүн. Нэг удаа хэлэн дээрээ юу ч тавилгүй бүхэл өдөр цэцэрлэгт сандал дээр сууж өнжсөн юм. Тэгэхэд нь хоёр хорооллын цаана байгаа ресторанд очиж хоол идье гэж намайг хэлэхэд юу гэсэн гэж санана? «Өвгөн минь, илүү ажил. Хайрцаг тамхи авч өгсөн чинь дээр!» гэсэн шүү. Түүнийг Крейс, материалист монизмын замд оруулах хүртэл Спенсерийн сургаалыг баримтлагч байсан юм. Болж өгвөл монизмын тухай яриулна. Нортон ч монист, гэхдээ түүнийх идеалист монизм байгаа юм. Тэгээд л Гамильтон, Крейс хоёртой үргэлж уралцаж байдаг юм.
— Крейс гэж ямар хүн бэ? гэж Мартин асуув.
— Бид яг тэднийд орох гэж явна. Их сургуулийн профессор байснаа хөөгдсөн хамгийн жирийн түүхтэй хүн. Тонгорог шиг хурц ухаантай. Юу олдсоноо хийж амь зууна. Гудамжинд зөөгч хүртэл хийж байсан. Мухар дадал заншил огт үгүй. Үхсэн хүний бүтээлэг хуулахдаа айх ичихийг мэдэхгүй хүн. Тэр хүн хөрөнгөтнөөс ялгагдах нь юу вэ гэвэл ямар ч далдлах юмгүй хулгайлдаг нь болно. Тэр Ницше, Шопенхауэр, Кант, ер нь хэний ч, юуны ч тухай ярьж чадах боловч гол сонирхдог юм нь монизм. Тэр ч байтугай эхнэр Мэрийнхээ тухай ч гэсэн монизмоос бага боддог байх. Түүнд Геккель бурхан. Түүнийг доромжлох ганц арга бол Гекколийг дайрах явдал юм. За бид хүрч ирлээ.
Бриссенден шатаар өгсөхийн урьд амьсгаа дарахын тул гишгүүр дээр лонхнуудыг тавилаа. Энэ бол доод талдаа том танхим ба хүсний мухлагтай хоёр давхар жирийн нэгэн байшин байна.
— Сайн эрс хоёрдугаар давхры нь эзэлж цөм энд суудаг юм. Гагцхүү Крейс хоёр өрөөтэй. За оръё! гэж Бриссенден хэлэв.
Дээд давхарт гэрэлгүй тул Бриссенден харанхуйд чигээ олох нь гэрийн сахиус шиг л аж. Тэгээд зог тусаж Мартннд ннгэж хэлэв.
— Энд бас бурхан судлагч Стивенс гэж бий. Ам нь халаад ирэхээрээ хэнийг ч будлиулж чадна. Саяхан ресторанд сав угаагчаар ажиллах болсон юм. Сайн янжуурт дуртай. Арван центийн хоол идчихээд таван центийн янжуур авах хүн. Би түүнд өгөх гэж хоёрыг авч яваа. Бас Парри гэдэг австрали эр бий. Энэ бол биеийн тамирын амьд роль, тоо бүртгэгч хүн. Мянга есөн зуун гурван онд Парагвайн үр тарианы ургац ямар байсан бэ, мянга найман зуун ерэн онд Англиас хичнээн хэмжээний зотон Хятадад худалдсан бэ, Батт-линг-Нельсоныг ялахад Жимми Брайтын хүндийн хэмжээ ямар байсан бэ, мянга найман зуун жаран найман онд Нэгдсэн улсын боксын дунд жингийн аврага хэн байсан бэ гэх зэрэг асуугаад үзээрэй, цөмд нь автомат шиг түргэн, зөв хариулна. Бас барилгын өрөгч Энди гэгч юм бүхнийг үзэх өөрийн үзэлтэй, шатар сайн тоглодог нэг нөхөр бий. Ингэхэд хоол зөөгчид, тогооч нарын ажил хаялтыг санаж байна уу? Түүнийг чинь Гамильтон зохион байгуулсан юм. Тэр Крейсийн өреөнд сууж байгаад ажил хаялтын төлөвлөгөө боловсруулж түүний холбоог зохион байгуулсан юм. Үүнийг өөрөө зугаацах гэж хийчихээд дараа нь залхуурахдаа тэр холбооны ажилд огт оролцоогүй. Өөрөө хичээсэн бол өдийд хүндтэй алба хааж байх хүн. Энэ хүнд хязгааргүй бололцоо байгаа боловч залхуу нь Даан ч хэтэрхий.
Хаалганы завсраар тусах зурвас гэрэлд босго харагдан харагдтал Бриссенден харанхуйд урагшлан явав. Хаалга тогших чимээ, «Ор ор!» гэсэн хариу үг энэ бүхний эцэст Мартин яралзсан цагаан шүдтэй, хар сахал, том хар нүдтэй, хар үстэй хүний гар атган мэндэлсэн нь Крейс ажээ. Шар үстэй байрагшуу байрын Мэри гал тогооны өрөө ч болдог, хоол идэх өрөө ч болдог жижиг өрөөнд сав суулга угааж байв. Тэдний орж ирсэн өрөө нь унтах өрөө, зочдын өрөө аль аль нь болдог ажээ. Өрөөг буландан хэц татаж хувцас өлгөсөн учир буланд ярилцан сууж байсан хоёр хүнийг Мартин анхандаа харсангүй. Тэд Бриссенденг хоёр лонх юмны нь хамт баярлан дуу алдаж угтсан бөгөөд Мартин тэдэнтэй танилцаж тэр бол Энди, Парри хоёр болохыг мэдэв. Өчигдөр болсон боксын тухай Паррийн яриаг Мартин сонирхон сонсов. Брисенден лонх ханзлах, грог бэлтгэх ажилд шамдан оров. «Цөмий нь цуглуул!» гэсэн Бриссенденийн командаар Энди гарч бусдыгаа дуудаж ирүүлэхээр одов.
Мартинд Бриссендсн шивнэн өгүүлэхдээ:
— Аз болоход бараг бүтдээрээ байна. Энэ Нортон. Гамильтон хоёр. Би очиж та нарыг танилцуулъя. Харамсалтай нь Стивенс одоохондоо алга. Би монизмьн тухай яриа үүсгээтэхье. Амы нь халаачих хэрэгтэй юм
Эхлээд яриа эвлэж өгөхгүй байсан боловч тэр хүмүүсийн оюун ухааны авхаалж, онцлогийг Мартин үнэлж амжив. Тэд тус бүр тодорхой, зөрчилтэй ч гэсэн өөрийн үзэлтэй, хошин, шог яриатай ч гэсэн өнгөцхөн хүмүүс биш юм. Тэд юуны ч тухай ярилаа гэсэн: шинжлэх ухааны их мэдлэгтэй, ертөнц, нийгмийг үзэл тодорхой, бат үзэлтэй болох нь илэрхий байв. Тэд бэлэн санал бусдаас зээлдээгүй ажээ. Тэд бол ёстой оюун ухаан үймүүлэгчид, аливаа жигшүүртэй бүхнийг дайсагнагчид байлаа. Ийм олон янзын сэдэв, сонирхолтой Мартин Морзынд хэзээ ч тохиолдож байсангүй. Тэд үргэлжлэн ярихгүй тийм юм энэ ертөнцөд байхгүй мэт ээ. Тэдний яриа Хемфри Уордын сүүлийн номоос Шоугийн инээдэмт шинэ жүжигт яриан жүжгийн ирээдүйгээс Мэнсфилдийн тухай дурдатгалд шилжиж байлаа. Тэд өглөөний сонины тэргүүн өгүүллүүдийг муучлахы нь муучлан, магтахы нь магтаж, Шинэ Зеландийн ажилчдын байдлын тухай, Хенри Жемс, Брэндер Мэтьюз нарын тухай ярилцаж, Герман улс Алс Дорнодод тавьж байгаа бодлого болон Шар Аюулын хор уршгийн тухай санал солилцож, Герман дахь сонгуулийн тухай, Бебелийн хэлсэн сүүлийн үеийн тухай маргаж социалист намын удирдлагад сүүлийн үед гарсан зөрөлдөөний тухай, усан буудлын ачаалагчдьн ажил хаялтын шалтгаан юу байсан тухай хэлэлцэв.
Энэ бүхнийг сайн мэдэж байгаад нь Мартин гайхав. Сонинд хэзээ ч хэвлэгдээгүй юмыг, хүний оронцгуудыг хөдөлгеж байдаг далд пурш, татуургуудыг тэд сайн мэдэж байх юм. Гайхахад нэмэр болж энэ ярианд Мэри оролцож, Мартины таньдаг нэг ч эм хүнд байхгүй ухаан, мэдлэгтэйгээ харуулав.
Тэд Суинберн болон Россетти нарын тухай ярилцаж дараа нь францын утга зохиолын тухай ярианд оров. Мэри энэ талаар мэдэхгүй юман дотор нь Мартиныг оруулчихав. Гэвч Мэри Метерлинкийн зохиолд дуртай болохы нь Мартин мэдээд «Нарны шившгийг» бичих шалтгаан болсон баримтыг түүний эсрэг довтлоход хэрэглэжээ.
Ингэснээр тулалдааныг эхэлье гэж Бриссенденийг шийдэхэд хэдэн хүн нэмж ирсэн, тасалгаа дүүрэн тамхины утаа болсон байжээ.
— Крейс ээ, энд боловсруулах шинэ материал байна. Энэ бол залуугийн хамаг цогоор Герберт Спенсерт хайртай болчихсон цэл залуу хүү нэг байна. Үүнийг Геккелийн тал баримтлагч хүн болгоотхооч гэв.
Крейс цахилгаан цэнэгт цохиулсан юм шнг гэнэт цочисхийхэд Нортон нь Мартиныг өрөвдсөн байртай хараад чамайг өмгөөлнө шүү гэсэн шиг инээмсэглэжээ.
Крейс шулуухан л Мартиныг довтолж эхлэхэд Нортон хааяа ганц хоёр үг хаяж байснаа удалгүй тэр хоёрын тэмцээн өрнөв. Мартин энэ бүхнийг сонсоод Маркетстритээс урагш орших ажилчны хороололд иймэрхүү юм болж байна гэдэг сэтгэшгүй юм шиг санагдан гайхаж суув. Өөрийн нь уншсан бүх ном эдгээр хүмүүс болон биелсэн юм шиг бодогдов. Эд нар улайран маргаж бусад хүмүүс уур хилэндээ буюу спиртийн унданд хөөрдөг шпг сэтгэл оюундаа хөөрч байв. Энэ бол Кант, Спенсер гэх мэт үлгэрийн тэнгэр буй болгосон хэвлэлийн үгийн хуурай философи биш байлаа. Энэ бол маргалдагчдын мах ясанд шингэсэн, тэдний үг хэлээр буцалж оргилсон амьд философи байх юм. Аажимдаа бусад нь маргаанд татагдан орж цөмөөр тамхи баагиулан маргааныг ажиж суулаа.
Мартин идеализмыг хэзээ ч сонирхож байгаагүй байтал Нортоны хэлж байгаагаар бол тэр нь нууцыг тайлсан зүйл байв. Гэтэл Мартины хувьд няцаагдашгүй юм шнг байсан логик нь Крейс болон Гамильтон хоёр үнэмшихгүй байсан учир тэд Нортоныг метафизикч гэж тохуурхан инээхэд Нортон тэднийг мөн метафизикчид гэнэ.
Агаарт «феномен», «ноумен» гэдэг үгс бужигнаж Крепс, Гамильтон хоёр ухамсрыг ухамсраар тайлбарлах гэлээ гэж Нортоныг буруушаана. Нортон тэр хоёрыг баримтаас онолд шилжихгүй, үгээс онолд шилжиж сэтгэлээ гэж зэмлэв. Үүнд тэр хоёр галзуурах шахна. Тэд баримтаас эхэлж, баримтад нэр өгөх ёстой гэдэг нь тэдний үндсэн чиг болж байв.
Нортон Кантын төвөгтэй нарийн зохиомжуудыг өлгөн авч ярихад германы сайн сэтгэлт, хөгшин философичид үхсэн хойноо Оксфордод заавал очдог гэж Крейс хэлэв. Гамильтоны болзолт зүйлийн тухай хуулийг Нортон дурдахад түүний эсрэг талынхан нь бид ч бас тэр хууль дээр тулгуурладаг гэв. Мартин баярласандаа бие дагжин чагнаж суув. Гэвч Нортон Спенсерийн талыг тууштай баримтлагч биш байсан учир маргааны явцад бусадтай маргахын нэгэн адил Мартинтай ч маргаж зөрж байлаа.
Тэгээд шууд Мартинд хандаж ийн өгүүлрүүн:
— Берклид хэн ч хариу өгөөгүйг та мэдэж байгаа. Герберт Спенсер бусдаас илүү ойртсон боловч чухамдаа гүйцэд хариу өгч чадаагүй юм. Түүний талыг хамгийн тууштай баримталсан хүн ч гэсэн Спенсерээс цааш гарч чадахгүй байгаа юм. Би Спенсерийн тухай бичсэн Салибийн өгүүллийг уншсан. Тэгэхэд Спенсер Берклид «бараг» хариулж чадсан гэж байна билээ.
— Таны Хьюмын хэлснийг санаж байна уу? гэж Гамильтон ендөр дуугаар асуув.
Нортон толгой дохив. Гэвч Гамильтон бусад хүмүүст тайлбарлах нь зүйтэй гэж үзсэн бололтой.
—- Берклийн гаргасан баримтуудад хариу хэрэггүй, тэр ч байтугай ойлгомжгүй юм гэж Хьюм хэлсэн байна.
— Хьюмийн хувьд л ойлгомжгүй байх. Хьюм яг л тантай адил сэтгэж байсан. Тэгэхдээ ганц ялгаа нь гэвэл Берклид хариулт өгч болохгүй юм гэдгийг хэлэх ухаан Хьюмд байсан нь болно гэж Нортон эсэргүүцэв.
Хэдийгээр самбаа алдахгүй боловч Нортон дэндүү ууртай түргэн зантай. Харин Крейс, Гамильтон хоёр эсэргүүцэл этгээдийн сул талыг яаралгүй тайван судалж буй зэрлэг амьтад шиг байв. Нортон метафизикч гэж үргэлж хэлүүлсэндээ хорсож маргааны халуунд сандлаасаа босон харайхгүйн тул түүнийгээ хоёр гараараа зуурч, нүдээ гялалзуулан байж эсрэг этгээдийнхээ зүг эрс дайралтад оров.
— За яахав, Геккельчүүд ээ, би илбэч, домч шиг сэтгэж байж болно. Гэвч та бүхэн хэрхэн сэтгэдгий чинь мэдэх юмсан. Та нар хэрэгтэй хэрэггүй газар бодит шинжлэх ухааны тухай бархиравч та нарт тулгуурлах юм огт алга! Та нар юу ч мэдэхгүй догматикч! Материалист монизмын чиглэлийг үүсэхээс бүр өмнө хамаг хөрсийг ухаж гүйцэж байснаас болж ямар ч суурь тавих боломжгүй болсои юм. Үүнийг Локк хийсэн юм! Жон Локк! Хоёр зуун жилийн урьд тэр хүн «Хүний оюун ухааны тухай туршлага» гэдэг номдоо төрөлхийн санаа гэгч ойлголтыг бүдүүлэг болхи болохыг баталсан юм. Гэтэл та нар одоо хүртэл түүнийг оролдож байна. Та нар төрөлхийн санаа байдаггүй гэж өнөө оройжин нотло л доо. Тэгвэл энэ юу вэ? Энэ бол хүн дээд бодитыг ухаарч чадахгүй гэсэн үг. Та нарыг төрөхөд тархинд чинь юу ч байгаагүй. Та бүхний мэдлэг бол таван мэдрэлээр олж авч байгаа хүртэхүй, феноменд л дулдуйдана. Та нарыг төрөхөд тархинд чинь байгаагүй ноумен хожим хэзээ ч түүнд чинь орохгүй.
— Худлаа гэж Крейс үгий нь таслав.
— Байз, би ярьж гүйцье! Матери хүч хоёрын харилцан үйл нөлөөний дотроос та нарын мэдрэлд ямар нэгэн янзаар нөлөөлдгий нь та нар танин мэддэг. Маргахад эвтэй болгохын тулд матери байдаг гэж хэлэхэд хүрэх гэж байгааг минь хараач! Гэвч би та нарыг одоохон баримтаар чинь ниргээтхэе. Та хоёр хийсвэр сэтгэхүйг ойлгохгүй болохоор өөр зам надад алга. Бодит дээд шинжлэх ухааныг эх барьж үзээд материйн тухай юу мэдсэнээ хэлээдэх л дээ? Та нар хүртэж байгаагаа буюу өнөөх л феноменоо л мэднэ. Та нарт гагцхүү материйн хувьсгал ч, чухамдаа түүний хувьсгал мэт хүртэж байгаа зүйл л хүртээлтэй. Бодит шинжлэх ухаан зөвхөн феноментай холбоотой. гэтэл мунхгууд та нарт ноументай учирлаа гэж үзээд өөрсдийгөө онтологичид гэж байна. Бодит шинжлэх ухаан зөвхөн үзэгдлийг л хэрэглэнэ. Үзэгдлийн тухай шинжлэх ухаан үзэгдлээс дээш гарахгүй гэж хэн нэгэн хүн хэлсэн бий. Та нар Кантыг няцаалаа ч гэсэн Берклид хариу хийж чадахгүй. Гэтэл танай шинжлэх ухаан бурхны оршин ахуйг үгүйсгээд материйн оршин ахуйд эргэлздэггүй гэх учир та нар Берклийг буруутгаж байна. Миний санааг ойлгоосой гэсэндээ би сая материйн оршин ахуйг зөвшөөрсөн юм. Яахав гуйя, та нар бодит шинжлэх ухаанчид бол л доо, гэтэл бодит шинжлэх ухааны дотор онтологид байр байхгүй. Ингэхлээр түүнийг бүү хөнд.
Агностикийн хувьд Спенсер зөвтэй боловч хэрэв Спенсер...
Гэтэл Оклендийн сүүлчийк гаталгаа онгоц хөдлөх цаг ойртсон учир Бриссенден, Мартин хоёр арга буюу явах болов. Нортон үргэлжлэн ярьж Крейс, Гамильтон хоёр улангассан ноход дайран орох аятай мөч хүлээх адил байх зуур Бриссенден, Мартин хоёр сэм гарч одлоо.

Тэр хоёр гаталгаа онгоцон дээр гармагц Мартин Бриссеиденд ингэж хэлэв.
— Та надад гайхамшгийн орон нээж өглөө. Ийм хүмүүстэй ярилцахад амьд явах хэрэгтэй юм гэж бодогдоно! Миний толгой эргэчихжээ! Идеализм гэж юу байдгийг одоо болтол ойлгоогүй явсан юм. Одоо ч гэсэн түүнийг баримталж чадахгүй. Бодит үзлийг баримталсан хэвээр үлдэх хүн байх аа даа би, тийм л болж төрсөн юм байх. Гэвч би Крейс, Гамильтон хоёртой дуртай маргах байна. Нортонд ч хэлэх ганц хоёр үг надад олдоно бий. Спенсерийг тууштай эсэргүүцэх юмгүй шиг байна. Цирк анх үзсэн хүүхэд шиг би хөөрч гүйцжээ. Надад уншвал юм их байгааг одоо би мэдлээ. Салибийн номыг олох хэрэгтэй боллоо! Спенсерийг дайрах арга-гүй гэж би итгэж байна. Дараа ирэхдээ маргаанд нь оролцоно...
Гэтэл Бриссснден дулаан ороолтондоо туранхай эрүүгээ шургуулж бачим амьсгалан үүрэглэж туранхай бие нь гаталгаа онгоцны сэлэх сэнс эргэх бүр дагжиж байлаа.

Г у чин долдугаар б ү лэ г

Маргааш өглөө нь Мартин Бриссендений зөвлөлгеөг үл хайхран «Нарны шившгээ», «Окрополь» сэтгүүлд явууллаа. Ямар нэгэн сэтгүүл тэр өгүүллийг нийтэлнэ, тэгээд сэтгүүлүүдэд нэртэй болмогц ном хэвлэлийн газар хүрэх зам цэвэршинэ гэдэг найдвараа Мартин алдаагүй л байлаа. Тэр бас «Эфемеридыг» машинаар хуулан бичиж явуулав. Хэдийгээр Бриссенден сэтгүүлийн эрхлэгч нарыг бараг өр зүрхнээсээ үзэн ядах боловч түүний найраглал хэвлэгдэх ёстой гэж Мартин хатуу шийджээ. Гэхдээ зохиогчийн зөвшөөрөлгүй хэвлүүлэхийг бодоогүй ажээ. Найраглалыг ямар нэгэн томоохон сэтгүүл хүлээн аваатахвал Бриссенденийг зөвшөөрүүлж болно гэж Мартин боджээ.
Гурван долоо хоногийн урьд сэдсэн бөгөөд түүнээс хойш цаасан дээр буулгамаар санагдаад болохгүй байсан нэгэн туужаа Мартин мөн тэр өглөө бичиж эхлэв. Энэ бол сонирхолтой сэдэв. бодит дүр, бодит орчинтой далайчдын амьдралын тухай тууж, хорьдугаар зууны романтизмын үлгэр жишээ байв. Гэхдээ өнгөн уншсан хүн олж чадахгүй боловч сэтгэл ханах тийм зүйл сонир-холтой сэдвийн цаана байх ёстой юм. Чухам энэ «тийм зүйл» нь уг туужаас Мартинд чухал байжээ. Ер зохиолын гол санаа түүнийг хөтөлж сэдэв нь түүнд захирагдсан байдаг байв. Мартин тэр санааг тодорхойлсны дараа түүнийгээ туйлын тод томруун илэрхийлэх дүр, нөхцөлийг эрж олдог ажээ. Тууж нь «Хожимдол» гэдэг нэртэй хэмжээгээр жаран мянган үгнээс хэтрэхгүй байх юм. Мартин шиг ажилладаг, бүтээлч идэвх ихтэй хүнд энэ нь ядах юмгүй бүтэх зүйл байв. Бичиж эхэлсэн эхний өдрөө тэрбээр урлан бүтээгчийн жаргал эдлэв. Утга зохнолын хэлбэрийн арчаагүй эв дүйгүй байдал санаагий нь гутаана гэж одоо Мартин айх аюулгүй болжээ. Идэвхтэй шургуу хөдөлмөрлөсөн олон сарын үр дүнд тэр хүссэндээ хүрчээ. Одоо тэр зорьсон зорилго тийш цуцалтгүй явж, ажилдаа бүхнээ зориулж чадах болсон тул амьдралыг урьд урьдынхаас илүү зөв ухаарч, хариулж чадах болжээ гэдгээ мэдэж байв. «Хожимдол» гэдэг тууждаа болсон явдлыг өгүүлж, бодитой сэтгэж мэдэрдэг бодит хүмүүсийг гаргахыг Мартин хүссэн ажээ. Түүнээс гадна энэ туужид бүх орон, бүх цаг үе, бүх улс түмний хувьд адил шударга санаа. далд үзэл оршсон байх ёстой байжээ. «Энэ бүхэн бол Герберт Спенсерийн ач. Тийм дээ, Герберт Спенсерийн ач, тэр хүн миний гарт атгуулсан ертөнцийг нээх хувьсгал гэдэг нэртэй түлхүүрийн ач!» гэж Мартин бодов.
Одоо бүтээж байгаа зүйлийнхээ утга холбогдлыг Мартин тодорхой томруун ухаарч байв. «Энэ юм болно! Болно!» гэж санаандаа давтан давтан бодов. Үнэхээр ч юм болж банлаа. Ямар ч сэтгүүл дуртай шүүрэн авах юм бичнэ. Түүний өмнө тууж нь бүхэлдээ галт үсгээр гэрэлтэн байх шиг бодов. Мартин гэнэт ажлаа хойш тавьж төгсгөл нь болох хэсгийг тэмдэглэлийнхээ дэв-тэрт цоохорлов. Туужийн бүх зохиомж туйлын тодо-хой байсан учир бичвэл зохих үеэс нь урьд төгсгөлийг бусад зохиолчдын далайн тухай өгүүллэгүүдтэй жи-шиж үзээд өөрийн зохиолыг хэмжээлшгүй давуу гэдэг дүгнэлтэд хүрэв.
— Иймэрхүү юм бичиж чадах хүн бий. Тэр бол Конрад юм. Гэтэл энэ туужийг бичлээ гэж Конрад миний гарыг атган «Сайн бүтээж Мартин, найз минь!» гэх бизээ гэж Мартин өгүүлжээ.
Бараг бүхэл өдөржин ажиллаад Морзынхон хоолондоо урьсныг гэнэт санав. Бриссендений ачаар хар костюмаа барьцаанаас авсан учир Мартин олны нүдэнд үзэгдэж болох байлаа. Мартин замдаа номын санд орж Салибийн «Амьдралын цуврал» гэдэг ном авав. Маргааны үед Нортоны дурдсан тэр өгүүллийг трамвайд суух зуур уншихаар Мартин шийджээ. Уншиж үзээд уур нь шатжээ. Нүүр нь улайж, нүд нь гялалзан, хэн хүнийг занах мэт үргэлж нударга заигидна. Трамвайнаас буугаад хагартал уурласан хүний яаруу алхаагаар явж ирээд Морзын үүдэн дэх хонхны товчийг маш хүчтэй дарснаа сая сэхээ авч цагаан сэтгэлээр инээд алдав. Гэтэл байшинд ормогц онгод нь хөөргөсөн тэр, өндрөөс далавч нь хэмхрэн унасан мэт гунигт автагдав.
«Хөрөнгөтөн! Панзчин!» гэдэг Бриссендений дуртай үг санагдав. «Тэгээд яагаав? Би Руфьтэй суухаас биш гэр бүлтэй нь суухгүй шүү дээ!» гэж Мартин уурсан боджээ.
Руфь хэзээ ч ийм сайхан, цогтой, бас эрүүл, цэвэр гоо байгаагүй юм шиг санагдана. Түүний хацар ягааран улайрна. Түүний цэнхэр нүд, Мартинд үхэшгүй мөнхийн гялбаа анх олж харсан тэр нүд Мартины харцыг булаана. Мартин сүүлийн үед шинжлэх ухааны ном амтархан уншсаар үхэшгүй мөнхийн тухай мартсан байтал үгийн баталгаанаас илүү хүчтэй баталгаа олж харав. Тэр нүднээс хайр дурлал олж харсан ажээ. Мөн тийм хайр дурлал өөрийн нь харианд илэрхий. Дурлал бол маргаангүй юм. Энэ бол түүний хувиршгүй итгэл байв.
Үдийн хоолны өмнө Руфьтэй өнгөрүүлсэн хагас цаг түүнийг дахин зол жаргалтай, амьдралд сэтгэл хангамжтай болгов. Гэтэл хоолны цагаар гайхалтай алжааснаа мэдэв. Алжаал нь бүхэл өдрийн шургуу ажлын эцсийн үр дүн байжээ. Нүдэнд нь алжаал тодорч уурсангуй, тэвчээргүйтэж байгаагаа мэдэж байлаа. Одоо суухад инээдтэй ч, уйтгартай ч байдаг энэ ширээний ард өөрөөсөө зүйлэршгүй дээгүүр гэж боддог хүмүүсийн дунд анх сууж байснаа дурсан саналаа. Энэ байшингийн агаар нь ч атугай тэр цагт соёл анхилуулах мэт байж билээ. Тэр цагт өөрөө лав хөгтэй, сонин үзмэр байсан байхдаа. Айх ичихдээ хөлс нь цутгасан, хоол идэх ёслолын нарийнд төөрөлдсөн, сүржин зарцаас сүрдсэн, тохиолдол хүргэж авчирсан тэр байдалдаа байхыг махран оролдсон зэрлэг амьтан шиг л байж дээ. Тэгээд зориг гаргаж ер нь байдаг янзаараа л байж байя, өөрт минь байхгүйгээс цааш юм мэддэг, нарийн ёс дэгтэй дүр гаргаад явах вэ гэж шийдэж билээ.
Жуулчлан яваа хүн, хөлөг онгоцонд аюул учирч байгаа мэдээ сонсоод хөвөх цагариг байрандаа байна уу үгүй юу гэж шалгадаг хальт харцаар Мартин Руфийг харав. Айдаа! Хайр дурлал, Руфь хоёр л бэрх сорилт давсан юм. Гэтэл бусад нь ном уншихын хирээр замхран арилжээ. Руфь, хайр дурлал хоёр зэрэглээ биш юм. Энэ хоёрын хувьд Мартин биологийн талаар зөвтөх шалтгаан олж хайр дурлал бол амьдралын хамгийн хүчтэй илрэл юм. Мартинд байгаль хайрлаж дурлахыг зааж өгсөн бөгөөд түүний тул аливаа жирийн хүмүү-сийн адил Мартиныг бэлтгэжээ. Энэ зорилгын тул хүний удам угсгааг сайн болгохын тул байгаль мянга мянган жилээр, үгүй! сая сая жилээр мэрийн чармайж ирсэн бөгөөд Мартин түүний амжилтын дээд болсон нь эргэлзээгүй. Байгаль Мартинд дурлалаар амьсгаа сруулж дэвэргэн сэтгэх чадалгүй болгосноор дурлалын хүчийг хэмжээлшгүй нэмэгдүүлж, бүтээн үүсгэхийн догдлол, баярыг амсаг гэж Мартиныг энэ ертөнцөд төрүүлжээ. Мартин ширээ доогуур гараа явуулж Руфийн гарыг атгав. Хариуд нь мөн л чанга атгаж байна. Тэр хоёр бие биеийг эгшин зуур харахад Руфийн нүд хайр ивээлээр дүүрэн байлаа. Мартины нүд ч гялалзаж байсан бөгөөд чухамдаа Руфийн нүд гялалзаж өөрийн нь нүдний очийг тусгаж байсныг мэдсэнгүй.
Мартинаас жаахан ташуу Морзын баруун талд муж улсын дээд шүүхийн гишүүн, шүүгч Блоунт сууж байлаа. Мартин түүнтэй хэд дахин дайралдсан бөгөөд үнэний нь хэлэхэд түүнийг төдий л таалдаггүй байжээ. Тэр шүүгч Руфийн эцэгтэй ажилчны холбооны тухай, улс төрийн байдлын тухай, социализмын тухай ярилцаж суув. Морз Мартиныг ярианд оруулахын тул түүнийг социализмын сургаал баримтлагч гэж нэрлэв.
Шүүгч Блоунт түүнийг эцэг хүний өрөвдсөн харцаар харав. Мартин дотроо мишээв.
— Залуу хүн яах вэ тэгж байгаад зүгээр болно. Ер нь нялхсын өвчин хугацаа улирахад эдгэдэг юм гэж шүүгч эелдгээр өгүүлэн Морз тийш эргэж -Ийм үед бн ер маргадаггүй. Тэгвэл л нөгөө хүнээ зөрүүд болгочихдог юм гэв.
— Яах аргагүй тийм. Гэхдээ тэр өвчний хор уршгийн тухай уул хүнд сануулах нь заримдаа ашигтай байдаг гэж мистер Морз хэлэв.
Мартин бараг албын хүчээр инээв. Өдөр урт, өдөржин хийсэн ажил хүнд байсан учир алжаал мэдэгдэж байлаа.
— Та нар яриагүй сайн докторууд гэдэг нь эргэлзээгүй. Гэхдээ эмчлүүлэгчийн саналыг бага ч атугай сонирхдог бол та нар онош тавихдаа алдаж байна гэж хэлэхийг түүндээ зөвшөөр л дөө. Чухамдаа надад байна гээд байгаа өвчнөөрөө та хоёр л өвчилсөн байна шүү дээ. Тэр өвчин яавч надад халдахгүй. Та нарын сэтгэлийг хөдөлгөж байгаа социалист философийг би сонирхдоггүй гэв.
— Зальтай байна. Зэмлэгчийг зэмлэнэ гэдэг маргааны сайхан арга гэж шүүгч бувтнажээ.
— Би таны л үгийг үндэс болгож байна! Ноён шүүгч таны сонгуулийн өмнөх үгийг би сонссон. Сэтгэлгээний өвөрмөц хэтрүүллийн ачаар энэ бол та бүхэнд ойлгомжгүй боловч миний дуртай хэллэг өрсөлдөж хүчтэй нь амьд үлдэх зарчмыг баримтлагч гэж өөрийгөө өөртөө итгүүлсэн. Үүнийхээ зэрэгцээ бас хүчтэнийг доройтуулахын тул та бүхэн хийж болох бүхнийг хийж байна гэж Мартин нүд ширвэн үгүүлэхдээ биеэ барьж сууна.
— Залуу минь!
— Таны үгийг би сонссон гэдгийг сана! Муж улсуудын хоорондын худалдааг зохицуулах тухай, төмөр замын трест болон «Стандарт Ойл» хоёрын ажиллагааг зохицуулах тухай, ой модыг төлөвлөгөөтэй ашиглах тухай гэхчилэн олон асуудлаар таны баримталж байгаа бодлого бол хязгаарлах арга хэмжээ шаардах явдал буюу социалистуудын бодлоготой тохирч байна.
— Тэгвэл захирах эрхийн энэ сүрхий илрэлийг хазаарлан барихын хэрэггүй юм уу?
— Тэр тухай хэлж байгаа юм биш ээ. Би социализмын бактериар халдварлаагүй, та нар онош тавихдаа буруутгаж байна гэдгийг л би батлах гэсэн юм.
Та нар өөрсдөө, чухамдаа та нар л энэ аюулт бактериар хорджээ гэдгийг би батлах гэсэн юм! Миний хувьд гэх юм бол социализмыг эсэргүүцэгч бас янз бүрийн үг, нэрийн нарийн маапаан доор нуугдаж байгаа хуурамч социализм болсон танай эвлэрэгч ардчиллын эсэргүүцэгч. Би бол хувьсгалын үзэл баримтлагч. Нийгмийн хуурамч харилцааны малгай өмссөн та нар миний үзлийг ойлгохгүй. Яагаад вэ гэхлээр та нар тэр малгай доороос ямар нэгэн юм олж харах чадалтай харалган амьтад. Та нар хамгийн хүчтэй нь ялна гэдэгт итгэж байгаа дүр үзүүлж байхад би түүнд үнэхээр птгэдэг. Үүнд л ялгаа нь байгаа юм. Би арай бага байхдаа хэдхэн сарын өмнө шүү яг л та нар шиг боддог байлаа. Танай үзэл санаа цагтаа надад нилээд сэтгэгдэл төрүүлсэн юм. Гэвч панзчин, мухлагийн эзэд бол аймхай захирагчид. Тэдний эрмэлзэл ашиг олохоос хэтрэхгүй учир надад язгууртангууд нийцсэн юм. Энэ өрөөнд би ганцаар индивидуалист үзэлтэй хүн. Би төрөөс юу ч горьдохгүй. Гагцхүү гартаа бүлтэй хүн, морьтой хүн л төрийг задран унахаас нь аварна. Ницшегийн зөв. Би Ницше гэж хэн болохыг та нарт тайлбарлаж цаг барахгүй. Ницшегийн зөв! Насан туршдаа худалдааны намаг дотор хөрвөөдөггүй, хүчтэйгийхээ хирээр уудам сэтгэлтэй их хүчтэн ертөнцийг эзэмдэх ёстой. Хэзээд «ийм» гэж хэлдэг, яавч эвлэрдэггүй жинхэнэ язгууртан иар ертөнцийг эзэмдэх ёстой. Өөрсдийгөө индвидуалист үзэлтэн гэж боддог. социализмаас айдаг социалистууд та нарыг тэд залгих болно. Танай тэр дундыг барих боол янзын ёс суртахуун та нарыг аврахгүй! Энэ бүхэн бол та нарын хувьд хятад бичиг шиг ойлгомжгүй юм болохоор та нарт би тээр болохыг байя. Харин нэгэн зүйлийг санаж яв! Оклендэд жинхэнэ индивидуалист үзэлтэн тав, зургаа байгаагийн нэг нь та бүхний үнэнч зарц Мартин Йден би байна.
Мартин ингэж хэлээд Руфь тийш эргэж маргаан дууссаныг мэдэх гэсэн шиг
— Би өнөөдөр ядарч байна. Яриа маргаан биш, хайр дурлал хэрэгтэй байна гэв.
— Та намайг ятган үнэмшүүлж чадсангүй! Бүх социалистууд бол незунтууд юм. Энэ бол тэдний онцлог шинж гэж мистер Морз хэлснийг Мартин хайхралгүй орхив.
— Дажгүй! Бид таныг сайн бүгд найрамдах засагч болгоноо гэж шүүгч Блоунт хэлэхэд Мартин

- Түүнээс чинь урьд морьтой хүн ирнэ гэж хариулаад Руфь тийш дахин эргэв.

Гэвч Морз сэтгэл ханамжгүй суув. Түүнд ирээдүйн хүргэний нь залхуу, бас хэвийн зохистой хөдөлмөрийг жигшин үздэг нь таашаагдахгүй бас янз нь харш, байдал нь ойлгогдохгүй байв. Иймд яриаг Герберт Спенсерийн тухай болгохоор Морз шийджээ. Блоунт энэ яриаг дэмжив. Философичийн нэрийг сонсмогц чих тавин чагнасан Мартин Спенсерийн үзлийг шүүгч омог бардам шүүмжилж байхыг сонсов. Морз «Сонссон уу, хүү минь?» гэсэн байртай Мартиныг үе үе харна.

— Донгосдог шаазгай! гэж Мартин бувтнаад Руфь Артур хоёртой ярилцсаар суужээ.

Өнөөдрийн ядрал, өчигдрийн «ёстой хүмүүсийн» маргаан үр дүндээ хүрлээ. Тэгээд ч Мартин трамвайд явахдаа уншсан өгүүллэгээс шатсан уур хилэнгээ гүйцэд дараагүй суужээ.

Мартин биеэ барьж ядаж байгааг Руфь мэдээд сэтгэл түгшин байж,

— Юу болов? гэж асуулаа.

— «Танин мэдэгдээгүйгээс өөр тэнгэр байхгүй, Герберт Спенсер түүний зөнч нь юм» гэж шүүгч гэнэт хэлэв.

Мартин даруй түүн тийш эргэв.

— Дэмий инээдэм. Үүнийг Сити. Холл цэцэрлэгт гайгүй ухаантай баймаар ажилчны амнаас анх би сонссон юм. Түүнээс хойш энэ үгийг олонт сонссон, сонсох бүр ой гутдаг юм. Та яасан ичгүүргүй юм бэ! Аугаа их, сайн хүний нэр таны үгийн новш дотор шалбааг доторхи ганц дусал шүүдэр шиг байна. Таныг би жигшиж байна! гэж Мартин тайван өгүүлжээ.
Гэнэт аянга ниргэх мэт болов. Шүүгч Блоунтын царай улайж цөм нам чимээгүй боллоо. Морз дотроо баярлаж суув. Охин нь ухаангүй зэвүүцсэнийг үзэв. Морз өөрт нь таагүй хүнийхээ угийн ширүүн авирыг хөдөлгөж санаандаа хүрлээ.

Руфь ширээн доогуур Мартины гарыг царайчлан атгасан боловч түүний цус хөөрсөн байлаа. Өндөр албан тушаалтай хүмүүсийн биеэ тоосон мунхаг байдал түүний дургүйг хүргэжээ. Дээд шүүхийн гишүүн шүү! Хоёр, гуравхан жилийн урьд ийм хүмүүсийг бараг л бурхны төрөл гэх нь холгүй үзэж өвдөг сөгдөхөд бэлэн байсныг яана.

Шүүгч Блоунт биеэ эзэмдэж Мартинд зориуд эелдгээр хандаж яриагаа үргэлжлүүлэхийг завдсан боловч тэр нь энд байгаа бүсгүйчүүдийг бодож түүнийг хийж байна гэдгийг ойлгожээ. Энэ явдал Мартиныг бүр ч галзууруулав. Энэ дэлхийд үнэнч шударга юм байхгүй гэж үү?

. Та нар Спенсеринн тухай надтай маргаад юм олохгүй. Та нар Спенсерийн нутгийнхантай яг адил түүнийг бас л муу мэднэ. Энэ бол та нарын буруу биш болохыг би мэдэж байна! Үүнд орчмн үеийн бүх нийтийн бүдүүлэг байдал буруутай. Тийм бүдүүлэг байдлын жишээтэй, нааш ирж явах замдаа би танилцсан! Герберт Спенсерийн тухай бичсэи Салибийн өгүүллэгийг би уншсан юм. Түүнийг та нар уншиж үзвэл зүгээрсэн. Тэр ном хэнд ч олдоно. Түүнийг аль ч дэлгүүр, аль ч номын сангаас авч болно. Энэ агуу их хүний тухан Салибийн бичсэн юмыг та нар уншиж үзвэл эвгүй байдалд орно доо би тэгж бодож байна. Тэр бол ичгүүргүйн дээд учир та нарын ичгүүргүй байдал дэргэд нь хүүхдийн тоглоом. Спенсертэй нэг агаараар амьсгалах заяагүй, академийн философич байтлаа Сненсерийг «гүйцэд суралцаагүйчүүдийн философич» гэсэн байна. Та нар Спенсерийн номноос арван хуудас ч уншаагүй гэдэгт би итгэлтэй байна. Гэтэл та нараас ухаантай, та нараас илүү юм уншаагүй шүүмжлэгчид Спенсерийн шавь нарт багшийн нь үзэл суртал худал хуурмаг гэж зааж өгөхийг ичгүүргүй оролдож байсан юм. Ойлгож байна уу? Суут ухаан нь шинжлэх ухааны танин мэдэхийн бүх талыг хамаарсан хүний үзэл санаа шүү! Тэр хүн сэтгэл судлалын ухааныг үндэслэж, сурган хүмүүжүүлэх зүйд эргэлт хийж өгсөн учир одоо үед францын хөдөө тосгоны багачууд Спенсерийн дэвшүүлсэн аргаар уншиж, бичиж, тоо бодож сурч байна. Түүний сайн нэрийг гутаагч арчаагүй, хүнэрхүү юмнууд түүний үзэл санааг амьдралд хэрэглэж зүсэм талхаа олж идэж байгаа юм. Хэрэв тэд энд ямар нэгэн үзэл байдаг бол түүнийгээ Спенсерээс авсан байна. Хэрэв Спенсер байгаагүй бол тэд нар тоть шувуу шиг цээжилсэн өчүүхэн мэдлэг нь ч байхгүйсэн билээ. Гэтэл шүүгч Блоунт танаас өндөр тушаалтай оксфордын их сургуулийн редактор фэрбэнкс мэтийн хүн хойт үеийнхэн нь Спенсерийг сэтгэгч гэхийн оронд яруу найрагч мөрөөдөгч гэнээ гэж зүрхлэн нотолж байх юм. Хуцдаг халтарууд! Зарим нь «Гол үндэслэлүүд» уран зохиолын чимэггүйдэхгүй зохиол гэж, зарим нь Спенсер бол оюун ухааны хөдөлмөрч боловч сэтгэгч биш гэж хашгичиж байна. Хуцдаг халтарууд! Хуцдаг халтрын сүрэг!

Чив чимээгүйн дунд Мартин дуугүй болов. Руфийн гэр бүлийнхэн шүүгч Блоунтыг нэр төртэй, хүндэт хүн гэж үзэх учир Мартины үг тэдний сүр сүлдийг нь буулгачихав. Хоол идэж дуусах үе туйлын эвгүй байдалд болж өнгөрөв. Морз шүүгч хоёр нам дуугаар ярилцаж байхад бусдын хооронд яриа эвлэхгүй байлаа.

Үдийн хоолны дараа Мартин Руфь хоёр хоёулхнаа үлдэхэд тэдний хооронд ширүүхэи яриа боллоо.

. Та засаршгүй хүн юм гэж Руфь нулимс гоожуулан хэлэв.

Гэтэл Мартины уур дарагдаагүй байсан учир маш сүртэйгээр,

— Малууд! Ээ, малууд! гэв.

Шүүгчийг гомдоолоо гэж Руфийг хэлэхэд Мартин,

— Яаж гомдоосон гэж та хэлэх нь вэ? Үнэнийг хэлж үү? гэв
— Үнэн үү, худал уу, надад хамаагүй. Ёс явдалд хэмжээ байдаг. Хүн гомдоох эрх танд хэн ч олгоогүй! гэж Руфь үргэлжлүүлэн өгүүлжээ.

— Үнэнийг хохироох эрх шүүгч Блоунтад хэн олгосон юм бэ? Үнэнийг хохирооно гэдэг арчаагүй ямар нэгэн амьтныг гомдоохоос илүү шүү! Ертөнцөөс хальсан агуу их, шулуун шударга сэтгэгчийн нэрийг тэр чинь гутааж байна шүү дээ. Ээ, малууд! Ээ малууд! гэж Мартин хэлэв.

Мартины хилэн Руфийг сүрдүүлэв. Түүний ингэж уурлахы нь Руфь анх удаа үзэж байгаа бөгөөд өөрийн нь үзлээр ухаангүй уур уцаар гэж үзэх зүйлийн шалтгааныг олохгүй байлаа. Үүний зэрэгцээгээр Руфь урьдын адил Мартинд хэмжээлшгүй татагдаж, хамгийн санаандгүй байсан үед түүний хүзүүгээр тэврэн авлаа. Болсон бүхэнд гомдож, хилэгнэсэн боловч түүний толгой Мартины цээжинд наалдаж, «Ээ, малууд, ээ, малууд» гэж бувтнахы нь чагнаж байв.

— Хайрт минь. цаашид би тантай урилгат үдийн хоолыг гутаахаа больё. Таны нөхөд намайг үзэн яддаг, би ч тэдэнд тээр болохыг байя. Би тэдэнд муухай харагддаг шиг над муухай харагддаг! Түй! Тэд нар бүр гутамшигтай юм! Чухал албан тушаал эзэлж, сайхан байшинд суудаг, их сургуулийн диплом, банкинд хадгаламжтай хүмүүсийг дээш өлийн байж хардаг байсан сан! Гэнэн болохоор тийм хүмүүсийг хүндэтгэвэл зохино гэж үзэж байжээ гэж Мартиныг хэлэхэд Руфь түүнд наалдсан хэвээр зогсож байв.

Гучин наймдугаар бүлэг

Сүүлийн гурван хоногт хоёр дахь удаагаа цусаар ханиаж арай гэж намдахад виски архитай аяга барьсаар Бриссенден:

— Социалистуудын клубт очъё гэв.

— Би тэнд юу хийк вэ? гэж Мартин асуув.

— Гаднын хүнд бусдын адил мөн үг хэлэх таван минут олгодог юм. Та үг хэлэхгүй юу. Яагаад социализмыг эсэргүүцдэгээ хэл. Тэдний тухай, тэдний ёс зүйн, геттийн ёс зүйн тухай бодож байгаа бүхнээ хэл л дээ. Тэдэнд ницшег барьж өг, будилж гүйцэг. Тэдэнд ч танд ч гэсэн тийм маргаан хэрэгтэй! Намайг үхэхээс урьд та социалист болоосой гэж би хүснэ. Таны амьдралд заавал тохиолдох урам хугарах тэр цагт энэ л танд тус болно гэв.
— Та чухам яагаад социалист болсныг би ойлгохгүй юм. Та олон түмнийг үзэн яддаг шүү дээ. Үнэхээр түүний ашиг сонирхол, эрмэлзэл нь гоозүйч танд ямар хамаатай байх вэ? Харин таныг социализм лав аврахгүй байхаа даа гэж Мартин Бриссенденд хэлжээ.

— Миний бие муу. Та бол өөр хүн. Та бол эрүүл, таны хамаг амьдрал ирээдүйдээ байна. Иймд танд амьдралын нэг зорилго байх ёстой. Намайг яагаад социалист болов гэж та ганхаж байна. Би хэлж өгье. Яагаад вэ гэхээр социализм зайлшгүй юм. Яагаад вэ гэхээр орчин үеийн нийгмийн байгуулал ялзарч, удаан тогтож чадахгүй болжээ. Яагаад вэ гэхээр таны тэр морьтой хүний үе өнгөрчээ. Боолчууд түүнийг дагахгүй. Боолчууд хэтэрхий олон учраас түүнийг чинь дөрөөгөө дөрөөлөх зуур татан буулгана. Яалаа ч гэсэн та нар тэднээс зайлж чадахгүй. Харин тэдний боолын ёс суртахууныг дагах болно. Энэ ч тийм сайхан юм биш л дээ. Гэвч яахын ч арга байхгүй. Ницшегийн үзэлтэй та ердөө л зэрлэг хүн. Мартин минь. Өнгөрсөн юм өнгөрснөөрөө л байна. Түүх эргэж давтагддаг гэж хэлж байгаа хүн бол худал хэлж байгаа нь тэр. Олон түмнийг үзэн яддаг минь үнэн, таны зөв. Өөрөөр яах юм бэ? Морьтой хүнийг та хүлээгээд хүлээгээд нэмэргүй. Гэтэл би хөрөнгөтний аймхай гахайны л засаг биш бол бусад юуг ч гэсэн илүүд үзнэ. Явъя. Хэрэв би энд жаахан удвал салам согтох нь байна! Доктор юу гэж хэлснийг та мэдэх үү? Тэр докторыг чөтгөр аваасай! Би түүннйг мэхлэх хүсэлтэй байна гэж Бриссенден ярилаа.
Ням гаригийн үдэш байлаа. Оклендийн социалистуудын бяцхан клуб дүүрэн хүнтэй байсны гол төлөв нь ажилчид ажээ. Үг хэлж байсан ухаантай байрын еврей хэлсэн үгээрээ Мартинд эсэргүүцэх сэтгэл төрүүлсэн боловч аятай санагдав. Хавчиг мөр, хэрзгэр цээж нь түүнийг геттийн хүү мөн гэж гэрчлэх тул Мартин түүнийг хараад өрөвдөлтэй дорой боолчуудаас энэ ертөнцпйн хүчтэний эсрэг, боолчуудыг захирч байсан, хойшид ч захирах хүчтэний эсрэг тэмцэж ирсэн мөнхийн дайныг тодорхой төлөөлөн бодов. Энэ хорчгор хүн Мартины хувьд бэлэг тэмдэг байв. Энэ бол амьдралын бартаат замд биологийн зайлшгүй хуулиар үхэж мөхөж байгаа орчиндоо зохицоогүй, буурай хүмүүсийн биелэл байна. Эдгээр хүмүүс сөнөх тавилантай. Хэдийгээр тэд их овжин философитой, шоргоолж шиг хамтран амьдрах эрмэлзэлтэй боловч тэднийг хүчтэй аврага хүмүүсийн тусын тул байгаль хэрэгсэхгүй орхижээ. Байгаль бүтээлээсээ дөмгий нь шилдэг учир хүмүүс ч түүнийг дууриаж сайн чанарын ногоо, сайп үүлдрийн адуу үржүүлдэг билээ. Ертөнцийг бүтээлч илүү сайн арга сэдэж чадах нь мэдээж боловч хүмүүс ертөнцөд тогтсон журмыг харгалзан үзэхээс өөр аргагүй ажзэ. Тэд нар үхэхийн өмнө социалистуудын адил татвалзаж атиралдаж, энэ дэлхийд амьдран байхын зовлонг багасгах, орчлонг хууран мэхлэх гэж хуралдаж ярилцаж болох юм.

Мартин ингэж бодож байсан бөгөөд үг хэлж цугларсан олныг хөөрүүлэхийг түүнд Брисссенден ятгасан учир үүнийгээ л хэллээ. Тэр индэрт очиж тэргүүлэгч гэж бодсон хүн рүү эргэв. Мартин еврейг хэлж байхад бодогдсон бүх бодлоо эмхлүүлэхийг оролдож түгдэчсээр аяархан ярьж эхлэв. Ийм цуглаан дээр үг хэлэх хүнд таван минут олгоно. Гэтэл олгосон таван минут нь дуусахад Мартин үгийнхээ амтанд дөнгөж орж, социалистуудыг дайран довтлох нь өрнөж байснаас гадна сонсогчдын сонирхлыг татсан учир тэд хугацаа сунгахыг тэргүүлэгчээс нэгэн дуугаар шаардав. Тэд энэ үл таних залуу хүнийг овоогоос овоо эсэргүүцэгч этгээд гэж үзэн үг бүрийг анхааралтай сонсов. Мартин ч ер бусын шуналтай ярьж боолын ёс суртахууныг дайрч, боол гэж сонсогчдоо хэлж байгаагаа шууд өгүүлэв. Тэр Спенсер болон Мальтусын хэлсэн үгнээс иш татаж дэлхийн хөгжлийн биологийн хуулийг магтаж байлаа.

— Ингэхлээр дан ганц боолчуудаас тогтсон улс байж болохгүй! Хувьслын үндсэн хууль ч энд үйлчилж байна! Амьдрахын төлөө тэмцэлд хүчтэй нь, хүчтэний хойт үе дийлэх бөгөөд буурай сул н. түүний хойт үе сөнөх үйлтэй. Энэ үйл явцын үр дүнд хүчтэний хүч хойш хойшдоо улам нэмэгдэнэ. Хувьсал гэдэг чинь энэ ээ! Гэтэл боолчууд та нар, мэдээжийн хэрэг өөрсдийгөө боолчууд гэж ухаарах нь сайхан юм биш, боолчууд та нар хувьслын агуу их хуульд үл захирагдах тийм нийгмийг хүсэж байна. Та нар орчиндоо зохицоогүй, буурай амьтдыг амьд байлгах гэж хүсэж байна. Та нар буурай сул этгээд хүчтэнтэй адил, хүссэнийхээ хирээр хооллож байг гэж хүсэж байна, та нар буурай сул этгээдийг хүчтэнтэй нэгэн адил гэр бүл бололцон хойт үеэ төрүүлэгч гэж үзэж байна. Энэ бүхний үр дүн нь юу болох вэ? Хүн төрөлхтний амьдрах чадвар хүч нь хойт үедээ нэмэгдэхийг байж харин багасгах болно. Энэ бол танай «боолын философийи» Немезида* нь юм. Боолчуудын тулд боолчуудын ашигт зохицуулан боолчуудын төрийн зарчмаар зохион байгуулсан танай нийгэм яваандаа суларч нурсаар эцэстээ мөхнө. Би уян ёс суртахууныг эх болгоогүй, биологийн хуулийг эх болгож байгааг санаарай. Боолчуудын төр оршин тогтнож чадахгүй гэж Мартин хэлсэн үгээ дүгнэв.
— Нэгдсэн улс яах вэ? гэж хэн нэгэн хүн хашгиран асуув.
— Нэгдсэн улс уу? Арван гурван колони эздээ хөөн зайлуулж бүгд найрамдах улс гэдгийг байгуулжээ. Боолчууд өөрийн ноён болов. Зэвсгийн хүчээр ноёлогчид алга болжээ. Гэтэл боолчууд ноёнгүй байж чадахгүй
* Зайлшгүй үр—лат үг (орч)

учир шинэ янзын захирагчид, зоригтой, хүчтэй, буянтай бус, арчаагүй аалзнууд, панзчин, мөнгө хүүлэгчид буй бо лов! Тэд та нарыг дахин боолчлов. Тэгэхдээ илэрхий бус, хүчтэний эрхээр бус, харин далдуур, янз бүрийн арга, заль мэхээр боолчилсон юм. Тэд танай шүүгчдийг худалдан авч, танай хуулийг гуйвуулаад, танай охид хүвгүүдийг хууль ёсны боолчлолоос хувь илүү дарлалд барьж байна. Нэгдсэн улсын аж үйлдвэрийн олигархийн талхигдалд танай хоёр сая хүүхэд зүтгэж байна. Арван сая боол талх ч үгүй, сууц ч үгүй байж байна. Хувьслын, биологийн хуульд харшилж байгаа учир боолчуудын төр оршин байж чадахгүй. Боолчуудын нийгэм зохион байгуулагдахтай зэрэг уналт, доройтол эхэлнэ. Та нар хувьслын хуулийг үгүйсгэж байна уу? Тэг ээ, тэг! Тэгвэл та_нарын тулгуурлах гээд байгаа тэр шинэ хууль чинь хаана байна? Түүнийг томьёол л доо. Эсвэл томьёолж боловсруулчихсан юм уу? Хэрэв тийм бол түүнийгээ надад хэлээд аль гэв. Цугларагсдын чих дүлийрэм шуугилдаан дундуур Мартин суудалдаа очиж суув. Үг хэлэх зөвшөөрөл авах гэж хориод хүн суудлаасаа босон харайв. Тэд дараалан гараараа занган их л сүртэй ярьж олныг алга ташуулан байж Мартины дайралтыг няцаав. Энэ бол ёстой тулалдаан, үзэл санааны хатуу ширүүн мөргөлдөөн юм. Үг хэлэгчдийн олонхи нь ерөнхий сэдвийн талаар төөрөлдөж байсан боловч нилээд нь Мартхныг шууд эсэргүүцэж байлаа. Тэд Мартинд шинэ санаа төрүүлж, түүний өмнө биологийн шинэ хууль нээгээгүй ч гэсэн хуучин хуулийг ашиглах шинэ бололцоо нээж байв. Тэд эелдэг ёсыг мартаж дэндүү хөөрсөн учир тэдний үгийг тэргүүлэгч байн байн тасалж байлаа.
Гэтэл тэр цуглаан дээр олныг гайхуулах сонин юм эрж цөхөрсөн, сонины ажил дөнгөж эхлэн хийж яваа залуу сурвалжлагч байсан юмсанжээ.
Тэрбээр ой ухаан ч үгүй, туршлага ч үгүй хүн байж таарчээ. Тэр хүнд гагцхүү сурвалжлагчийн сунжваргүй зан л байж. Маргааны утгыг ухааръя гэтэл тэр даанч юм мэдэхгүй ажээ. Гэвч энэ ажилчин ангийн чалчаа амьтдаас хувь илүү гэж өөрийгөө дөвийлгөх итгэл түүнд байлаа. Түүнээс гадна тэр үндэстэн болон сонины бодлогыг тодорхойлдог, өндөр албан тушаалын хүчтэнийг хэт хүндэтгэнэ. Тэргүүн зэргийн, хоосноос их юм хийчихдэг сэтгүүлч болох туйлын хүслэн түүнд байсан юм.
Чухам юун тухай ярилцсаныг тэр ойлгосонгүй. Ер мэдэхийн ч хэрэг түүнд байсангүй. Тэрбээр «хувьсал» гэх мэт үгсээр удирдлага болгож байлаа. Олсон ганц ясаараа бүхэл бараг ясны тухай төсөөлөл буй болгодог палеонтологич шиг энэ сурвалжлагч цээжинд үлдсэн ганн «хувьсал» гэдэг үгээрээ бусдын хэлсэн бүхэл бүтэн үгийг сэргээж чадах байлаа. Тэгээд тэр харьсан даруйдаа уг ажлыг эрхлэн оролдож, мөн Мартины хэлсэн үг олныг шуугиулж чадсан учир тэр үгээ Мартиныг хэлсэн болгохоор шийдэж түүнийг анархист үзэлтэн, түүний харгис индивидуалист үзлийг улаан социализм болгон хувиргажээ. Залуу сурвалжлагч утга зохиолын авьяасгүй хүн биш байсан учир урт үстэй уурссан хүмүүс, улайрсан олны замбараагүй шуугиан дотор хорон үг хашгирч, гар занган ярих галзуурсан мэт, ухаан мэдрэл солиотой хүмүүсийг айхавтар зураглан дүрсэлжээ.

Г у чин есдүгээр бү л эг

Маргааш нь өглөөний кофе уух зуур Мартин ерийн заншлаар сонин уншиж суув. Сонины нэгдүгээр нүүрт өөрийнхөө нэрийг том үсгээр хэвлэгдсэн байхыг анх тэр үзжээ. Тэгээд Оклендийн социалистуудын нэртэй нэгэн удирдагч болохоо мэдэв. Өөрийн нь оронд залуу сурвалжлагчийн бичсэн цогтой үгийг Мартин гүйлгэн харав. Эхлээд ичгүүргүй гүтгэлэгт зэвүүцсэн боловч дараа нь инээд алдан сонингоо хойш чулууджээ.
Үдийн хоолны дараа ирж ганц сандлы нь эзэлсэн Бриссенденд Мартин орон дээрээ сууж байгаад ингэж хэлэв.
— Үүнийг эсвэл согтуу хүн бичсэн, эсвэл үүний цаана ямар нэгэн хорон санаа байна гэв.
— Танд ялгаа юу байна? Сонин уншдаг хөрөнгөтний гахайнуудын саналыг та юм гэж үзэж байна уу даа? гэж Бриссенден асуув.
Мартин дуугүй баахан байснаа:
— Надад ч тэд хүртээлгүй л дээ. Энэ явдал намайг Руфийн аав ээжтэй харилцахад минь төвөг болуузай гэж би эмээж байна. Эцэг нь намайг социалист гэж боддог, гэтэл энэ сараачсан юм түүний нь батлаад өгдөг. Юу гэж бодох нь надад падгүй боловч..За, ер ямар ялгаа байна? Би өнөөдөр бичсэн юмаа танд уншиж өгье. Өнөөх л «Хожимдол» маань. Бараг тэн хагас нь бэлэн боллоо гэв.
Мартиныг дөнгөж уншиж эхэлтэл Мария хаалга он.гойлгож цэвэрхэн хувцасласан залуу хүнийг оруулахад тэр нь эргэн тойрноо шалмаг ажиглан харж керосин зуух, гал тогооны хайрцаг хоёрыг тогтоон ажсанаа эцэст Мартиныг харав.
— Суу! гэж Бриссенден хэлэв.
Мартин зочинд зай гаргаж өгөхөөр орон дээрээ зайцаж юм асуух гэсэн бололтой түүнийг харав.
— Мистер Иден таны өчигдрийн үгийг би сонслоо.Тэгээд тантай ярилцах гэсэн юм гэж залуу хэсэг дуугүй байснаа хэлэв.
Бриссенден хөхрөв.—— Социалист найз чинь үү? гэж сурвалжлагч асуухдаа энэ амьд үхдэлийг тодорхойлон бичвэл уншигчдад ямар сэтгэгдэл төрөх бол гэсэн байртай Бриссенденийг харжээ.
— Тайлбар өгүүллийг энэ бичсэн байх нь. Ийм хүүхэд үү? гэж Мартин бодлогошрон өгүүлэв.
— Та үүнийг яагаад дэлсээд авахгүй байна вэ? Эрүүл уушгитай болохын тул би мянган доллар өгөхөд бэлэн байна гэж Бриссенден өгүүлэв.
Түүнийг алгасан ярилцсан энэ ярианаас залуу сурвалжлагч баахан сүрдсэн бололтой. Гэвч тэрбээр социалистуудын цуглааны тухай товхийсэн тайлбар бичсэндээ редакторуудад магтуулж, оршин буй дэглэмийн зохион байгуулалттай дайсны толгойлогч Мартин Идентэй ярилцах даалгавар авсан юмсанжээ.
— Бид таны зургийг авбал та дургүйцэхгүй биз, мистер Иден? Би зурагчин дагуулж ирсэн. Тэр маань яаравчлах хэрэгтэй гэж байна билээ. Нээрээ ч нар жаргачихна. Дараа нь бид ярилцаж болах юм гэж сурвалжлагч өгүүлэв.
— Зурагчин? Мартин та яагаа вэ? Дэлсээд аваач? гэж Бриссенден үг өднө.
— Би хөгширч байх шиг байна. Үүнийг жанчих хэрэгтэй гэж бодож байгаа хир нь хүч гарахгүй л байна. Тэгээд яалаа ч гэж жанчих юм билээ? гэв.
— Хөөрхий эхийн нь төлөө! гэж Бриссенден дайрна.
— Энэ чинь ч болох л юм байна. Гэхдээ миний хүчийг сэлбэхгүй юм шив. Хэн нэгэн этгээдийг жанчъяа гэвэл хүч гаргах ёстой. Тэгээд ч хэрэг байна уу даа?

— Естой доо гэж сурвалжлагч хөгжөөнтэй дуугаар хэлэхдээ хаалга руу хялам харав.

— Бичсэн юманд нь үнэн үг нэг ч алга билээ гэж Мартин Бриссенденд хэлэв.
— Энэ бол ерөнхийд нь бичих гэсэн юм байгаа..гэж залуу тайлбарлах гэж оролдон—Гэвч дашрамд хэлэхэд энэ таны хувьд сайхан зар тунхаг болно...Та бод гэв.
— Мартин, эиэ таны хувьд сайхан зар тунхаг болно шүү! гэж Бриссенден баярын дуугаар хашгирахад

— Тийм ээ, тийм. Би ч тэгж бодож байна гэв.

— Мистер Иден, та хаана төрснөө хэлж өгнө үү? гэж их л анхааралтай хүний царан гарган сурвалжлагч асуув.

— Хараач эпэ чинь юу ч бичдэггүй, бүх юмыг тогтоож авдаг хүн байх гэж Бриссенден үг нэмэв.

— Надад бол сонсох нь чухал. Туршлагатай сэтгүүлч бичиг тэмдэглэл хэрэглэдэггүй юм гэж залуу хэлэхдээ сэтгэл түгшсэнээ нууж ядан байв.

— Өчигдрийн тайлбараас чинь илэрхий байна бнлээ.

Бриссенден тайван байх учиргүй хүн бололтой. Гэнэт дуугаа хувирган;

— Мартин! та үүннйг дэлсээд авахгүй юм бол би дэлсээд өгье! Үхсэн ч яах вэ, нэг дэлсээтхэе гэж хашгирав.

— Алгадаад тавьчихвал болно биздээ? гэж Мартин асуув.

Бриссенден бодосхийснээ толгой дохив.

Дараагийн хоромд өнөө сурвалжлагч маань Мартины өвөр дээр түрүүлгээ харан хэвтэж байлаа.

—Битгий хазаарай. Хазвал хөөрхөн нүүрий чинь хэмх цохино шүү. Тэгвэл ямар сайн байх вэ гэж Мартин сануулав.

Мартин баруун гараа жигд далайн буулгаж байлаа. Залуу орилж, харааж тавиулах гэж мэтгэж байсан боловч хазаж зүрхэлсэнгүй. Бриссенден тэднийг тайван харж суув. Тэрбээр нэг л удаа тэсвэр алдаж хоосон лонх шүүрэн авч

— Алив би ганц цохиотъё гэж хашгирав.

— Би илүү чадахгүй нь даанч харамсалтай. Гар мэдээ алдчихлаа гэж Мартин хэлжээ.

Тэгээд сурвалжлагчийн шилэн дээрээс базаж сэгсрээд орон дээр суулгав.

— Би цагдаагийн газар хэлнэ. Та нарыг баривчилна даа! Та нар хэрэг хүлээнэ шүү. Сайхан мэдээрэй! гэж сурвалжлагч хашгирч халуун хацры нь даган уурандаа нулимс нь бөмбөрч байв. .

— Үгүй тэр хөөе. Хальтаргаатай замаар явснаа мэдэхгүй байна гэнэ. Энүүн шиг ойр дотны хүнийхээ тухай цуурхал тараана гэдэг эр хүнд ичгүүртэй, шударга биш хэрэг, гэтэл энэ ойлгохгүй л байна гэж Мартин хэлэв.

— Яах вэ үүнийг тайлбарлахаар л наадах чинь танайд ирсэн юм байх гэж Бриссенден үг нэмэв.

— Урьдаар намайг гүтгэж муучилчихаад манайд иржээ, энэ. Одоо мухлагийн худалдагч надад юм лав зээл өгөхгүй дээ. Харин хөөрхий энэ жаал тэргүүн зэргийн сэтгүүлч, тэргүүн зэргийн өөдгүй амьтан болохоосоо нааш энэ замаасаа гарахгүй нь бүр ч тоогүй гэв.

— Цаг ч байна даа. Үүнийг та арван цагаан буяны нь замд оруулж өгөх ч юм билүү яаж мэдэх вэ. Харин та надаар яагаад цохиулсангүй билээ. Энэ ариун хэрэгт би оролцъё гэж хүссэн юм гэж Бриссенден ярив.

— Та хоёрыг шоронд хийнэ дээ! М.м.малууд! гэж төөрсөн эр уулигнав.

— Энэ дэндүү хөөрхөн царайтай юм. Би ер нь дэмий гар гарздав бололтой. Энэ залуу засаршгүй хүн байна Энэ заавал тэргүүн зэргийн сэтгүүлч болно. Огт нинжин сэтгэлгүй юм! Энэ нь дээш дэвшихэд нь тус болно гэж Мартин толгой сэгсрэн өгүүлэв.

Тэгтэл лонх савчин барьж байсан Бриссендений хажуугаар залуу эр хулмайн шургаж тасалгаанаас шурдхийн гарав.

Маргааш нь өөрийнхөө тухай олон шинэ сонин юм Мартин олж мэдлээ. «Тийм ээ, бид нийгмийн дайсан, гэхдээ бид анархистууд биш. Бид социалистууд» гэж тэр хэвлэлийн төлөөлөгчтэй ярилцахдаа хэлсэн байх юм. Энэ хоёрын хооронд онц ялгаа байхгүй гэж сурвалжлагчийг хэлэхэд дуугүй зөвшөөрч байгаагийн тэмдэг болгож Мартин гайхан мөрөө хавчисхийсэн байх юм. Бас нүүрий нь хэмжээ тэгш биш, үхэж мөхөхийн шинжтэй гэнэ. Ялангуяа шөрмөслөг гар, махчин шинжийн нүд нь онцлог гэнэ.

Бас бараг орой болгон Сити Холл цэцэрлэгт ажилчны цуглаан дээр үг хэлдэг, тэнд ард түмний оюун ухааныг хордуулдаг, бүх анархист, ухуулагчдын дотроос хамгийн хувьсгалт үг хэллэгтэй учир ихээхэн амжилттай байдаг гэнэ. Түүний суудаг өрөөг сурвалжлагч зураглан бичжээ. Тэгэхдээ керосин зуух, ганц сандлын тухай дурсахаа мартсангүй. Хамаг байдлы нь харвал хорин жил хоригдоод шоронгоос сая суллагдсан хүний байдалтай, үхдэлийн царайтай гэх зэргээр түүний найзыг зураглан харуулжээ.

Залуу сурвалжлагч тун ч шамдуу ажиллажээ. Тэрбээр Мартин Идений гэр бүлийн бүх түүхийг сураглан сонсож мистер Хиггинботамын мухлаг, түүнийхээ үүдэнд зогсож байгаа мистер Бернард Хиггинботамын гэрэл зургийг олж авчээ.

Тэр хүнийг худалдааны маш хүндтэй ухаалаг хүн, тэгэхдээ хүр дүүгийнхээ социалист үзлийг хуваалцдаггүйгээр үл барам төрөлсөхийг ч хүсдэггүй хүн мэтээр өгүүлнэ. Тэр хүний үгээр бол Мартин Иден нь залхуу хойрго, хэдийгээр ашигтай зөвлөлгөө өгөвч ажил хийхийг хүсдэггүй эрт орой нэгэн цагт шоронгийн тав болох хүн ажээ. Мөн Герман фон Шмидттэй ярилцсан байв. Тэр Мартиныг «айлын гарлага» гэж нэрлээд төрөлсөх үндэсгүй гэсэн байв. «Тэр чинь миний хүзүүн дээр мордох гэсэн юм. Гэвч тэр нь бүтээгүй юм. Энүүгээр гуйвж явахы нь би байлгачихсан юм. Тийм амьтнаас олигтой юм гарахгүй! гэж Герман фон Шмидт дашрамд хэлэв» гэсэн байна.

Энэ удаа Мартин үнэхээр уурсжээ. Бриссенден энэ бүхнийг наргиан наадам мэт үзсэн боловч Мартиныг тайтгаруулж чадсангүй. Руфьт учрыг тайлбарлах амаргүй гэдгийг Мартин мэдэж байлаа. Эцгийн нь хувьд гэвэл тэр хүн энэ болхи явдлыг тэдний ураг бололцох хэлэлцээг таслахад ашиглах нь гарцаагүй. Энэ гунигт таамаглал төдөлгүй батлагдаж эхлэв.
Маргааш нь шуудан зөөгч Руфийн захидлийг авч ирэв.

Мартин сүйрснээ мэдэж шуудан зөөгчийн гарахад хаалгаа хаахыг мартаад дугтуйг задалж захидлыг уншиж эхлэв.

Урьд халаасандаа үргэлж авч явдаг байсан тамхи цаас хоёроо захидал унших зуураа эрж Мартин халаасаа тэмтэрч байв. Халаас нь хоосон, тэндээс чухам юу эрж байгаагаа ч өөрөө мэдэхгүй байв.

Захидлыг их тайван байдалтай бичжээ. Түүнд уур хилэнгийн ул мөр огт байхгүй боловч эхнээсээ эцсээ хүр.тэл гомдол. Урам хугарсан байдлаар дүүрэн байв. Итгэл найдварыг минь эвдлээ гэж Руфь бичжээ. Мартиныг муухай явдлаа эцэс болгож, хайр дурлалынхаа төлөө даруу сайн амьдралаар амьдрахад үнэхээр бэлэн байсан гэж бодсон гэнэ. Одоо ээж аав хоёр нь ураг бололцох хэлэлцээгээ таслахыг эрс шаардсан байна. Тэдний тэр шалтгааныг үндэсгүй гэж үзэх учир байхгүй гэнэ. Тэдний харилцаанаас сайн юм юу ч гаргахгүй, энэ бол анхнаасаа алдаа байсан юм гэнэ. Захидлын дотор цорын ганд зэмлэл байсан, тэр нь Мартинд туйлын гашуун санагджээ. «Хэрэв та ямар нэгэн албанд орох, амьдралд өөрийн байр суурьтай болохыг хүссэн бол! Гэтэл энэ бол бололцоогүй юм байв. Та задгай зайдан амьдралд дэндүү дасжээ. Үүнд та буруугүй гэдгийг би мэдэж байна. Та өөрийн уг чанар, олж авсан хүмүүжлийнхээ ёсоор л үйлдэж байсан. Би таныг буруушааж байгаа юм биш шүү, Мартин, үүннйг санаж яваарай. Аав ээж хоёрын аль алины нь зөв. Та бид хоёр бие биедээ тохирохгүй улс юм. Энэ явдал эрт мэдэгдсэнд та баярлавал зохино... Надтай уулзах гэхийн хэрэггүй. Бид хоёрын уулзалт бид хоёрт ч, ээжид бэрх юм болно. Би ээжийгээ их гомдоожээ. Түүнийгээ цагаатгатал удна гэдгийг би мэдэж байна» гэж Руфь захидалдаа бичсэн байлаа.

Мартин захидлыг дуустал уншаад дахин нэг удаа анхааралтай уншив. Тэгээд сууж хариу бичиж гарав. Сонин бузар гүтгэлэг хийсэн, социалистуудын цуглаан дээр юу ярьсан бүхнийг бичжээ. Захидлын төгсгелд өөрийгөө зөвтгөх, тайлбарлах үг нь хайр сэтгэл гуйсан дурлалт хүний халуун үгс болон өөрчлөгджээ. «Надад заавал хариу өг. Та надад хайртай юу, үгүй юу гэдэг ганц л үг бичиж ирүүл. Энэ л хамгийн чухал нь» гэж Мартии бичжээ.
Хоёр ч хоног өнгөрлөө. Хариу ирсэнгүй. «Хожимдол» нь орхисон хуудсан дээрээ л байж байв. Ширээн доор байсан гар бичмэл нэмэгдсээр л байв. Насандаа анх удаа нойр хулжихын зовлонг Мартин амсав. Тэр гурав дахин Морзынд очиход гурвууланд нь хаалганаас цааш оруулсангүй. Бриссенден өвчлөн хэвтсэн учир Мартин түүнийг эргэж очихдоо зовлонгоо ярьж зүрхэлсэнгүй.

Гэтэл Мартинд зовлон их байлаа. Сурвалжлагчийн дамшигласны үр дүн түүний бодсоноос хэтэрчээ. Мухлагийн худалдагч португал эр зээл өгөхөөс татгалзаж ногоо худалдагч, цэвэр америк гаралтай гэж барддаг тэр хүн Мартиныг эх орноосоо урвагч гэж зэмлэн эх оронч сэтгэлийнхээ дэврэлд автаж Мартины дансыг урж хаяад өр төлөхөөр эргэж орж ирэхий нь хүртэл хориглов. Бүх хөрш нь Мартины эсрэг эргэж, дургүйцэл нь өдөр өнгөрөхийн хирээр нэмэгдэж байв. Урвагч социалисттай харилцахыг хэн ч хүсэхгүй байв. Хөөрхий Марияг айх аюул, эргэлзэх сэтгэл зовоож байсан боловч ганцаараа Мартинд үнэнч хэвээр үлджээ. Нэгэн цагт Мартины зочдыг хүргэж ирсэн хөнгөн тэрэгнээс төрсөн сэтгэгдэл нь арилж амжсан айлын хүүхдүүд түүнийг «Залхуу!», «Тэнэмэл!» гэж хашгиралдах бөлов. Гагцхүү Мариягийн хүүхдүүд түүнд үнэнч хэвээр байж түүнийг өмгөөлөн хүүхдүүдтэй зодолдож байв. Хүүхдийнхээ хөхөрсөн нүд, цус гарсан хамрыг Мария үзэж арга нь барагдана.

Бернард Хиггинботам уурандаа дэлбэрэх шахаж, Мартин гэр бүлий минь бузарлав, бүү үзэгд гэж байгааг Мартин нэгэнтээ Гертрудатай гудамжнаа уулзаж мэджээ.

— Мартин минь нэг тийшээ явахгүй юу. Явж нэг ажилд орж үз. Амьтан тайвшрахаар эргэж ирж болно шүү дээ гэж Гертруда гуйлаа.

Мартин толгой сэгсрээд тайлбар ч хэлсэнгүй. Яаж ч тайлбарлах билээ? Мартин, түүний төрлүүдийн хооронд гүн хавцал байна. Түүнийг Мартин харайгаад гарчихаж чадахгүй! Социализмыг хэрхэн үздэгээ, Ницшегнйн үзэл баримтлагч Мартин туүнийг хэрхэн үздэгээ Гертрудад тайлбарлах нь инээдэмтэй хэрэг! Эдгээр хүмүүст өөрийн үзэл, өөрийн үйлийг тайлбарлах ойлгуулах тийм үг хэ.лэнд байхгүй юм. Ажил ол гэдэг бол эдний ганц бодол. Тэдний үзэл санааны хүрээ үгээр гүйнэ. Ажил ол! Ал.банд ор! Хөөрхийлөлтэй мунхаг боолчууд гэж Мартин Гертрудын үгийг сонсон байж бодов. Хүчтэнгүүд ертөн.
цийг эзэмшсэнд гайхах юм алга! Боолчууд өөрсдийн боолын төсөөллөөсөө ангижран салж чадахгүй юм «Алба» бол тэдний бурхан гэж үздэг, урьд нь сөгддөг алтан шүтээн нь юм.

Гертрудаг мөнгө өгөхөд хэд хоногийн дараа костюмаа барьцаанд дахин өгнө гэдгээ мэдэж байсан хир нь.Мартин толгой сэгсрэв.

— Чи одоо Бернардын нүдэнд үзэгдээд хэрэггүй. Нэг хоёр сар өнгөрөг. Цаадах чинь тайвширна. Тэгэхээр нь хэрэв хүсвэл түүнд зөөгчийн ажил хийе гэж хэлж. болно. Хэрэв надтай уулзах хэрэг гарвал дуртай цагтаа хүн явуулаарай. Сонсов уу? гэв.

Гертруда уйлж замаа хөөн одоход түүний ядрангуй,. хүнд алхааг харж байсан Мартин зүрхий нь уйтгар гуниг базахыг мэдрэв. Эгчийнхээ хойноос харж зогсоход нь Ницшегийн үзлийн зохиомж ганхах шиг болов. Ямар нэгэн хийсвэр категорийн боолын тухай онолдох амархан атал онолыг төрөл садандаа хэрэглэх амаргүй .Хүчтэнд дарлагдаж байгаа, буурайн жишээ явъя гэвэл Гертрудээс өөр аятай жишээ алга. Энэ хоёрдмол санааг санаж Мартин гунигтай инээмсэглэжээ. Зүрх догдолмогц үзэл санаандаа эрмэлздэг мөн ч сайхан Ницшеч юм даа. Ер нь тухайн энэ мөчид боолын ёс суртахуун түүнд нөлөөлөөгүй гэж үү, эгчийгээ өрөвдөх нь боолын ёс суртахуун биш гэж үү? Ёстой, хүчтэй хүн өрөвдөх, хайрлах сэтгэлээр чанга байх ёстой. Ийм сэтгэл боолчуудын оршдог нүхнээс төрсөн. Буурай золгүй амьтдын хувь хүртээл байсан юм.

Дөчин нэгдүгээр бүлэг

Мартин бүхэл шөнө хар даран унтаж өглөө шуудан зөөгч хаалга тогшиход сэрэв. Ядарч, аливааг хайхрахгүй болсон Мартин хүлээн авсан олон захидлаа задлав. Дугтуй дээрээ нэртэй «Дээрэмчин» сэтгүүлийн тамгатай захидалд хорин хоёр долларын чек байв. Мартин энэ мөнгийг хүлээсээр бараг жил хагас болсон юмсанжээ. Гэтэл одоо түүнийг авсандаа ер сэтгэл хөдөлсөнгүй. Хэвлэлийн газрын чек хараад баярлаж чадахаа байжээ. Урьд эдгээр чек ирээдүйд агуу их амжилтын баталгаа шиг санагддаг байсан бол одоо идэх юм худалдан авч болох хорин хоёр доллар л урд нь байж байв. Тэгээд л гүйцээ.
Аль хэдийн хүлээж авсан хошин шүлгүүдийн нь шагналд Нью Йоркийн нэгэн сэтгүүлийн явуулсан чек байв. Тэр чек арван долларынх юм. Мартин толгойдоо орж ирсэн нэг санааг тэр доор нь сайтар боловсруулав. Тэр цаашдаа юу хийхээ ч мэдэхгүй, ер ямар нэгэн юм хийх хүсэл ч байсангүй. Гэтэл амьдрах хэрэгтэй, өрөө төлөх хэрэгтэй байв. Энэ арван долларыг марканд зарж, ширээн доогуур хөглөрөн хэвтээ гар бичмэлүүдийг дахин аянд гаргасан нь хамгаас ашигтай юм биш биз? Нэг юм уу хоёры нь авч юу магад. Тэгвэл амь зуух боломжтой болно. Мартин бодсоноо хийлээ. Чекээ Оклендын банкинд аваачиж мөнгөөр солиулаад марк худалдан авав. Гэтэл давчуу өрөөндөө буцаж очиж хоол хийнэ гэхээс үстэй толгой нь арзайх шиг болов. Тэгээд өр төлөөсийг хайхрахгүй гэж анх удаа Мартин шийдэв. Гэртээ бол арван тав, хорин центээр цадтал хоол идэж болно гэдгийг тэр сайн мэдэж байв. Гэтэл үүний оронд «Форум» хэмээх зуушны газар очиж хоёр долларын үнэтэй хоол захив. Тэр хорин таван центээр зөөгчийн гар цайлгаад тавин центээр египетийн тамхи авлаа. Тамхи татахы нь Руфь хорьсноос хойш Мартин тамхи таталгүй явжээ. Одоо бол тамхи амтлахаас татгалзах ямар ч шалтгаан байхгүй, тэгээд ч тамхи татах хүсэл их байлаа. Мөнгө хайрлах хэрэг байна уу? Таван центээр дөч ороох тамхи, цаас худалдан авах боловч тэгээд яах юм бэ? Одоо, өнөөдөр ямар нэгэн юм худалдан авахаас өөр түүний хувьд ямар ч учир холбогдол мөнгөнд алга! Мартин жолоо ч үгүй, луужин ч үгүй болж хааш ч яарах явдалгүй бол.жээ. Урсгал даган хөвж явахад амьдрал мэдэгдэхгүй, амьдрал мэдэгдвэл өвчин болж байв.
Хоорондоо ялгагдах юмгүй өдөр дараалан өнгөрсөөр байлаа. Мартин одоо хоногт найман цаг унтдаг болжээ. Чек ирэхииг хүлээж арван центнер хоол идэж болох япон ресторанд ордог болсон ч гэсэн нилээд таргалав. Нойр хагасалж, хүнд хөдөлмөрт зовохгүй болсон учир хацар нь цулцайж ирэв. Мартин юм бичихийг байж ном нь тавиур дээр амарч хэвтэх болов. Мартин хотоос гарч толгод руу очих нь олширч, цэцэрлэгт олон цаг сэлгүүцэх болжээ. Найз нөхөд ч, танил тал хүмүүс ч түүнд байсангүй. Тэдний хэрэг ч юу байх билээ? Түүний зогсонги болсон амьдралыг дахин хөдөлгөх гаднын ямар нэгэн түлхэлтийг тэр хүлээнэ. Одоохондоо амьдран байх нь ганцаардмал, зүдрэлтэй, хоосон, аливаа утга учиргүй мэт байв.

Нэгэнтээ Сан.Франниско орж ёстой хүмүүстэй» уулзахаар тэр шийдэв. Гэтэл яг хаалганд нь тулж очоод огцом эргэж геттийн хөл үймээнтэй гудамжаар яаран гэдрэг алхжээ. Одоо л философийн маргаан сонсоно шүү гэсэн бодол түүнийг айлгасан учир «ёстой хүмүүсийн» хэн нэг нь дайралдаж таниатхуузай гэж эмээсээр бараг гүйх нь холгүй явлаа.

Мартин «Эфемеридын» тухай юу бичиж байгааг мэдэхээр хааяа сонин, сэтгүүл харна. Тэр найраглал шуугиан дэгдээжээ. Ямар шуугиан гээч! Цөм л уншиж, цөм л яруу найраг мөн үү биш үү гэж маргана. Орон нутгийн сонинууд эрдэмсэг өгүүлэл, шоглосон шүүмж, уншигчдын сэтгэлийн үгтэй захидал зэргээр дүүрэн байсан мь цөм энэ найраглалаас болжээ. Бүрээ бишгүүр, цан хэнгэрэг үлээж, дэлдэн байж Нэгдсэн Улсын агуу их найрагч бүсгүй гэж тунхагласан Элен Делла Дельмар Бриссендентэй суудал хуваалцахаас татгалзан түүнийг яруу найрагч огт биш гэж баталсан олон үгтэй захидаш уншигч түмэнд бичиж илгээж байв.

«Парфенон» сэтгүүл ээлжит дугаартаа өөрийн дэгдээсэн шуугианы үрийг амталж, сэр Жон Вэльюг доромжлон, Бриссендений нас барсан явдлыг сэтгүүлдээ зарлан алдаршуулахад ичгүүргүй ашиглаж байв. Хагас сая захиалагчидтай гэгдэх нэгэн сонин. Элои Делла Дель марын найраглалыг нийтэлсэн, түүнд нь Бриссенденийг тохуурхсан байв. Найрагч бүсгүй үүгээр сэтгэл ханалгүй «Эфемеридад» элэглэл бичжээ.
Найз нь энэ бүхнийг үзээгүйд Мартин баярлаж байв. Тэр олныг үзэн яддаг байтал одоо олон өөрийн нь хамгийн нандин ариун зүйлийг хараан доромжилж байна. Түүний бүтээсэн гоо сайхныг өдөр болгон, чухам л амьдаар нь тамлаж байлаа. Ер цаас сүйтгэгч элдэв муу сайн юмнууд Бриссендений хувилгаан гэрэлд олны өмнө гайхуулах тохиолдол бүрд баярлаж байв. «Хэдэн жилийн урьд энүүн щиг, гэхдээ илүү сайн найраглал бичсэн нэгэн эрхэм хүнээс захидал хүлээн авсан болно» гэж нэгэн сонин бичжээ. Гэтэл өөр нэг сонин Элен Делла Дельмарыг элэглэл бичлээ гэж зэмлэн «Мнсс Дельмар энэ элэглэлийг бичсэнээрээ нэгэн агуу их найрагч нөгөө агуу их, магадгүй суут их найрагчаа хүндэтгэх ёстойг мартсан бололтой. Гэвч мисс Дельмар «Эфемеридын» амжилтанд атаархаж байгаа боловч энэ зохиольп төрүүлсэн сэтгэгдлээр бусдын адил амьдарч байгаа биз ээ. Мисс өөрөө иймэрхүү юм бичихээр зүрхлэх өдөр ирэх нь магадтай» гэж оичсэн байв.
Дуган сүмийн номын багш нар «Эфемеридыг» номлолын сэдэв болгож, бас түүнийг хамгаалах гэсэн нэг нь буруу номтон болж зэмлүүлжээ. Агуу их найраглал эрхэм олны зугаа болов. Олныг инээлгэх гэж хошин шүлэгчид, шог зураачид уралдаж, бас шог найруулал бичигчид ч гэсэн «Эфемеридын» таван мөр уншсан хүн тахир татуу амьтныг цааш харуулж, арван мөр уншсан хүн усанд унаж үхэж болох юм гэж Чарли Фрэнщэм гэгч Арчи Женнингст аминчлан хэлж гэнээ хэмээн хурц ухааныхаа дасгал хийж байв.
Мартин инээхгүй байсан боловч бас хорссондоо инээдээ ч тачигнуулахгүй байв. Гагцхүү тэсэхүйеэ бэрх гунигтай байлаа. Хайрын сэтгэлээр титэмлэсэн ертөнц нь сүйрснээс хойш хэвлэл олон түмэн хоёрт итгэх итгэл сүйрэн унасан нь тийм ч айхавтар сүйрэл биш байлаа. Сэтгүүлийг үнэлэх талаараа Бриссенден зөвтэй байсан бөгөөд түүний үнэн зөвийг итгэхийн тул ийм их цаг үрэх хэрэг Мартинд байсангүй. Бриссендений болгоомжлолыг сэтгүүлүүд батлаад зогссонгүй харин ч давжээ. За яах вэ энэ бол төгсгөл юм гэж Мартин өөрийгөө тайтгаруулна. Үүлсийн цаана нисэн гарах гэсэн чинь өмхий угаадастай нүхэнд унадаг юм байжээ.

Алс холын гэгээн сайхан Тантийн төрх урд нь дахин үзэгдэв! Паумоту тэгш тал энэ байна. Марксизмын уулархаг арлууд энэ байна. Худалдааны бага онгоц юм уу эсвэл хэврэг бяцхан моторт онгоцны тавцан дээр зогсож Папнэтийн хадны хажуугаар эсвэл Нукухивын сувдлаг элсэн хошууны дагуу хөвөн явж Тайохэгийн буудалд дөхөж байх шиг санагдана. Тэнд Мартиныг ирлээ гэж Тамари бодон нядалж, Тамарийн охид дуулалдаж инээл.дэн угтаж цэцгийн эрх бэлэглэнэ гэж бодогдоно. Номхон далай түүнийг үргэлж дуудан даллах учир хэзээ нэгэн цагт тэр зүг эргэнэ гэдгээ Мартин мэдэж байлаа. Одоохондоо тэр урсгалын дагуу хөвж танин мэдэхийн агуу их ертөнцөд аялсан ядралтай урт аяныхаа дараа амарч байлаа.
Мартин «Парфенон» сэтгүүлийн газраас гурван зуун тавин долларын чек хүлээж аваад Бриссендений гэрээс биелүүлэгч хүнд өгч гарын үсэг авч, Бриссенденд зуун долларын өртэй хоцорсон тухайнхаа гарын үсэг өгчээ.
Гэтэл Мартины япон ресторанд орж хоол идэж явдаг эцэс болов. Тэмцэхээ болилоо гэсэн тэр цагт нь зол заяа түүнийг олж харав. Даанч хожимдож дээ. Мартин сэтгэл догдлох юмгүй, «Миллениумын» дугтуйг задалтал гурван зуун долларын чек гарч ирэв. Энэ бол «Адал явдлын» нь шагнал байв. Бүх өр нь барьцааны үнэ, хүүг нийлүүлэн бодоход зуун доллар ч хүрэхгүй юм. Мартин тэр өрөө төлж, Бриссендений гэрээс биелүүлэгчид зуун доллар явуулаад өөрийн нь хувьд асар их мөнгө болох зуун доллартай үлдэв. Тэр нэг сайн костюм захиалаад хотын шилдэг ресторанд хоол идэх боллоо. Мартин Мариягийн бяцхан өрөөнд суудаг хэвээр боловч түүний шинэ костюм хөршүүдэд нь гайхагдсан учир айлын хүүхдүүд байшингийн дээвэр, хашааны оройд сууж урьдын адил тэнэмэл, залхуу гэж хочлохыг зүрхлэхгүй болжээ.
Түүний гавайн өгүүллэг «Вики Вики» г нь «Уоррени» хэмээх сар тутмын сэтгүүл хоер зуун тавин доллараар худалдан авчээ. «Умартын тойм» сэтгүүл «Гоо сайхны өлгийг» нь хэвлэж «Макинтоша» сэтгүүл өнөөх Мэриенд зориулан бичсэн «Төлөгч» гэдэг шүлгий нь хүлээн авчээ. Редакторууд, шүүмж бичигчид зуны амралтаас будаж ирсэн учир гар бичмэлүүд ер бусын амархан борлож байлаа. Хоёр жилийн турш эзтэй юм шиг буцаж байсан гар бичмэлүүд одоо бараг үг дуугүй борлож байгаагийн учрыг Мартин олохгүй байв. Нэг ч зүйл нь хэвлэгдээгүй болохоор Мартиныг Оклендаас цааш таних хүн ганц ч үгүй, харин Оклендад мэдэх цөөн хүмүүс түүнийг «улаан» социалист гэж тооцно. Иймд энэ гэнэтийн өөрчлөлтийн учрыг тайлах юу ч байсангуй. Энэ бол ердөө л хувь тавилангийн овилгогүй зан байв.

«Нарны шившгийг» хэд хэдэн газар дараалан буцаасны сүүлд Мартин талийгаач найзын зөвлөлгөөг дагаж түүнийгээ ямар нэгэн хэвлэлийн газар өгөхөөр шийдэв. Гар бичмэл хэдэнтээ буцсаны эцэст «Синглтри, Дарилеи, К"» гэдэг томоохон хэвлэлийн пүүс түүнийг хэвлэхээр хүлээн авчээ. Урьдчилгаа мөнгө олгохыг хүсэж Мартины явуулсан захидлын хариуд хэвлэгч урьдчилгаа өгч сураагүй, ер иймэрхүү ном үнээн барьдаггүй, мянган хувиас илүү худалдаж амжих ч үгүй болов уу гэсэн захидал ирүүлжээ. Хэрэв номыг нэг доллараар худалдана гэвэл арван хувиар бодоход зуун тавин доллар авах юм гэж Мартин бодов. Үүнийхээ дараа, хэрэв хэзээ нэгэн цагт юм бичих бол гагцхүү үргэлжилсэн үгийн л юм бичнэ гэж тэр шийджээ. «Нарны шившгээс», «Адал явдал» нь дөрөв дахин бага атал түүнээс хоёр дахин их шагнал авчирчээ. Ингэхлээр зохиолчдын шагналын тухай нэгэн цагт сониноос олж уншсан нь үнэн байж таарах нь. Тэргүүн зэргийн сэтгүүлүүд тар бичмэл хүлээн авмагц хөлсий нь өгөх бөгөөд өгөх өгөхдөө сайн хөлс өгдөг ажээ. «Миллениум» сэтгүүл үг бүрийг хоёр центээр биш дөрвөн центээр үнэлсэн. Түүнээс гадна зохиолы нь худалдан авсан болохоор ёстой утга зохиол борлодог л юм байна. Мартин ингэж бодоод гунигтайяа инээмсэглэв.
Мартин захидал бичиж «Синглтри, Дарилей К°».Д «Нарны шившгээ» зуун доллараар худалдахад бэлэн
байна гэж мэдэгдсэн атал хэвлэлийн газар аз туршиж зүрхэлсэнгүй. Гэвч сүүлийн үед түүний тав. зургаан өгүүллэгийг хэвлэхээр авч шагналы нь өгсөн учир Мартин мөнгөөр гачигдсан юмгүй байв. Тэр ч байтугай Мартин банкинд хэдэн зуун доллараар харилцах данс нээлээ. «Хожимдол» нь ойр зуур аялаад Мередит Лоуэлийн хэвлэлийн газар зогсоол олов. Гертрудад таван доллары нь зуу дахин өсгөж өгнө гэсэн амлалтаа санаж тэр хэвлэлийн газар захидал бичиж урьдчилгаа мөнгөнд таван зуун доллар ирүүлэхийг мэдэгдэв. Тийм мөнгөний чек даруй хүрч ирсэн нь түүнд гайхалтай байв. Мартин чекийг алтан зоосоор солиулаад уулзах хэрэгтэй байна гэж Гертрудад утасдав.

Гертруда ядарсандаа амдьсгаадсаар хүрч ирэв. Муу юм болсон гэж бодсондоо бэлэн байсан хэдэн мөнгөө цөмийг цүнхэндээ хийжээ. Мартиныг зовлонд учирсан гэж бат итгэсэн тэр бүсгүй уйлан дүүгийн нээжинд наалдаж авчирсан хэдэн мөнгөө гарт нь атгуулах гэж ядаж байв.
— Би өөрөө очиж болох л байсан юм. Гэхдээ би мистер Хигтинботамтай хэрэлдэхийг хүсэхгүй байиа! Хэрэлдэхгүй өнгөрнө гэдэг ч хол доо хэмээн Мартин өгүүлэв.
— Зүгээр цаадах чинь тэгсгээд тайвширна. Харин чи нэг албанд орж үз. Хүн шударга хөдөлмөрлөж байхад Бернард дуртай. Тэр сонинд гарсан юм ууры нь бүр хүргэчихлээ л дээ. Тэгж уурлаж байхы нь би хэзээ ч үзээгүй гэж эгч нь ярих зуур Мартинд чухам ямар золгүй явдал учирсныг тааж мэдэхийг хичээж байв.
— Би албанд орохгүй. Тэгж байна гэж цаадахдаа хэлээрэй. Надад ямар ч алба хэрэггүй. Түүний бататгал энэ байна.
Мартин ингэж хэлээд, таван долларын хангинаж гялалзсан зуун алтан зоос өвөр дээр нь асгав.
— Трамвайд суух мөнгө байхгүй байхад чи надад таван доллар өгснөө санаж байна уу? Одоо тэр таван доллар чинь энэ, бас янз бүрийн настай боловч адил ханштай ерэн есөн ах дүү нар нь энэ гэж Мартин хэлэв.
Хэрэв Мартинтай уулзах гэж явахад Гертруда сэтгэл түгшиж явсан бол одоо ухаан алдан айжээ. Энэ аймшигт эргэлзээ төрөх зай үлдсэнгүй. Гертруда сэжиглэсэн биш харин итгэж байв. Энэ алтан зоосууд түүнийг тамын галаар төөнөх адил хамаг бие нь дагжин айсандаа Мартиныг харжээ.
— Цөмөөрөө чинийх! гэж Мартин инээн хэлэв.
Гертруда чанга дуугаар цурхиран уйлав.
— Хөөрхий дүү минь! Хөөрхий дүү минь! гэж тэр уйлан үглэнэ.
Мартин эгшин зуур гайхав. Гэвч эгчийнхээ сэтгэл түгшсэний учрыг даруй мэдэж хэвлэлийн газрын захидлыг түүнд үзүүлэв. Гертруда захидлыг арай ядан уншиж нулимсаа арчаад эргэлзсэн дуугаар
— Тэгвэл чи энэ мөнгийг шударга ёсоор олсон юм уу? гэж асуув.
— Тэгэлгүй яах вэ! Би үүнийг чинь хожсон юм биш хөлсөнд авсан юм гэв.
Гертрудын харц зөөлөрч захидлыг дахин анхааралтай уншив. Яалаа гэж ийм их мөнгө авсныхаа учрыг Мартин арай чүү ойлгуулав. Харин энэ мөнгө өөрт нь хэрэггүй. Гертрудад өгч байгаа юм гэдгийг тайлбарлах илүү амаргүй байжээ.
— Эний чинь би чиний нэрээр банкинд хадгалуулъя гэж Гертруда шийдэн хэлэв.
— Үгүй! Хэрэв чи авахгүй юм бол би Марияд өгчихье. Яаж зарахаа тэр мэднэ. Би чамайг зарц хөлсөлж азаад жаахан амраг л гэж байгаа юм гэхэд
— Очиж Бернардад хэлье гэж Гертруда хэлээд бослоо.
Мартин царай барайлгасан боловч тэр дороо инээд алдчихав.
— Хэл, хэл. Намайг хоол ид гэж цаадах чинь урьж юу магад.
— Урилгүй яах вэ! Үгүй би бүр итгэж байна! гэж . Эгч нь дүүгийнхээ хүзүүгээр тэврэн халуун дотно хэлжээ.

Дөчин хоёрдугаар б ү л э г

Нилээд хугацаа өнгөрсний дараа Мартин гутралд оров. Бие эрүүл. хүч тэнхээтэй атал хийх юм огт үгүй, юм бичихийг байж, ном уншихаа орхисноос хойш, Бриссенден нас барж, Руфьтэй харилцахыг байснаас хойш түүний амьдрал нэг л гүнзгий хоосон хөндий юм шиг болжээ. Энэ хоосныг ресторан египет тамхиар бөглөх гэсэн нэмэр болсонгүй. Халуун орны далайд татагдах боловч энд, Нэгдсэн Улсад хийх юмаа хийж бараагүй байгаа мэт түүнд санагдана. Удалгүй хоёр ном нь хэвлэгдэнэ. Бусад номы нь хэвлэх хүн олдож юу магад. Тэгвэл мөнгөтэй болно. Шуудай дүүрэн алттай болоод халуун орны далай зорихын тул жаал азнахад болох юм. Чилийн мянган доллараар худалдан авч болох нэгэн сайхан хөнднй Маркиз арал дээр байдгийг тэр мэднэ. Тэр хөндий тах хэлбэртэй далайн булангаас оргил нь үүлэнд тулсан өндөр уулсыг хүртэл цэлийнэ. Тэнд халуун орны цэцэг найгаж, зэрлэг ойд ятуу, бодон гахай байдат бол ууланд нь янгир ямаа байдгийг зэрлэг ноход хөөнө. Тэр бол зэрлэг байгалийн нэг хэсэг байлаа. Тэнд нэг ч хүн оршин сууж байсангүй. Тэр хөндийг далайн булантай нь хамт чилийн мянган доллараар худалдан авч болох юм.

Түүний санаж байгаагаар бол тэр булан нөмөр ихтэй, гүн устай, тэнд далайн аврага хөлөг зогсож болох байсан, тэгээд ч Номхон далайн аяллын лавлах тэр буланд далайн тэрхэн хэсэгтээ хамгийн шилдэг зогсоол гэж зөвлөсөн байна. Зугаалгын завь онгоцорхуу хурд сайнтай дарвуулт модон онгоц худалдан авч сувд түүх, наргилын самар худалдах ажил хийнэ. Хондойд байрлана. Тэнд Тами удирдагчийн суудаг шиг хулсан овоохой барьж нутгийн хар арьстнаас хөлсөлнө. Тэгээд Тайохаэгийн худалдааны хүмүүс, далайн хөлгийн ахмадууд, хилийн хулгайчид, далайн тэнүүлчдийг зочлуулж байх болно. Нуух юмгүй амьдарч. хаан хүн шиг зочилж байна. Хэзээ нэгэн цагт уншсан олон юмсыг хуурамч ертөнцийн нь хамт тэнд мартаж ч юу магад. ,

Ингэхийн тул Калифорнид сууж шуудайгаа алтаар дүүргэхийг хүлээх хэрэгтэй байв. Мөнгө ч цутгаж эхэллээ. Хэрэв нэг л ном гараатахвал хамаг бичмэлээ амархан борлуулах байлаа. Уудам хөндий, далайн булан дарвуулт онтоцыг бушуухан олж авахын тул жижиг шүлэг, өгүүллэгээс эмхтгэл хийж болох байна. Хойшид хэзээ ч юм бичихгүй. Үүнийг Мартин хатуу шийджээ. Ном хэвлэгдэж байхад ямар нэгэн юм сэдэх хэрэгтэй. Аливааг огоорон ингэж мансуурч сууж болохгүй.

Ням гаригт Шелл Моунд цэцэрлэгт барилгын өрөгчдийн зугаалга болно гэдгийг нэгэнтээ тэр олж мэдээд тийш очихоор шийдэв. Урьд тэр иймэрхүү зугаалганд дандаа очдог байсан болохоор тэнд юу болохыг сайн мэднэ. Одоо цэцэрлэгт ормогц аль эрт мартагдсан сэтгэгдэл сэргэ.х шиг болов. Ер нь явж явж ажилчин олны дотор Мартин чухам өөрийн хүн байлаа. Эдний дотор төрж өссөн учир нэгэн хэсэг хөндийрөөд эргэж дунд нь орохдоо баяртай байлаа.

— Энэ чинь Март байна шүү дээ! гэж хэлэхийг тэр сонстол нэгэн хүний гар мөрөн дээр нь зөөлөн буув. Чи хаагуур алга болчихов оо, хөгшөөн! Далайн аялалд яваа юу, яагаа вэ? За суу, лонх юм мулталъя гэнэ.

Энд урьдын найзууд бараг бүгдээрээ байх бөгөөд ганц нэгэн шинэ хүн харагдаж ганц нэгэн хүн дутагдаж байв.

Мартин өрөгчдөд огт хамаагүй боловч бүжиглэж, шуугилдаж хүч сорьж болох ням гаригийн нэг ч зугаалга алгасдаггүй байжээ. Мартин тэдэнтэй цуг архи ууж сэргэв. Тэднээс холдсон нь тэнэггээ л тэр! Хэрэв эндээс холдоогүй, номын мэдлэг хөөцөлдөөгүй, өөрөөс нь дээр гэж биеэ үздэг хүмүүсийг эрхэмлээгүй бол илүү жаргалтай байх байсансан гэж энэхэн минутад Мартин бодов. Гэвч пиво нь урьд урьдынх шиг амттай байсангүй! Амт нь огт өөр байв. Жирийн пивнээс түүнииг Бриссенден холдуулсан бололтой. Залуу насны наргиант нөхдөөс нь түүнийг ном холдуулсан юм болов уу? Тиймгүй гэж өөртөө батлахын тулд асарт очиж бүжиглэхээр одов. Эгчийнд нь суудаг Жими өндөр нуруутай хонгор үстэн хүүхэнтэй цуг явлаа. Тэр хүүхэн Мартиныг хармагц түүнийг илүүчлэн үзэз.

Мартин хонгор үстэй хүүхэнтэй бүжиг эргэлдэж гарахад нөхөд нь Жимийг тохуурхан хөхрөхөд Жими хэлсэн нь:

— Дандаа ингэдэг юм! Би бүр уурлахаа ч байчихсан. Марттай ахин уулзаад даанч баяртай байна! Чөтгөр авмар чинь эвтэйхэн бүжиглэж байна шүү! Ийм амьтны урд ямар ч хүүхэн тэсэхгүй!

— Гэвч Мартин хонгор үстэй хүүхнийг Жимид шударгаар буцаан өгч бусад нөхдийн хамт гурвуул инээлдэн баясав.

Мартиныг эргэж ирсэнд цөм баяртай байв. Нэг ч ном нь хэвлэлээс гараагүй болохоор Мартин нөхдийн өмнө худал хүндлүүлэх юмгүй нь мэдээж. Тэд нар түүнд Мартины нь хувьд л хайртай байв. Цөллөгөөс эгэж ирсэн хунтайз шиг Мартин өөрийгөө бодоход ганцаардсан зурх нь энэхүү чин санааны үнэн наргиан дотор бүлээцэх шиг болжээ. Тэрбээр бүр гаарчээ. Түүний халаасанд
доллар хангинах тул урьд алсын аянаас эргэж ирээд, байж байгаа шигээ өгөөмөр загнав.
Бүжиглэгчдийн дотор Лиззи Конолли явж байхыг Мартин гэнэт олж харлаа. Тэр хүүхэн нэгэн ажилчин залуутай тэврэлдэн эргэлдэнэ. Түүнээс хойхно Мартин асар дотор явж яваад сэрүүн ундаа ууж суугаа хүмүүсийн дунд Лиззи Конолли сууж байхыг хараад дөхөж очив. Лиззи Конолли Мартинтай уулзсандаа гайхах баярлах хоёр хослов. Уулзаж мэндэлсний дараа тэд ярилцахад хөгжмийн чимээ саад үл болох цэцэрлэгийн дунд орлоо. Тэр хүүхэн анхны хормоос эхлэн Мартины мэдэлд бүрэн орсон нь илтэд бөгөөд үүнийг Мартин ч мэдэв. Үүнийг хүүхний чийг татан гялалзах нүд, хөдөлгөөний бардам боловч адгуу байдал, Мартины амнаас гарах үг бүрийг тосон сонсох энэ бүхэн гэрчилпэ. Лиззи иэгэн цагт театрт дайралдсан бага охин биш болжээ, Лиззи Конолли бүсгүй хүн болжээ. Түүний үнэн сэргэлэц гоо үзэсгэлэн дэлгэрснийг Мартин олж харав. Авхаалж нь хэвээр боловч цовоо сэргэлэн байдлаа хичээнгүйлэн дарж сурсан ажээ.
— Сайхан бүсгүй! Ёстой сайхан бүсгүй! гэж: Мартин өөрийн эрхгүй бахархан шивнэв. Дуудлаа л бол энэ хүүхэн өөртэй нь цуг хаа хүрэхээс ч буцахгүй гэдгийг Мартин мэдэж байлаа.
Яг энэ үед толгой руу нь маш хүчтэй цохисон учир Мартин чүү чамай л тогтов. Нударгаар цохисон, цохих гэсэн хүн эрүү рүү нь чиглүүлсэн боловч уурлах яарах хоёртоо алдсан бололтой. Дайрсан этгээд дахин цохих гэж нударга далайж байхад нь Мартин эргэж харав. Цохилтоос эвлэгхэн зайлсан учир онож цохиж чадсангүй. Мартин эсрэг этгээдийг хариу цохиж унагав. Гэтэл даруй босон харайв. Мартин уурлаж төрхөө алдсан хүний царай олж .хараад энэ хүнийг яаж ингэтэл нь уурлуулав би гэж гайхжээ. Гэвч тийнхүү гайхах нь нөгөө этгээдийн дайралтыг, хүчтэй цохилтоор түүнийг унагахад саад болсонгүй. Зодоон болж байгаа газар Жимй бусдын хамт гүйж ирэв.
Мартины хамаг бие дагжина. Бүжиг, наргиан, зодоон, бүхий урьдын жаргалант цаг эргэж иржээ! Мартин гэнэтийн өрсөлдөгчдөөсөө нүд салгалгүй байж Лиззи Коноллийг хяламхийн харав. Иймэрхүү зодоон гарахаар хүүхнүүд гол төлөв чарлалддаг байтал Лиззи чарласангуй. Тэр хүүхэн гараа элгэндээ хумхиж хамаг биеэр урагш тонгойн, амьсгаа хураан зогсож харах бөгөөд хацар нь улаа бутарч нүдэнд нь бахархал гэрэлтэнэ.
Тэр зуур Мартинд халдсан эр босон харайж Жими болон бусад нөхдийн нь гараас мултрахыг оролдов.
— Энэ хүүхэн намайг хүлээж байсан юм! Энэ хүүхэн намайг хүлээж байхад энэ нэг ичгүүргүй юм булаачихлаа! Тавиатах! Би энүүнд үзүүлээд өгье! гэж тэр уурсан хашгирав.
— Чи галзуурав уу? Мартин Иден гэдэг ,чинь энэ! Чи үүгээр бүү оролд! Наадах чинь чиний турсгыг хуулаад өгнө гэж мэд хэмээн Жими тэр залууг хориглон хэлэв.
— Яах гэж энэ чинь хүүхэн булаав? гэж нөгөөх нь хашгирав.
— Мартин нисдэг Голландыг дийлсэн юм. Тэр ямар эр байсныг чи санаж байгаа биз дээ? Түүнийг тав дахь тойрог дээрээ дийлсэн юм! Чи үүний чигчий хурууны ч чилээ гаргахгүй. Ойлгов уу?

Энэ мэдээ залууг жаал номтгов бололтой. Мартиныг анхааран харснаа урьдын адил хилэнтэй эс боловч омгорхуу байдлаар
— Арай ч юу бол гэж хэлэв.
— Нисдэг голланд ч бас юу бол гэж байсан юм. Явъяа! Орхи! Өөр хүүхэн байхгүй юм биш гэж Жими хэлэз.
Цаадах нь түүний үгэнд орж цөм асар тийш зүглэв.
— Энэ чинь хэн бэ? Юундаа ингэж буцлаад байгаа юм бэ? гэж Мартин Лиззигээс асуув.
Зодооны омог дарагдах нь урьдынхтай адилгүй болсон бололтой учир өөрийн биеийг шинжих дадал нь түүний сэтгэл мэдрэлийн шулуун шууд байдлыг арилгаж дээ гэж гуниглан бодов.
Лиззи толгой хаялан,
— Энэ нэг залуу л байгаа юм. Би түүнтэй сүүлийн үед зугаалж байсан юм гэж хэлжээ.
Тэгээд тэр хүүхэн жаахан дуугүй байснаа:
— Надад уйтгартай санагдаад... Би таныг хэзээ ч... Таныг байсан бол би түүнийг тоож харах ч үгүй л дээ гэж дуугаа нам болгон хэлэв.
Мартин тэр хүүхнийг хараад гагцхүү гар сарвайвал гүйцэх нь тэр гэдгийг ойлгож байв. Мартин хүүхний жирийн яриаг чагнаад, номын уран нарийн хэллэгийг ойшоож үзэхийн хэрэг байна уу, үгүй юу гэдэг асуудлыг бодсоор хариу хэлэхээ мартжээ.
— Та үүнийг болгоод өглөө шүү гэж хүүхэн инээв..
— Овоо хүү юм. Тэд нар азаачаагүй бол би ч яггүй тэвдэх байсан даг шүү гэж Мартин цагаан сэтгэлээр хэлжээ.
— Надтай дайралдахад тантай хамт явсан залуу бүсгүй хэн бэ? гэж Лиззи гэнэт асуув.
— Нэг таньдаг бүсгүй.
— Аль хэдиин шүү дээ. Мянган жилийн тэртээ юм шиг! гэж Лиззи бодлогошрон өгүүлэв.
Мартин хариу хэлэлгүй яриагаа өөрчлөв. Тэр хоёр ресторанд орж дарс үнэтэй зууш захиж, дараа нь Мартин тэр хүүхэнтэй, ганцхан тэр хүүхэнтэй, түүнийг ядартал бүжиглэв. Мартии сайхан бүжиглэдэг учир хүүхэн хөл газар хүрэхгүй баярлан эргэлдэнэ. Тэр хүүхэн Мартины мөрөнд толгойгоо наасан тул энэ байдал үүрд хэвээр байгаасай гэж түүнд бодогдоно. Тэгээд тэр хоёр цэцэрлэгт дахин очиж хүүхэн хуучны сайхан заншлаар зүглгэн дээр суухад Мартин түүний өвдгийг дэрлэн хэвтэв. Удалгүй Мартин зүүрмэглэхэд өөрий нь эзэмдсэн сэтгэлд бүхэлдээ автсан хүухэн түүний үсийг энхрийлэн илж суув.
Мартин нүдээ гэнэт нээж хүүхний харцаас илэрхий зөвшөөрөл олж харав. Хүүхэн ичисхийснээ биеэ барьж урдаас нь эрс зоригтой харжээ.
— Би энэ хэдэн жилийн турш хүлээлээ гэж хүүхэн сонсдох төдий өгүүлэв.
Энэ бол үнэн, гайхалтай үнэн гэдгийг Мартин мэдлээ. Энэ хүүхнийг зол жаргалтай болгох нь түүний мэдлийн хэрэг. Хэрэв өөрөө зол жаргалтай явах заяагүй юм бол өөр хүнийг зол жаргалтай болгож яагаад болохгүй байх вэ? Энэ хүүхэнтэй суугаад Маркизын аралд авч очиж болох юм. Үүнд хорхой нь хөдөллөө. Мартин энэ хорхой хөдөлгөсэн хүсэлд автагдмаар байсан боловч битгий тэг гэж дотор нь нэг юм хэлэх шиг болно. Тэгэхээс тэгэх гэсэн шиг хайр дурлалдаа үнэнч хэвээр байв. Чөлөөтэй, хийсвэр хөнгөн байх цаг өнгөрчээ. Түүнийг буцаах арга байхгүй. Мартин хувирчээ. Чухам хэрхэн хувирснаа тэр сая л мэдэв.
— Лиззи минь, би хүний нөхөр болж чадахгүй хүн гэж Мартин инээмсэглэв.
Хүүхний гар хормын зуур зогссоноо түүний үсийг дахин оролдов. Хүүхний царай гэнэт эрс, ширүүн дүртэй болсноо дорхиноо байж хацар нь дахии улаа бутарч, харц нь эелдэг зэөлөн болохыг Мартин харжээ.
— Би уг нь... гээд хүүхэн түгдэрснээ:
— Ямар ч гэсэн надад ялгаагүй. Тийм ээ, тийм. Би тантай нөхөрлөдөгтөө бахархдаг. Би таны төлөө яахаас ч буцахгүй. Би лав тийм л хүн болж төрсөн юм гэж хуүхэн залгуулан хэлжээ.
Мартин өндийж суув. Тэгээд хүүхний гарыг халуун дотно атгасан боловч тэр атгалтад хүсэл шунал байсангүй. Иймд түүний тэр халуун дотно атгалтаас Лиззид хүйт оргив.
— Энэ тухай ярихаа больё гэж Лиззи хэлэв.
— Чи их сайн, агуу сэтгэлтэй хүүхэн юм. Харин би л чамтай нөхөрлөдөгтөө бахархах ёстой. Би бахархдаг ч юм, тийм ээ тийм! Чи бол миний хувьд харанхуй хар ертөнц дэх гэрлийн туяа шиг юм. Надад үнэнч байдаг шиг чинь би чамд үнэнч байх болно тэж Мартин өгуүлэв.
— Та надад үнэнч байна уу, үгүй юу, надад ялгаа-гүй. Та намайг яавал яа. Хэрэв хүсвэл та намайг шаварт хаяж гишгичиж болно. Ганцхан та л ингэж болно. Багаасаа өөрийнгөө өөрөө мэдэж явсан хүн шүү би! гэж хүүхэн толгойгоо бардам өргөжээ.
Мартин эелдэг дуугаар:
— Ийм учраас л би чамтай үнэн шударга байх ёстой. Чи шударта шулуун сайн хүн учраас би шударга шулуун байх ёстой. Би гэрлэж чадахгүй, бас... зүгээр л хайрлаж чадахгүй, хэдийгээр урьд иймэрхүү юм байсан ч. Би чамтай өнөөдөр учирсандаа харамсаж байна. Одоо яая гэх вэ. Ийм юм болно гэж огт санасангүй. Би чамд тун сайн байдаг, чухам ямар шүү сайн байдгийг Лиззи чи мэдэхгүй. Түүгээр ч үл барам би чамаараа бахархаж чамд биширч байдаг. Чи гайхамшигтай, ёстой гайхам-шигтай хүүхэн! Гэвч энэ тухай чамд хэлээд ямар ашиг байна? Би нэг л юм хиймээр байна. Чиний амьдрах хүнд бэрх байсан. Түүнийг чинь би хөнгөлж өгье! (Хүүхний нүдэнд баярын цог нь гялсхийн унтрав). Би удахгүй их мөнгө авна! Маш их! гэв.
Энэ мөчид Мартин өнөөх уудам хөндий, далайн булан, хулсан овоояой, дарзуулт цагаан онгоц цөмийг мартсан байв. Эцсийн эцэст түүний хэрэг юу байна?
Дуртай онгоцондоо сууж хандсан зугтээ явж чадахдаа л чадах юм чинь.
— Тэр мөнгийг чамд л өгмөөр байна. Чи ямар нэгэн түр сургуульд орж мэргэжил эзэмшиж болох юм. Түргэн бичээч болохгүй юу. Тэгвэл би тусална. Таны аав ээж эсэн мэнд байдаг юм уу? Тэгвэл би тэдэнд хүнсний мухлаг авч өгч болох юм. Юу хүсэж байгаагаа л хэлээтэх, би биелүүлээд л өгнө.
Лиззи урагшаа гөлрен дуугүй сууна- Хоолой нь зангираад амьсгалж болохгүй байгаагий нь Мартин хараад өөрийн нь хоолой хөндүүрлэн зангирахшигболлоо. Ийм юм ярихын хэрэггүй байжээ. Тэр хүүхэн Мартинд өгөх гэсэн юмны дэргэд өөрийн нь ярьсан юм юу ч биш байлаа. Өөрт нь илүүц, өөрөө хэрэглэхгүй юмаа хүүхэнд өгөх гэж байхад тэр хүүхэн шившигнээс ч, нүглээс ч, үүрдийн зовлонгоос ч айлгүй өөрийгөө өгөх гэж байлаа.
— Энэ тухай ярихаа больё гэж хүүхэн хэлээд хоолой зангируулаад байгаа юмнаас салах гэсэн шиг хоолойгоо засаад -Явах болчихож! Би ядарч байна! гэв.
Зугаалга дуусаж цугларсан улс бараг таржээ. Гэвч Мартин Лиззи хоёр модон дотроос гарч ирээд тэднийг хүлээн зогссон бүлэг хүмүүсийг олж харав. Ямар учир-тай болохыг Мартин даруй ойлгов. Зодоон болох гэж байна. Энэ бол Мартины бие хамгаалагчид юм. Тэд цөм хамтран цэцэрлэгийн хаалга руу явахад тэднээс зайдуу бас нэг бүлэг хүмүүс явсан нь Лиззийн дагуул болсон өнөөх залуу өшөөгөө авахын тул өөрийн талынхныг цуглуулж амжсан ажээ. Лав зодоон болох нь гэж мэдсэн хэдэн цагдаа тэр хоёр бүлгийг Сан-Франциско орох галт тэрэг хүртэл дагав. Мартин арван зургадугаар гудамжны зогсоол дээр бууж Окленд орох трамвайд сууна гэдгээ Жиммид хэлэв. Болж байгаа бүхнийг Лиззи ер хайхрах шинжгүй байлаа.
Галт тэрэг арван зургадугаар гудамжнаа зогсов. Зогсоол дээр хүлээж байсан трамвайн кондуктор яаран хонх цохиж байв.
— За наадахаа аваад ухасхий! Бушуухан! Бид тэднийг энд тогтоож байя гэж Жимми хашгирав.
Дайсагнагч бүлэг үүнд эхлээд тэвдсэн боловч даруй вагоноос үсрэн бууж зугтаагсдыг хөөв.
Трамвайд яаран гүйж ороод буланд байсан хоёр суудал эзэлсэн залуу эр, бүсгүй хоёрыг тэнд байсан хүмүүс төдий л анзаарсангүй.
— Алив, найз минь, хурдаа нэг гаргаатах! гэж трамвайн гишгүүр дээр үсрэн гараад жолоочид хашгиран өгүүлэх Жиммитэй энэ хос хоёр ямар нэгэн холбоотой гэж хэн ч бодсонгүй.
Үүний дараагийн хоромд трамвайд үсрэн орох гэсэн анхны мөрдөгч этгээдийг Жимми нударгалж байлаа. Жиммийн нөхөд задгай вагоны урт гишгүүрийг бүхэлд нь эзэлсэн тул вагоны дагуу гардан тулалдаан болов. Хонх чанга цохиход трамвай хөтлөв. Жимийн нөхөд гишгүүрээс үсрэн буулаа. Тулалдааны талбар ард хол хоцроз. Саяын болсон шуугианы шалтгаан нь трамвайн буланд суугаа цэвэрхэн хувцасласан залуу эр, царайлаг ажилчин бүсгүй хоёр гэж хэний ч толгойд орсонгүй.
Тулалдаан Мартины сэтгэлийг догдлуулж урьдын дайчин омгий нь ,хөөргөжээ. Гэвч удалгүй Мартины дадал болсон гуниг ззэмдэн авав. Тэр хөгширч залуугийн найз нараасаа бүхэл зуун жилээр ах болжээ. Даанч их зам туулсан учир эргэж буцах тухай бодохын ч хэрэггүй байлаа. Урьдын амьдрал түүний дурыг татсангүй. Урьдын нөхөд нь харт элэгтэн шиг болжээ. Уншсан мянга мянган ном нь хана болж тэднийг тусгаарлаж байлаа. Мартнн өөрийгөэ цөлжээ. Ардаа хоцорсон газар эргэж үл ирэх оюун санааны уудамд аялах аяныг тэр дэндүү эрхэмлэжээ. Хэдий тийм боловч тэр хүн хэвээр байсан учир хүмүүсийн зүг татагдсаар байлаа. Гэхдээ шинэ эх орон олдоогүй байна. Нөхөд нь ч, төрөл садан нь ч, хөрөнгөтний зиндаанд танилцсан хүмүүс нь ч, тэр байтугай өндөр үнэлж хүндэтгэдэг энэ бүсгүй ч гэсэн түүнийг ойлгохгүй юм. Мартин энэ тухай гуниглан бодож явлаа.
Зургадугаар гудамж Маркет-стрит хоёрын хооронд орших ажилчны хороололд хүүхнийг хүргэж өгөөд салахдаа Мартин
— Та хоёр эвлэрээрэй гэв.
Өнөөдөр өөрөө байры нь эзэлсэн залууг тэр хэлсэн юмсанжээ.
— Одоо... чадахгүй гэж хүүхэн хариулав.
— Дажгүй! Чи нэг л исгэрэхэд цаадах чинь гүйгээд ирнэ гэж Мартин хөгжилтэй хашгирав.
— Тэр нь ч яахав гэж хүүхэн энгийн дуугаар хэлэв.
Чухам юу хэлэх гэсний нь Мартин сайн ойлгож байв.
Лиззи гэнэт түүний зүг тэмүүлэв. Энэ хөдөлгөөнд эзэрхий, уриалсан зүйл огт байсангүй. Энэ хөдөлгөөн номхон төлөв хөдөлгөөн байв. Мартины сэтгэл сүрхий догдлов. Байгалиас заяасан уудам сэтгэл нь сэргэжээ. Тэгээд хүүхнийг тэврэн авч шимэн үнсжээ. Гэтэл тэр хүүхний хариу үнссэнээс илүү цэвэр нандин үнсэлт энэ дэлхийд байсангүй.
— Бурхан минь. Би таны төлөө үхэхэд гомдох юм алга. Таны төлөө үхэхэд шүү! гэж хүүхэн нулимс унагав.
Хүүхэн Мартины гараас гэнэт мултран хаалгаар орчихов. Мартнны нүдэнд нулимс гүйлгэнэжээ.
— Мартин Иден чи адгуус биш. хэнд ч хэрэггүй Ницшегийн үзэлтэн. Чи энэ хүүхэнтэй сууж хүсээд байгаа жол жаргалы нь эдлүүлэх ёстой юм. Гэтэл чи тэгж чадахгүй. Энэ бол ичгүүр, шившиг!
«Хөгшин тэнүүлч гутран гомдоно».
«Амьдрал минь алдаа шившиг хоёр» гэж Мартин Гэнлийг дурсан бувтнажээ. Нээрээ бидний амьдрал бол алдаа. шившиг хоёр юм.

Д ө ч ин г у р а в д у г а а р б ү л э г
«Нарны шившиг» гэдэг бүтээл нь аравдугаар сард хэвлэлээс гарлаа. Мартин, хэвлэгчийн ирүүлсэн зохиогчийн хувь зургаан номтой боодлыг задалж байхад сэтгэл нь гунигтай бэрх байжээ. Хэдхэн сарын урьд бол энэ явдал ямар их баяр байх байлаа, гэтэл одоогийн энэ царайгүй амарлингуй байдал тэр баяр баясгалантай юутай адилгүй билээ гэж бодов. Түүний ном, анхны нь ном урд нь ширээн дээр байсаар байтал зүрх нь жигд цохиж уйтгар гунигаас өөр юм үл мэдэгдэнэ. Одоо энэ ямар ч утга холбогдолгүй болжээ. Сайндаа л мөнгө авна биз. Мөнгөөр яах юм бэ?..
Нэг ном аваад Мартин гал тогооны өрөөнд орж Марияд бэлэг болгов.
Түүний гайхаж байхыг хараад:
— Энэ номыг би зохиосон юм. Би үүнийг энэ давчуу өрөөндөө бичсэн юм. Таны шөл үүнийг бичихэд чухал үүрэг гуйцэтгэсэн гэж бодож байна. Энийг авч хадгалж бай. Үүнийг үзээд намайг дурсаж байгаарай гэж тайлбарлав.
Марияд гайхуулах сэтгэл Мартинд даанч байсангүй. Түүнийг баярлуулах. өөрт нь итгэсэн хэдэн жилийн итгэлий нь бататгахыг Мартин хүсжээ. Мария тэр номыг зочдын өрөөнд авч ороод уншлагынхаа судрын хажуул тавилаа. Байшинд нь суудаг хүний бичсэн энэ ном бол хүндэтгэх ариун зүйл, нөхөрлөлийн шүтээн байлаа. Мартин угаалгын газар жирийн ажилчин байсантай нь Мария эдүгээ эвлэрчээ. Номын ганц ч мөр ойлтохгүй хир нь номын мөр бүхэн гайхамшиг гэж тэр бодож байлаа. Энэ элдвийн ов мэхгүй, хүнд хөдөлмөрт дассан авгай нэгэн гайхамшигт чадвартай. Тэр нь итгэл юм.
Сонины хайчилбарын товчооноос долоо хоног тутам түүнд ирүүлж байсан сонинд гарсан саналуудыг мөн л зохиогчийн хувийг хүлээн авсан адил бодох юмгүй хү-лээн авч байлаа. Энэ ном шуугиан дэгдээсэн нь илэрхий байлаа. За яахав, алтны шуүдай нь түргэн дүүрнэ биз. Лиззийг төвхнүүлж өгөөд, амласан бүх амжилтаа биелүүлээд хулсан ордондоо заларч болно.
«Синглтри, Дарилей К°» хэмээх хэвлэлийн газар болгоомжлохдоо мянга таваи зуун хувь хэвлэжээ. Гэтэл анхны шүүмжлэлүүд дахин гурган мянган хувь хэвлэхэд хүргэв. Удалгүй гурав дахь хэвлэл нь таван мянган хувиар гарав. Лондоны нэгэн пүүс англи хэвлэлийи тухай хэлэлцээ хийж эхлэв. Гэтэл Франц, Гсрман, Скандинавын орнуудаас орчуулах арга бололцооны тухай санал ирж байв. Метерлинкийн чиглэлийг дайрсан нь цаг үеэ зөв олсон хэрэг болов. Хатуу ширүүн маргаан эхлэв. Салиби Геккель хоёр анх удаа нэгэн санаатай болж «Нарны шившгийг» дэмжив. Крухс, Уоллес хоёр түүнийг эсэргүүцэж, сэр Оливер Лож сансрын философийнхаа ашгийг бодож эвлэрэх байр олох гэж оролдов. Метерлинкийн талыг баримтлагчид мистицизмээрээ (далдыг шүтэх үзлээрээ) нэгдэв. Нэгэн сонин сэдвийг ямар ч алагчлалгүй өгүүлсэн мэт цуврал өгүүллээрээ Честертон бүх дэлхийн инээд хүргэв. Гэтэл Бернард Шоу энэ бүхний дээрээс хошин үгийнхээ хамат баялгийг асгасан нь маргалдагчдыг ч маргааны сэдвийг ч булахад хүргэв. Эдгээр их хүмүүсээс гадна төдий их бус хүмүүс тайзнаа тодрон гарсныг хэлэх юун. Ер нэг үгээр хэлбэл шуугиан асар их хэмжээтэй боллоо.
«Шүүмжлэлт философийн ном роман шиг борлож байх нь ер бусын үйл яздал юм. Сэдвээ ингэж сайн сонгоно гэдэг бэрх, тэгээд ч ер бусын зохистой гадаад нөхцөл амжилтанд тус болж байна. Бид цаг үеийг аль болохоор сайн ашиглахын тул чармайж байгааг та итгэж болно. Таны номын дөчин мянган хувь нь Нэгдсэн Улс болон Канадад зарагдлаа. Одоо хорин мянган .хувиар дахин хэвлэж байна. Бид олны хэрэгцээг чүү чамай хангаж байна. Нөгөө талаар энэ хэрэгцээ нэмэгдэхэд бид багагүй нэмэрлэсэн юм. Бид зарлал гаргахад таван мянга гаруй доллар зарцуулаад байлаа. Таны ном бүх дээд зэргийн амжилтыг давах болно.
Үүний хамтад таны дараачийн номын талаар хийх гэрээний төслийг хүргүүлэв. Бид таны шагналыг хорин хувь хүртэл нэмэгдүүлснийг бодогтун. Энэ бол гагцхүү манай мэтийн нилээд буурьтай пүүсэнд байж болох дээд хэмжээ юм. Хэрэв та дурдсан нөхцөлийг боломжтой гэж үзвэл гэрээний хуудсанд номынхоо гарчгийг тавьж ажаамуу. Номын агуулгын тухайд бид ямар ч шаард-лага тавихгүй болой. Ямар ч ном, ямар ч сэдвээр болно. «Ямааны мах халуун дээрээ» гэгчээр хойшлуулах явдалгүй буй заа.
Ганы гарын үсэг зурсан гэрээг хүлээн авмагц танд таван мянган долларын урьдчилгаа явуулах болно. Бид танд итгэж юунаас ч айхгүй байгааг та харж байгаа бнз дээ. Таны бүх зохиолыг тодорхой хугацаанд, тухайлбал арван жилийн дотор хэвлэх онцгой эрхийн талаар бид тантай хэлэлцэн тохирч болох юм. Гэвч энэ асуудлыг дахин авч үзсүгэй» гэж «Сингтлри, Дарилей К°» пүүсээс захидал иржээ.
Мартин захидлыг хойш тавьж тоо бодож гарав. Арван таван центийг жаран мянгаар үржүүлж есөн мянган доллар гаргав. Мартин «Баясгалангийн утаа» гэдэг шинэ номынхоо нэрийг тавьж гэрээнд гарын үсэг зураад сонины шог найруулал бичих жор олохоосоо урьд бичсэн хорин бяцхан өгүүллэгийн хамт хэвлэгчид явуулаз. Америкийн шуудангийн хамгийн дээд хурдаар таван мянган долларын чек хүрч ирлээ.
— Мария, та өнөөдөр надтай хамт хоёр цагийн үед хот орвол сайн байна. Үгүй бол яг хоёр цагт арван дөрөвдүгээр гудамж Бродвей хоёрын уулзвар дээр уулзвал дээр юм гэж Мартин чек хүлээж аваад хэлжээ.
Мария болзсон цагтаа хүрч ирэв. Тэр авгай маш сониучирхаж ирсэн бөгөөд түүний таавар шинэ шаахайнаас цааш гарсангүй. Ийм учраас Мартин түүнийг дагуулан явж гутлын дэлгүүр өнгөрч нэгэн албан конторт хүргэж ирэхэд урам нь хугарах мэт боллоо.
Дараа нь болсон үйл түүний оюунд гайхалтай сайхан зүүд болон үүрд үлджээ.
Ганган хувцасласан эрхмүүд Мариягийн зүг инээмсэглэн харж Мартинтай болон өөр хоорондоо ярилцана. Бичгийн машинаар юм бичиж байгаа байна. Хар-ваас чухал бололтой нэгэн бичигт гарын үсэг зурлаа. Мөн тэнд Мариягийн байшингийн эзэн байсан нь бас гарынхаа үсгийг зуржээ.
Тэд гудамжинд гарч ирэхэд байшингийн эзэн,
— За Мария минь, одоо долоон доллар таван цент надад төлөхийг чи болилоо шүү гэв.
Мария гайхсандаа мэнэрчээ.
— Цаашдын сард ч гэсэн тэр гэж байшингнйн эзэн үргэлжлэн хэлэв.
Тэгээд өглөг өгсөн юм шиг түүнийг Мария ерөөж гарав. Гагцхүү гэртээ ирж хөршүүдтэй, ялангуяа мухлагийн эзэн португаль эртэй ярилцсаны эцэст олон жил хөлслөн суусан бяцхан байшин нь түүний өмч болсныг ойлгожээ.
Мартин трамвайгаас бууж гэрийн зүг алхахад португаль эр дуудаж
— Та яагаад надаас юм худалдаж авахгүй байнз вэ? гэлээ.
Өөрөө хоол хийж идэхийг байснаа Мартин тайлбарлахад лонх дарс хувааж ууя гэж урдаас нь хэлжээ. Тэгээд мухлагтаа байсан хамгийн сайн дарсаар Мартиныг дайлав.
Тэр орой Мартин Марияд ингэж хэлэв:
— Мария, би танайхаас нүүх боллоо. Та өөрөө ч эндээс удахгүй нүүнэ биз. Байшингаа хэн нэгэн хүнд хөлслүүлж сар тутмын хөлсий нь авч болох юм. Танд сүүний аж ахуй эрхэлдэг нэг дүү Сан Леондро билүү, Хэйуордст ч билүү бий байх аа. Тэгэхээр юм угаалгах гэсэн улсад юмы нь угаалгүй, мэдэж байна уу, угаалгүй буцааж өг! Тэгээд Сан Леандро руу эсвэл Хэйуордс руу... ер нь дүүгийндээ оч. Тэгээд түүнтэй ярилцах хэрэг надад байна гэж хэл. Би Оклендын «Метрополь» зочид буудалд суух болно. Цаадахад чинь авмаар юм гэсэн сүүн ферм байж магадгүй гэв.
Ингээд Мария байшингийн ч, фермийн ч эзэн бодов. Хамаг хар ажлаа хийлгэдэг хоёр ажилчинтай болж бүх хүүхэд нь бүрэн хувцастай бас сургуульд явдаг болоод байхад банкин дахь хадгаламж нь улам нэмэгдэж байв. Үлгэрийн Хунтайзтай энэ насандаа учрах хүн ховор. Гэтэл хүнд ажилд мансуурч, бас ч тийм хунтайзын тухай зүүдлээ ч үгүй Марияд угаалгын газрын ажилчин байсан залуу үлгэрийн хунтайз болон хувирчээ.
Тэр завсар Мартин Иден гэгч хэн бэ? гэдгийг сонирхох хүн олшров. Мартин хэвлэгчдэд намтрын мэдээ сэлт өгөхөөс татгалзсан боловч сониноос салж яс амарна гэдэг амархан бищ юмны нэг ээ. Мартин Оклендэд төрсөн хүн болохоор түүнийг балчир байхаас нь мэдэх хүн олныг сурвалжлагч эрж олсон байв. Ингэхлээр Мартин гэж хэн байсан, чухам ямар юм хийж явсан, ямар юм хийж яваагүй болохыг дэлгэрэнгүй бичсэн сонин олон гарав. Энэ бүхнээ гар зураг, гэрэл зургаар чимэглэсэн байв. Нэгэн цагт Мартин зургаа авахуулсан зурагчин овжин эр байж одоо түүний зургийг наймаалан ашиг олж байлаа. Сэтгүүлүүд, хөрөнгөтний нийгмийг зэвүүцэн үзэх нь хүчтэй байсан учир энэ бүх шуугианы эсрэг Мартин эхлээд тэмцэж байв. Гэвч зовлонгүйг бодож сүүлдээ тэмцэхээ зогсжээ. Холоос тусгайлан ирсэн сурвалжлагч нартай ярилцахгүй байх түүнд эвгүй санагдана. Түүнээс гадна юм бичих, ном уншихыг больсноос хойш өдөр өнгөрөхийг байсан учир ямар нэгэн юмаар цаг нөгцөөж суух хэрэгтэй болов. Ийм учраас сэтгүүлчидтэй уулзаж утга зохиол, философийн үзлээ тайлбарлаж тэр ч байтугай баян хөрөнгөтний гэрт урихад очдог байлаа. Тэр гэнэт амгалан тайван болжээ. Түүнийг юу ч үл хөндөнө. Хэн бүхнийг хийсэн бүхэнтэй нь уучлав. Нэгэн цагт түүнийг аюултай социалист болгон бичсэн залуу сурвалжлагчийг уучилж, сонины бүхэл нүүр дүүрэн сурвалжлага, гэрэл зургийн хавсралтын хамт өгчээ.
Мартин үе үе Лиззитэй уулзахад тэр бүсгүй Мартиныг мандаж байгаад харамсдаг нь илэрхий байлаа. Тэр хоёрын хоорондох гүн хавцал улам гүнзгийрчээ. Энэ хавцлын дээгүүр харилцах гүүр тавихын тул Лиззи оройн сургууль болон түргэн бичлэгийн түр сургуульд орж их хөлс төлж сайн оёдолчингоор сайхан платье хийлгэж өмссөн байж болох юм. Хүүхний энэ бүх урагштай байдал Мартинд зөв юм хийв үү, буруу юм хийв үү гэдгийг эргэж бодоход хүргэв. Лиззи энэ бүхнийг хийхдээ гагцхүү өөрийн нь төлөө хийсиийг Мартин мэдэж байлаа. Мартины нүдэнд аятай харагдаж, түүний гойд үнэлдэг чанарыг олж авах гэж Лиззи хүсжээ. Гэтэл тэгэхэд Мартин ямар нэгэн итгэл 'Найдвартай юм хэлэхгүй, уулзах нь цөөн, уулзвал ах дүүтэйгээ харилцах адил байдаг байв.
Мартины алдар нэр дээддээ хүрээд байхад Мере-дит-Лоуэл хэвлэлийн газар «Хожимдлы» нь хэвлэж гаргав. Тэр нь уран зохиол байсан учир «Нарны шившгээс» ч илүү гүйлгээтэй байлаа. Мартины хоёр ном номын зээл дээр дандаа нэгдүгээр суурь эзэлж байсан нь урьд хожид үзэгдээгүй зүйл байлаа. Сонирхолтой ном уншигчид ч, буурьтай уншигчид ч, «Нарны шившгийг» бишрэгчид ч, Мартины туужийг амтархан уншиж, түүний хүч, зохиогчийн ер бусын урыг гайхан бахдаж байв. Мартин Иден далдыг шүтэх үзлийг онолын талаас нь денгөж сая амжилттай дайрч одоо тэр ёстой утга зохиол ямар байдгийг амьдралд баталлаа. Ийнхүү золтой тохиолоор түүнд шүүмжлэхийн ч, урлан зохиохын ч суу аль аль нь хосолжээ.
Мөнгө ч урсан ирж, нэр алдар ч хэмжээгүй мандаж байсан боловч үүнд тэрбээр баярлахын оронд зугаа болгож байв. Нэгэн өчүүхэн зүйл түүний гайхамшгийг төрүүлэв. Тэр зүйл бүх дэлхийг ч нилээд гайхуулах буй заа. Чухамдаа бүх дэлхий уг зүйлд гайхахын оронд тэр Мартины гайхшийг төрүүлсэнд гайхах байсан биз ээ... Шүүгч Блоунт Мартиныг үдийн хоолондоо урьжээ! Энэ мэдээжийн өчүүхэн зүйл яваандаа Мартинд асар их ач холбогдолтой болон хувирах ёстой байлаа. Мартин шүүгч Блоунтыг доромжилж, аашлахгүй аашаар аашилсан байтал харин тэр нь гудамжинд дайралдаад очиж үдийн хоол иднэ үү гэж урьжээ. Морзынд шүүгчтэй олон уулзсаи боловч үдийн хоолонд урьсан нь огт үгүй болохыг Мартин дурсан бодов. «Тэр үед намайг яагаад урихгүй байв?» гэж Мартин өөрөөсөө асууна. Надад өөрчлөгдсөн юм огт үгүй билээ. Өнөөх л Мартин Иден хэвээр байна. Юу болох нь энэ вэ? Зохиолууд минь хэвлэгдсэнээс болов уу? Гэтэл тэр үед л бичсэн шүү дээ. Шүүгч Блоупт бусадтай санал нийлж өөрийн нь үзлийг, Спенсерийг сонирхдогий нь шоолон доромжилж байх тэр үед л дөмөг гэх хамаг юмаа бичсэн шүү дээ. Ингэхлээр түүний гавьяаг бодож шүүгч Блоунт урьсан биш„ тэр гавьяаны тусгал болох зүйлийг бодож урьсан байх нь ээ.
Үгэнд оромтгойгоо гайхаж байж инээмсэглэсээр Мартин уг урилгыг хүлээн авав. Зургаа, долоон эрхэмсэг хүн эхнэр, охидын хамт, цуглаж хоол идэх зуур тэдний анхаарлын бай болж байгаагаа Мартин мэдэв. Зөвхөн баян төдийгүй ямар нэгэн талаар нэрд гарсан хүнийг гишүүн болгон авдаг «Стикс» хэмээх клубийнхээ гишүүн болгон авах гэсний зөвшөөрлийг Мартинаас шүүгч Блоунт гуйж түүний гуйлтыг шүүгч Хэпуэлл дэмжиж байв.
Мартин улам гайхсан боловч тэр саналаас татгалзав..
Мартин гар бичмэлүүдээ урьдын адил тараан хуваарилсаар байлаа. Хэвлэгчид түүнийг захидлаар дарж гүйцэв. Мартин бол сайн найрлага зүйч, түүний зохиолын сайхан хэлбэр бас баялаг агуулгатай гэдгийг тэд нэгэн дуугаар зөвшөөрөн хүлээж байв. «Умартын тойм» сэтгүүлийн газар «Гоо сайхны өлгийг» нь хэвлээд иймэрхүү хэдэн өгүүлэл явуулахыг хүссэнд Мартин тэр хүсэлтийг биелүүлэхээр гар бичмэлүүдээ ухаж байтал «Бэртоны сэтгүүл» түүний таван өгүүллийг тус бүр таван зуун доллараар хэвлэх санал гаргаж ирэв.
Мартин тэр саналыг зөвшөөрч байгаа бөгөөд таван зуугаар биш мянган доллараар үнэлүүлнэ гэж хариу өгчээ. Одоо олж авах гэж хоорондоо уралцаж байгаа сэтгүүлүүд тэр өгүүллүүдийг урьд хэд дахин буцаасныг Мартин сайн санаж байв. Тэдний ирүүлсэн нэг хэвийн, хайхрамжгүй хариуг тэр санаж байв. Тэр сэтгүүлүүд Мартиныг их зовоосон, одоо тэдгээрийг зовоохыг Мартин хүснэ. «Бэртоны сэтгүүл» түүний таван өгүүллийг хэлсэн ёсоор үнэлэн хэвлэсний дараа бас дөрвөн өгүүллий нь мөн үнээр «Макинтошийн сар тутмын мэдээ сэтгүүл» хэвлэжээ.
«Умартын тойм» бэл муутай учир бусад сэтгүүлтэй өрсөлдөж чадахгүй байв. Ингэж «Гайхамшгийг бүтээгчид», «Бидний «би» гэгчийн хэмжүүр», «Мөрөөдөгчид», «Илбийн философи», «Бурхан араатан хоёр», «Урлаг, биологи хоёр», «Шүүмжлэгчид, хуруу шилнүүд», «Оддын тоос», «Мөнгө хүүлэхийн хүч» зэрэг нь хэвлэгдэв. Эдгээр нь олныг удтал шуугиулжээ.
Болзоо тогтоохыг хэвлэгчид Мартинаас хүссэн учир тэрбээр өөрийн дураар болзоо тогтоож байлаа. Гэхдээ дан ганц урьд бичсэн зүйлээ хэвлүүлнэ. Шинэ юм бичихээс эрс татгалзжээ. Дахин юм бичнэ гэж бодохоос үстэй толгой арзайна. Хүн олны сүрэг Бриссенденийг хэрхэн тасчиж хаясныг тэр сайн санаж байсан учир хэдийгээр хүн олны сүрэг өөрт нь алга ташин баярлаж байсан ч тэднийг Мартин үзэн ядаж байв. Мартин нэр төртэй болж байгаагаа Бриссендений дурсгалыг гутааж байгаа хэрэг гэж үзнэ. Тэр нүүр үрчийлгэн дургүйцэвч шуудай дүүрэн алттай болохоос буцахыг бодсонгүй.
Доорх мэт агуулгатай захидал олныг хэвлэгчдээс хүлээн авч байв. Үүнд:
«Бараг жилийн урьд бид таны уянгын цуврал шүлгээс татгалзаж харамсалтай ажил үйлджээ. Шүлгүүд тань тэр цагт бидэнд ихээхэн сэтгэгдэл төрүүлсэн боловч зарим нэгэн нөхцөл байдлаас болж тэдгээрийг тэрхэн үедээ ашиглаж болохгүй байлаа. Хэрвээ таны шүлгүүд одоогоор хэвлэгдээгүй байгаа бөгөөд та уужим сэтгэл гаргаж биднээр хэвлүүлэхийг хүсэх ахул таны дурдсан хэмжээний шагнал олгож хэвлэхэд бид бэлэн байна. Мөн тэдгээрийг танд нэн тааламжтай үнэ өртгөөр тусгай дэвтэр болгон хэвлэн гаргахад бид бэлэн байгаа болохыг мэдэгдье» гэжээ.
Мартин шүлэглэсэн эмгэнэлт жүжгээ санаж түүнийг шүлгийн оронд явүулав. Явуулахын урьд тэр зохиолыг уншиж үзээд сул муу болсон мөн их хэт чимэгтэй болсныг гайхав. Хэдий тийм боловч тэр эмгэнэлт жүжгийг явуулсанд сэтгүүл ч уухайн тас хэвлэжээ. Гэтэл олон түмэн алдарт Мартин Иден ийм юм бичнэ гэдэгт үл итгэн уурсан дургүйцэж байв. Бас энэ бол хуурамч зүйл, эсвэл Мартин Иден их Дюмыг дууриаж өөр хүнээр юмаа бичүулдэг болж гэлцэн хашгиралдаж байх юм. Энэ зохиол бол чухам уран зохиолыц балчир насанд үйлдсэн нүгэл бөгөөд гагцхүү сэтгүүлийн газар юм өг гээд салахгүй болохоор нь хэвлүүлсэн билээ гэдгээ Мартин тайлбарлахад олноор хөгжилдөн инээлдэж харин сэтгүүлийн газар редактораа сольжээ. Эмгэнэлт жүжиг нь тусгай ном болон хэвлэгдсэнгүй. Гэвч Мартин урьдчилгаа мөнгий нь буцааж өгөх гэж төвөг удсангүй.
«Колмэний долоо хоног тутмын мэдээ сэтгүүл» тус бур мянган доллараар хорин найруулал бичиж өгөхийг Мартинаас хүссэн, лав гурван зуун доллар төлсөн байх гэмээр маш урт цахилгаан утас ирүүлжээ. Тэр найрууллыг бичихийн тул хэвлэлийн газрын зардлаар Нэгдсэн Улсаар аялж сонирхолтой гэсэн сэдвээ сонгож авах юм. Хэвлэлийн газрын бодлого хэдий их болохыг харуулахын тул цахилгаан утсанд үлгэрчилсэн хэдэн сэдэв дурдсан байв. Мартинд тавьсан ганц шаардлага нь Нэгдсэн Улсын баримт материалыг ашиглах явдал байв. Мартин энэ хүндтэй саналыг хүлээн авч чадахгүйдээ харамсаж байгаагаа илэрхийлээд хүлээн авагч үний нь төлөх хариу утас явуулжээ.
«Уоррений сар тутмын мэдээ сэтгүүлд» хэвлэгдсэн «Вики-Вики» тууж нь ер бусын их амжилттай болов. Удалгүй түүнийг тусгай дэвтэр болгон үзэмжтэй сайхан хэвлэсэн нь бараг л хэдэн хоногт борложээ. Энэ зохиол «Лонхон дахь сүнс», «Хорчгор арьс» гэдэг сонгодог зохиолтой эн зэрэгцэнэ гэж шүүмжлэгчид нэгэн дуугаар зөвшөөрчээ.
Гэтэл «Баясгалангийн утаа» гэдэг түүврийг хүмүүс гайхасхийн, тэр ч байтугай жаал дургүйцсэн байртай хүлээн авлаа. Шулуун шударга ёс суртахуунтай мөн аливаа мухар заншлыг үгүйсгэсэн бүтээлээс хөрөнгөтний нийгэм цочсон санжээ. Гэвч тэр номын франц орчуулга Парист гарч гойд амжилттай борлосонд Англи, Америк хоёр ч тэр түүврийг шүүрэн авав. Иймд Мартин «Синглтри, Дарнлей К°» хэвлэлийн газраас гурав дахь дэвтэрт хорин тав, дөрөв дэх дэвтэрт гучин хувь тус тус шагнал шаардав. Энэ хоёр дэвтэрт янз бүрийн сэтгүүлд хэвлүүлсэн Мартины бүх өгүүллэг оржээ. «Хонхон ДУУ» болон «аймшигт» бү.х өгүүллэг нь нэгдүгээр боть болжээ. Хоёрдугаар ботид «Адал явдал», «Тогоо», «Амьдралын дарс», «Усан эргүүлэг», «Хогжөөнтэй гудамж» бас бус хэдэн өгүүллэг нь оржээ. Түүнээс гадна Марти-ны бүх өгүүллшш эмхтгэт бас «Эмэгтэйчүүдийн да-гуул» сэтгүүлд хэвлүүлснийхээ дараа «Тзнгисийн уян-га», «Дурлалын сонет» хоёроо оролцуулсан шүлгийи нэгэн боть гаргав.
Суүлчийн гар бичмэлээ хэвлүүлэхээр өгөөд Мартии сая санаа амрав. Одоо хулсан орд, цагаан модоц онгоц ч тийм холгүй болов. ж.инхэнэ уран сайхны нэг ч бүтээл хэвлэгдэхгүй гээд байсан Бриссендений саналыг яваа яваандаа няцаалаа даа. Бриссендений буруу байсныг Мартины туршлага нотлов. Гэлээ ч гэсэн найзы минь зөв байсан юм гэж Мартин сэтгэлдээ бодно. Ха-маг амжилтын нь шалтгаан «Нарны шившиг» болов. Бусад нь санаандгүй аяндаа хэвлэгджээ. Тэр бусдыг бүх сэтгүүл буцаасан билээ. Гэтэл «Наряы шившиг» гараад маш их шуугиан, олны маргаан дэгдээж Мартиныг алдаршуулав. «Нарны шившиг» гараагүй бол маргаан үүсэхгүй байсан юм. Харин ном түргэн борлосон нь ёстой л гайхалтай байв. Үүнийг Синглтри, Дарилей К° хэвлэлийн газрынхан зөвшөөрч байсан юм. Эхлээд мянга таван зуун хувиас илүү хэвлэж тэд зүрхлээгүй юм. Ном ийм амжилттай борлосонд туршлагатай хашир хэвлэгч нар гайхаж байлаа. Энэ амжилт тэдэнд үнэхээр гайхалтай зүйл мэт байв. Тэд хожим ч гэсэн энэ сэтгэгдлээсээ салж чадаагүй бөгөөд ирүүлсэн захидал бүхэнд нь тэр юугаар ч тайлбарлашгүй учир битүүлэг гайхамшгийг биширсэн янз илэрхий. Тэд тайлбарлаж, учрыг олъё гэж ч эрмэлзсэнгүй. Ер тайлбар ч байхын аргагүй юм. Тийм л юм болсон, тэгээд л тэр. Аливаа найдвар, тооцооноос ангид болсон юм.
Мартин энэ бүхний тухай бодож өөрөө нэрд гарснаа төдий л үнэлсэнгүй. Номуудыг нь хөрөнгөтөн уншиж, Мартины шуудайг хөрөнгөтөн алтаар дүүргэж байсан бөгөөд Мартины мэдэхээр бол түүний номонд хөрөнгөтний дур сонирхол татах юмгүй мэт. Түүний номыг булаацалдан авч өөрий нь магтаж байгаа тэр мянга мянган хүнд Мартины номын гоо сайхан, утга хоёр огт хүртээлгүй билээ. Мартин бол хувь заяа нь энхрийлсэн, мөн бурхдыг цалгардах хооронд Парнас моринд мордож амжсан зальхай эр байх нь. Мартины номыг уншиж, гайхан шагшиж байгаа эдгээр мянга мянган хүмүүс Бриссендений «Эфемеридыг» дайран орж, тасдан хаясан амьтад мөн бөгөөд эд нар бол нэгийн өмнө шарвалзаж, нөгөөгийн хоолойд соёо шигтгэж байдаг сүрэг чоно юм. Тохиолдлоос л болж байгаа юм. Түүний хийсэн бүтээсэн бүхнээс «Эфемерида» хавьгүй дээр гэдэгт Мартин урьдын адил бат итгэсэн хэвээр байлаа. Тэр бол бүхэл бүтэн үе болох найраглал УЧИР өөрийн нь бүтээж чадах бүхнээс илүү дээр юм. Тэгэхээр саяхан «Эфемеридыг» дэвсэлж хаясан хүмүүсийн хүндэтгэл гэдэг тийм ч сүйдтэй юм биш шүү дээ. Мартин сэтгэл ханаж амарсан янзтай сүүрс алдав. Сүүлчийн гар бичмэлээ худалдчихлаа, удахгүй энэ бүхнийг эцэс болгож болох боллоо.

Дөч и н дөрөвдүгээр б үлэг
Мистер Морз «Метрополь» зочид буудлын үүдний өрөөнд Мартинтай уулзав. Санамсаргүй тэнд орж ирсэн юм уу, Мартиныг олж уулзахаар далдуур горьдож ирсэн ч юм уу (Мартин бол сүүлчийн саналыг баримталж байв) юу ч гэсэн мистер Морз Мартиныг очиж хоол ид гэж урьжээ. Энэ бол Руфийн эцэг мистер Морз Мартиныг гэртээ оруулахаас татгалзаж, тэр хоёрын ураг бололцох гэснийг болиулсан тэр мистер Морз юм.
Мартин уурласангүй. Дургүй нь ч хүрсэнгүй. Ингэж доромжлуулах ч муухай байдаг байхдаа гэж бодсоор мистер Морзын үгийг тэсвэртэй нь аргагүй сонсов. Урилгаас татгалзсангүй. Баахан бүүр түүр хариу талархаад тэднийхний, юуны өмнө миссис Морз, Руфь хоёрын амар мэндийг асуув. Мартин энэ нэрийг тайван түгдрэлгүй хэлж тархинд цус хурахгүй, зүрх хүчлэн цохилохгүй байгаад дотроо гайхав.
Хоолонд урьсан урилга тал талаас цутгана. Мартиныг хоолонд урихын тул түүнтэй танилцах завшаан эрэгсэд олон. Яваандаа түүний хувьд маш их ач хол-огдолтой энэ өчүүхэн явдлын тухайд Мартин гайхсаар байжээ.
Бернард Хиггинботам ч атутай түүнийг гэнэт урьжээ. Энэ явдал түүнийг бүр ч гайхуулав. Өлбөрч үхдэгийн даваан дээр байхад хэн ч хоолонд урьж байгаагүй билээ гэж бодно. Өдөр өнгөрөх тутам турж цонхийж, тамирдаж байсан тэр цагт ийм урилга ямар их хэрэг болох байсан билээ! Тэнэг юм даа. Хэдэн долоо хоног хоолгүй сууж байхад нь үдийн хоолонд урих санаа хэний ч толгойд ороогүй байтал одоо зуун мянган удаа хооллоход хүрэх мөнгөтэй, тэгээд хоолонд дургүй болсон цагт урилга мундахгүй болжээ. Яагаад тэр вэ?
Энэ бол шударга биш явдал юм. Мартин хэвээрээ л байна. Мистер, миссис хоёр Морз түүнийг залхуу, ажилгүй гэж ад үзэж конторт албанд орохыг Руфиэр хэлүүлж байсан тэр эрт, өлсгөлөн цагт хамаг зохиолоо бичсэн. Гэтэл тэр үед тэд ажлы нь мэдэж байсан шүү дээ. Уншуулахаар өгсөн гар бичмэл бүхнийг Руфь тэдэнд үзүүлдэг байсан. Тэд өөрсдөө тэр бичмэлийг Уншдаг байсан. Гэтэл одоо тэр л зохиолуудын хүчээр Мартины нэр сонинд гарч, нэр нь сонинд гарсны хүчээр тэдний хүсэлт зочин болжээ.
Морзыханд Мартин Иден ч, түүний уран бүтээл ч огт хүртээлгүй гэдэг нь ив илэрхий байлаа. Хэрэв эдүгээ тэд түүнд ойртъё гэж байгаа бол тэр нь Мартины төлөө ч биш, түүний уран бүтээлийн төлөө ч биш, эдүгээ нэрий нь хүрээлсэн алдар хүндийн төлөө, магадгүй хадгаламжинд байгаа зуун мянган долларын төлөө хийж байгаа хэрэг юм. За яахав, энэ бол хөрөнгөтннй нийгэмд хүнийг үнэлэх жирийн нэгэн үнэлэлт бөгөөд ийм хүмүүсээс өөр юм гарахгүй л дээ. Гэвч Мартин бардам хүн. Түүнд тийм үнэлэлт хэрэггүй. Чухамдаа нэгэн зүйл болох өөрийгөө юм уу, өөрийн уран бүтээлээ үнэлэхийг тэр хүснэ. Түүнийг Лиззи л ингэж үнэлдэг юм. Түүний зохиолууд Лиззид гойд үнэтэй биш, уг хэрэг өөрт нь Мартинд байгаа юм. Мөн Жимми болон хуучин найз нар нь түүнийг мөн л ийм янзаар үзнэ. Тэд түүнд хязгааргүй үнэнч гэдгээ урьд олонтаа нотолсон, одоо ч Шелл-Моунд цэцэрлэгт ням гаригт зугаалахад бас нотолсон. Түүний бичсэн юмс тэдэнд огт хамаагүй. Сайн залуу, өөрийн найз Мартин Иденд тэд хайртан бөгөөд түүний төлөө халуун чулуу долоосон бэлхэн байлаа.
Руфь бол өөр хэрэг. Тэр бүсгүй түүнийг Мартины нь хувьд хайрлаж байсан, энэ ч эргэлзээгүй. Түүнд Мартин хэдий хүндтэй байсан боловч хөрөнгөтний мухар бишрэл нь илүү хүндтэй байжээ. Мартины бүтээл өөрт нь орлого оруулахгүй байсан учир түүнийг таалдаггүй байжээ. Энэ үзлээс тэр Мартины «Дурлалын сонетыг» үнэлж байв. Ийм ч учраас Мартиныг албанд ор гэж бас шаарддаг байсан юмсанжээ. Гэхдээ энэ нь түүний хэлээр «байр эзлэх» гэдэг үг бөгөөд үүнээс болж хэргийн мөн чанар хувирахгүй, харин Мартины хувьд «алба» гэдэг үг илүү эвтэй байлаа. Мартин түүнд бүх зохиолоо уншиж өгсөн, үүнд: бүх найраглал, өгүүллэг, өгүүлэл, «Вики-Вики», «Нарны шившиг» бүгдий нь уншиж өгсөн. Гэтэл Руфь ажил ол, албанд ор гэж үргэлж зөвлөдөг байв. Ба бүрний багш бурхан минь! Энэ хүүхэнд тоогдохын тул хамаг хүчээ шавхаж, нойроо хасаж, морь нохойн хүчээр ажиллаж байгаа юм шиг!
Ингэж өчүүхэн явдал маш чухал, маш том үйл болдог ажээ. Мартин бие эрүүл, сэргэг байх тул цагтаа хоол идэж, ханатал идэж байсан боловч өнөөх өчүүхэн явдал сэтгэл амраахгүй ажээ. Аль хэдий нь! Энэ бодол тархи өрөмдөнө. Нэгэн ням гаригийн хоолны үеэр Бернард Хиггинботамтай зэрэгцэц сууж байхдаа золтой ингэж хашгирчихсангүй:
«Энэ бүхнийг аль хэдий нь бичсэн юм. Одоо чи намайг дайлж байна, гэтэл намайг албанд орохгүй байхад намайг өлбөрч үхвэл үхэг гэж орон гэрээсээ хөөж, намайг мэдэхгүй танихгүй гэж байсан бизээ. Би тэр цагт л бүх юмаа бичсэн байлаа. Одоо болохоор намайг үг дуугарах бүр чи алдалгүй чармайн сонсож, биширсэн харцаа салгахгүй суух шив. Би чамайг авилгач, луйварчин этгээдтэй нөхөрлөдөг гэж хэлж байхад чи уурлан дургүйцэхийн оронд санаа нийлсэн бололтой толгой дохиж хариугүй үнэн зөв гэж зөвшөөрөх гэж байх шив. Яагаад тэр вэ? Яагаад вэ гэвэл би алдар нэртэй болжээ! Яагаад гэвэл надад их мөнгө бий! Харин би ухаантай сайн хүү Мартин Идец болохоор тэгж байгаа юм биш! Хэрэв тэнгэрийн сарыг бяслагаар хийсэн юм гэж би хэлбэл чи даруй зөвшөөрөх байсан, надад бөөн бөөн алт байгаа болохоор яавч чи намайг эсэргүүцэж чадахгүй. Гэтэл тэр алтыг хөлсөнд нь авсан бүх зохиолыг аль хэдий нь, чи намайг хүний зэрэгт үзэхгүй, намайг нүдэнд орсон хог, шүдэнд орсон мах шиг бодож байхад бичсэн юм шүү дээ».
Гэвч Мартин ингэж хашгирсангүй. Сэтгэлд нь гуниг эргэлдэвч нүүрэнд нь хүлцэнгүй инээмсэглэл тодорно. Түүнийг дуугүй суухыг үзээд Хиггинботам ярьж эхлэв. Тэр Бернард Хиггинботам бүхнийг өөрөө олж авсан, үүндээ бахархаж явдаг гэнэ. Хэн ч түүнд тусалж байгаагүй, хэнд ч ямар ч өргүй гэнэ. Олон хүнтэй айлыг авч яваа хүн гэнэ. Энэ «Хиггинботамын жижиглэн худалдаа» гэдэг мухлаг бол түүний бүх чармайлт, буянт үйлийн дээд гэнэ. Зарим эр хүн эхнэрээ хайрлахаас ч
дооргүй энэ «Хиггинботамын жижиглэн худалдааг» хайрладаг гэнэ. Тэгээд Мартиид хамаг байдгаа дэлгэж мухлагийг төхөөрөмжилж, уул хэргээ зөв замд оруулах ямар их төвөг удсаныг ярьж гарав. Түүнээс гадна өөрт нь төлөвлөгөө, тун том төлөвлөгөө бий гэнэ. Хорооллын хүн ам нэмэгдэж байна. Хүн бүхэнд тус мухлаг үйлчилж чадахгүй байна. Арай томхон орон байртайсан бол зарим нэгэн шинэчлэлт хийж орлогоо нэмэгдүүлж болох юм. Үүнийг хийх болно, гэтэл юуны емнө зэрэгцээ газрыг худалдан авч хоёр давхар бас нэг байшин барих хэрэгтэй гэнэ. Дээд давхры нь хөлслөн доод давхры нь мухлагтайгаа холбох юм гэнэ. Хоёр байшингийн нүүрэн талд байх хаягийн тухай ярихад түүний нүд нь гялалзав.
Мартин түүний яриаг бараг сонсохгүй суув. «Аль хэдий нь» гэдэг үг чихэнд нь хангинасаар байв. Энэ үг галзууруулах шахаж байсан учир түүнээс салах хэрэгтэй байв.
— Хичнээн юм орно гэж чи хэлээтхэв ээ? гэж тэр гэнэт асуув.
Хүргэн нь тус хороолол дахь худалдааны тухай эх адаггүй яриагаа тасалж Мартиныг нүд бүлтгийлгэн ширтэв. Хичнээн юм орно гэдгийг огт яриагүй, харин Мартинд хичнээн юм орох нь сонирхолтой байвал хэлж болпо. Тэр бүгдий нь тооцчихсон юм чинь.
— Одоогийн үнээр бол энэ дөрвөн мянгад багтана байх гэж тэр хэлэв.
— Хаяг оруулаад уу?
— Хаягий нь би бодолцоогүй. Байшинтай болоотохвол хаяг арга нь олдоио!
— Газар нь?
— Бас гурван мянга!
Мартин чек бичиж байхыг Бернард Хиггинботам хатсан уруулаа долоож гараа салгалуулан харж суув. Мартин чекээ бичиж дуусаад Хиггинботамд өгөв. Тэр чек долоон мянган долларынх байв.
Хиггинботам сэтгэл хөдөлсөндөө сөөсөн хоолойгоор:
— Би... би чамд зургаагаас илүү хувь олгож чадах-гүй болов уу гэв.
Мартин инээх гэснээ болиод
— Хэд болох юм бэ? гэж асуув.
— Одоо бодоодохъё. Зургаан хувь... зургаан долоон хувь-дөрвөн зуун хорь.
— Тэгвэл сард гучин таван доллар юм шив?
Хиггинботам толгой дохив.
— Хэрэв чи зөвшөөрвөл ингэе гэж хэлээд Мартин Гертрудыг харж үлдсэн мөнгийг буцалтгүй авч болно. Гэхдээ сард гучин таван доллар тогооч, угаалгачин хоёрт зарна шүү. Өөрөөр хэлбэл энэ гэрийн хамаг хар ажлыг Гертруда хойшид хийхгүй гэдгийг чи надад батлах юм бол долоон мянга чинийх. Зөвшөөрөх үү? гэв.
Мистер Хиггинботам шуухитнан амьсгаа авав. Эхнэрий нь хар ажил хийлгэхгүй гэсэн шаардлага түүнд маш хорсолтой санагджээ. Энэ сайхан бэлэг гашуун үрлийг амтлах гэсэн байжээ! Эхнэр ажил хийхгүй! Үүнд уур нь хүрчээ.
— Өөрөө л мэд. Би сар тутам тэр гучин таван долларыг төлөх болно. Харин... гэж Мартин хэлээд чекээ авахаар гар сунгахад Бериард Хиггинботам чекийг гараараа дарж
— Би зөвшөөрч байна, зөвшөөрлөө гэв.
Мартин трамвайд орж суухдаа ядарсан, жигшсэнээ мэдэв. Гангалсан хаягийг эргэж харлаа. «Гахай, ёстой гахай!» гэж тэр өгүүлэв.
«Макинтошийн» сэтгүүлд тэргүүн зэргийн зураачдын чимэглэлтэйгээр «Төлөгч» гэдэг шүлэг нь хэвлэгдэхэд энэ шүлгийг нэгэн цагт муухай гэж байснаа Герман Шмидт гэнэт мартжээ. Энэ шүлгийг эхнэрт нь зориулж бичсэн юм гэж тэр хэн бүхэнд ярьж энэ үг сонин сурвалжлагчид хүрээсэй гэж мэрийж байв. Сурвалжлагч ч гэрэл зурагчин, зураач хоёртой хүрээд очихдоо төвдсөнгүй. Үүний үр дүн болж ням гаригийн нэгэн хавсралт дээр гоёж чимэглэсэн Мэриений гэрэл зураг Мартин Идений амьдралын нарийн ширийн мэдээ сэлтийн хамт сэтгүүлээс зөвшөөрөл авч нийтэлсэн гайхал төрүүлж гэрийн ажилтай бүсгүйчүүд агуу их «Төлөгчийн» хамт гарч ирэв. Энэ явдал хавь орчиндоо зохиолчийн дүүтэй танил тал болсондоо бахархал болж, одоо хир нь танилцаагүй явсан зарим нь тэр дутуугаа нөхөх гэж яарч байв. Герман Шмидт алга үрэн баярлаж засварын газраа шинэ суурь машин авч тавилаа.
— Энэ бол ямар эар тунхгаас дээр, тэгээд ч мөнгө орохгүй гэж тэр хэлэв.
— Хоол ид гэж түүнийг уривал сайн сан гэж Мэриен санал гаргажээ.
Мартин ч тэдний хоолонд ирж, мах бөөнөөр худалдагч тарган эр, түүнээс ч илүү тарган эхнэртэй найрсаг байхыг хичээн суув. Эд нар бол амьдрах замдаа орж яваа Герман Шмндт мэтийн хүмүүст эрхэм болох чухат хү-мүүс байв. Үдийн хоолон дээр нэрт зохиолч байх болно гэж тэд дуулаагүй бол Германыг хялам ч харахгүй билээ. Номхон далайн унадаг дугуйн кампанийн ерөнхий захирагч мөн тэр урхинд орсон байжээ. Оклендэд пиу олж авах гэж бодож байсан учир түүний өмнө Герман шарвалзаж байв. Нэг үгээр хэлэхэд Мартинтай төрөл болохоо Герман амьдралынхаа дансны орлого бүртгэхэд бэлэн байсан боловч энэ бүхэн яаж иймд хүрэв гэдгийг дотроо гайхсаар явжээ. Тэрбээр шөнийн нам гүмд эхнэрээ сэрээчихээс болгоомжилж сэм босож Мартины 30-хиолыг уншсан нь олонт бөгөөд унших бүр, ийм юманд тэнэг амьтад л мөнгө өгдөг байх гэсэн бодол төрдөг байжээ.
Тухайн байдлыг Мартин сайн ойлгож байв. Тэр сандлын түшлэгийг налж Герман Шмидтийг харж байхдаа ээ, муу цэдийсэн герман хоншоор! гэж санаандаа түүнийг нударгаараа дэлсэж суув. Гэхдээ зарим нэгэн талаар тэр Мартины сэтгэлд нийцнэ. Хэдий ядүү боловч, хэдий түргэн баяжъя гэж хүсэвч Мэриений гэр зуурын ажлыг хөнгөлөхийн тул зарц хөлсөлдөг байп. Мартин хоолны дараа унадаг дугуйн кампанийн захирагчтай ярилцаад Германыг хажуу тийш аваачин Оклендэд хамгийн дөмөг гэгдэх унадаг дугуй, түүний сэлбэг зарах дэлгүүр төхөөрөмжлөх ажлы нь санхүүжүүлье гэв. Тэгээд бүр ч өгөөмөр зан гаргаж Герма-ныг хоёр үйлдвэр зэрэг эрхэлж чадна гэж бодсондоо гарааш, машин засварын газар мэдэж бай гэж түүнд захижээ.
Мэриен нүдэндээ нулимс гүйлгэнүүлэн байж Мартиныг тэврэн авч хичнээн хайртай, дандаа хайртай байснаа шивнэжээ. Тэгэхдээ сүүлчийн үгэн дээр түгдэрсхийж, нулимс нь учиргүй гоожиж ирсэн учир нэгэн цагт түүнд үл итгэн, албанд орох хэрэгтэй гэж байсандаа уучлал гуйж байна гэдгийг Мартин ойлгов.
Тэр орой Герман Шмидт эхнэртээ хэлсэн нь:
— За даа, энүүнд ч мөнгө тэсэхгүй дээ. Би хувь хүүний тухай ярихад уурласан гэдэг нь! Юу гэж хэлсэн гэж бодно? Хүү байтугай хөрөнгө ч хэрэггүй гэнэ. Хэрэв би энэ тухай дахин дуугарвал миний герман тол-гойг хага цохих гэнэ. «Герман толгой» гэсэн шүү. Мөн-гөнд гамгүй боловч сайн хүн. Гол нь намайг аварлаа! гэжээ.
Хоол идэхийг урих хүн мундахгүй, урилга олон тутам Мартин улам гайхна. Тэр нэгэн хуучин цагийн клубийн дайллагад хүндэт зочин болж очоод бараг амьдралынхаа туршид сургий нь сонсож, сониноос уншиж байсан хүмүүсээрээ хүрээлүүлэн суув. Тэд «Трансконтиненталь» сэтгүүлээс «Хонхон дууг» «Бөхөтгөн зөгийнөөс» «Гоо бүсгүй сувд хоёрыг» уншиж үзмэгц агуу их зохиолч гарч ирснийг ойлгосон гэнэ. «Бурхан минь! Би тэр үед өлсөж, уранхай ноорхой хувцастай явж байсан шүү дээ. Тэр үед та нар намайг яагаад нэг ч удаа уриагүй вэ? Тэр үед яг л цагаа олсон хэрэг болох байсан юм. Тэр бүхнийг чинь би аль хэдий нь бичсэн юм шүү дээ. Хэрэв та нар аль хэдий нь хийчихсэн юмны төлөө одоо намайг хооллож б.айгаа юм бол, хоол хэрэгтэй байсан тэр цагт яагаад хооллоогүй юм бэ? Би «Хонхон дуунд», «Гоо бүсгүй сувд хоёрт» ч аль алинд нь нэг ч үг өөрчлөөгүй шүү дээ. Үгүй та нар хийсэн ажлы минь бодож намайг хооллож байгаа биш, намайг хүн бүхэн хооллож байгаа болохоор, намайг хооллохыг нэр төр гэж үзэж байгаа болохоор тэгж байна. Та нар адгуус, сүрэг адгуус учир намайг хооллож байна! Та нар сохор, сүрэг адгуусны мэдрэлд захирагдаж байгаа болохоор тэгж байна. Гэтэл тэр мэ-рэл чинь Мартин Иденийг дайлах хэрэгтэй гэж та нарт сануулж байна. Харин та нар хэнд ч гэсэн Мартин Иден, түүний бүтээл огт хүртээлгүй шүү дээ» гэж Мар-тин өөртөө хэлж хошин, эвтэйхэн үгтэй хундага өргөхөд хошин эвтэйхэн хариу хэлэхийн тул сандлаас босож байв.
Хаа сайгүй л ийм байлаа. Хээнцэр сайхан клубт айлын зочдын өрөөнд ч, уран зохиолын үдэшлэг дээр ч хаана л бол хаана байна, цөм л «Хонхон дуу» болон «Гоо бүсгүй сувд хоёр» хэвлэгдэхэд л агуу их зохиолч гарч ирж гэдэг нь мэдэгдсэн гэнэ. «Та нар тэгэхэд яагаад намайг хооллодоггүй байсан юм бэ? Тэр бүхнийг чинь аль хэдий нь бичсэн юм шүү дээ. «Хонхон дуу» ч, «Гоо бүсгүй сувд хоёр» ч өчүүхэн өөрчлөгдсөгүй. Тэднийг тэр үед л одоогийнх шиг нь чадварлаг сайн бичсэн юм. Та нар бол миний тэр зохиол, бусад зохиолыг бодож намайг хооллож байгаа юм биш ээ. Одоо нэгэн ёсны маяг болсон учир, Мартин Иденг дайлах гэж хамаг сүрэг солиорсон учир одоо та нар намайг дайлж байгаа юм» гэсэн бодол Мартины сэтгэлийн гүнийг дандаа хөндөж байв.
Тэгээд ч ийм үед гял цал болсон олны дотор гэнэт түүний урьд хоёр тийш товчилдог богино цамц өмсөж стетсон малгай дарж өмссөн гал залуу тодрон гарч прнэ. Оклендийн бүсгүйчүүдийн клубт уран зохиолын өглөөлөг дээр яг ийм юм боллоо. Мартин тайзан дээр гараад гэнэт танхимын гүнд танил цамц малгайтай гал залууг олж харав. Мартин Иден юугаа харж гөлрөв гэж гангалж хувцасласан таван зуун авгай гэдрэг эргэн харсан боловч хоосон зайд юу ч байсангүй. Гэтэл Мартин харсан хэвээр, толгойд нь ургасан юм шиг болсон малгайгаа тэр залуу авахыгаа мэдэх нь үү, үгүй юу гэж харсаар байв. Хий үзэгдэл тайз чиглэн алхаж түүн дээр гарав. Залуу насныхаа энэ сүүдрийг харж юу болох байснаа юу болоод байгааг бодож Мартин золтой л уйлчихсангүй. Хий үзэгдэл тайз дээр явж Мартинд тулж ирээд түүнд шингэх адил алга болов. Таван зуун авгай бээлий хийсэн голшиг гараараа алга ташнцгаав. Тэд гэнэт ингэж ичингүйрхсэн хүндэт зочноо зоригжуу-лах гэж хүссэн юмсанжээ. Мартин зориг гарган хий үзэгдлээс ангижирч яриагаа эхлэв.
Мартиныг сахилгагүйтэж зодоон хийсэн учир сургуулиас хөөхөд албан тасалгаанд нь юу болслыг түүнтэй нэгэнтээ гудамжнаа тохиолдсон сургуулийн захирал сайн санаат хөгшин ярьжээ.
— Би таны «Хонхон дууг» анх хэвлэхэд нь уншсан сайхан шүү! Энэ чинь Эдгар Погоос дутах юмгүй. Тэгэхэд бн уншсан дороо л сайхан гэж хэлсэн! гэв.
— Тийм үү? Тэгэхэд та надтай гудамжинд хоёр удаа тааралдсан. Намайг таниагүй шүү дээ. Хоёуланд нь би өлсөж ядраад костюмаа барьцаанд өгөх гэж гүйж явсан! Та намайг таниагүй! Би бүх зохиолоо тэгэхэд биччихсэн байсан. Одоо яагаад та намайг танив?» гэж Мартин золтой л хэлчихсэнгүй.
—- Таныг манайд ирж хоол идвэл сайнсан гэж би эхнэртээ ярьж байсан юм. Тэгээд тэр таныг уриарай гэж надад их захисан. Тун их захисан гэж сургуулийн захирал үргэлжлүулэн ярив.
— Хоол идэх ээ? гэж Мартин гэнэт огцом хашгирав.
— Тийм ээ... тийм ээ... хоол идэх гэж захирал сандран бувтнахад - Зүгээр л... хөгшин багштайгаа... Ээ төрхгүй тархи! гэж Мартины мөрмйг танимгайрхсан янзтай боловч эмээсэн байртай алгадав.
Мартин хэд алхаад эргэж хөгшний хойноос хараад
— Чөтгөр бүү мэд! Би лав дэндүү айлгачихав бололтой гэж өгуүлжээ.

Д ө чин тавдугаар б ү л э г
Нэгэн өдөр Крейз, өнөөх «ёстой хүмүүсийн» нэг болох Крейз Мартинтай уулзав. Мартин түүнтэй уулзсандаа үнэн их баярлаж түүнийг санхүүгий нь хувьд биш, зохиолчийн нь хувьд сонирхолтой баймаар, биелэгдэхгүйн хувьд ер бусын нэгэн хэргийн төлө'лөгөөг сонсжээ. Тэр тухай Крейз ярьж байснаа зогсож «Нарны шившгийн» тухай гэнэт ярьснаа энэ бол солиорсон хүний дэмийрэл гэв.
— За тэр ч яах вэ, би ямар философидох гэж ирсэн биш. Харин миний хийх гэж байгаа ажилд мянган доллар өгөх үү, үгүй юу гэдгийг л мэдэх санаатай ирсэн хүн гэж өгуүлжээ.
— Үгүй, би үүнд оролцох солиотой хүн биш. Гэхдээ би өөр юм хийнэ. Насандаа нэг сонирхолтой үдэш өнгөрөөх боломж та нар надад олгосон. Ямар ч мөнгөөр худалдан авч болохгүй юм та нар надад өгсөн. Одоо надад мөнгө гэдэг юу ч биш. Би тэр нэгэн үдшийн хариу талархал болгож, мянган доллар зүгээр өгье. Та нарт мөнгө хэрэгтэй, надад хэтэрхий их мөнгө байж байна.Та мөнгө авах уу? Арга саам хийх хэрэггүй- Ав ав! гэж Мартин хэлэв.
Крейз огтхон ч гайхсангүй. Тэр чек авч халаасандаа хийгээд
— Хэрэв тийм бол ч бид долоо хоног тутам тийм үдэшлэг зохиож болох юм шүү гэв.
— Дэндүү оройтжээ гэж Мартин толгой сэгсрээд —тэр бол миний амьдралд эхний ч эцсийн ч үдэш болсон юм. Би өөр ертөнцөд очсон юм шиг болсон. Би мэдэж байна л даа, танд бол сонирхох юм байгаагүй. Надад бол цөм сонин байсан. Тийм юм давтагдашгүй. Би философийг орхисон. Тэр тухай сонсохыг ч хүсэхгүй байна гэв.
Крейз хаалга чиглэн алхахдаа:
— Анх удаа философиор мөнгө олсон юмсан. Гэтэл акцийн үнэ доорхиноо буучихав аа гэв.
Нэгэнтээ гудамжнаа Мартины хажуугаар миссис Морз хөнгөн тэрэгтэй гарахдаа инээмсэглэн толгой дохижээ. Мартин ч мөн инээмсэглэн малгайгаа авчээ. Энэ явдал түүнд ямар ч сэтгэгдэл төрүүлсэнгүй. Сарын урд бол түүнд инээдтэй байх юм уу эвгүй байх байсан бөгөөд миссис Морз юу бодсоныг Мартин төсөөлөх гэж оролдох байсан юм. Гэтэл одоо энэ уулзалт түүнд ямар ч сэтгэгдэл төрүүлсэнгүй. Төв банк буюу хотын захиргааны байшингийн хажуугаар явж өнгөрснөө мартахын адил энэ уулзалтыгт бас мартжээ. Түүний тархи тасралтгүй шургуу ажиллаж. байв. «Аль хэдий нь» гэсэн няцашгүй санаа тархий нь шөвөгдөнө. Мартиныг өглөө сэрэхэд энэ санаа ухаанд орж, шөнө унтахад зүүдэнд дагалдана. Түүний үзэж, сонсож мэдэрч байгаа бүхэн цөм энэ «аль хэдий нь»-тэй ухамсарт нь холбогдоно. Учир шалтгааны ухаанаар сэтгэсээр одоо би хэн ч биш, юу ч биш болж гэсэн дүгнэлтэд Мартин хүрэв. Март Иден - гал залуу, Март Иден – далайчин хоёр бол биетэй бодитой хүмүүс, үнэхээр оршин амьдарч байсан. Гэтэл агуу их зохиолч Мартин Иден хэзээ ч байгаагуй. Агуу их зохиолч Мартин Идсн гэдэг бол бөөн хүмүүсийн хий санааны бүтээл бөгөөд түүнийг гал залуу, далайчин Март Идений биеэр бөөн хүмүүс залгичихлаа. Энэ бүхэн ов мэх байлаа. Бөөн хүмүүсийн ходооды нь дүүргэх гэж мэрийн урд нь бөхөлзөж байгаа тэр үлгэр домгийн баатар эр би биш гэж ойлгож байлаа.
Мартин сэтгүүлд үргэлж гардаг зургаа үзэж өөрийгөө танихгүй байв. Тэр, өөрөө ажилчны хороонд өсөж. амьдарч, амьдралыг хайрлаж, амьдралд баярлаж явсан.
Тэр, өөрөө хүний нутгаар тэнүүчилж, ямар ч цагт хөл-гийн манаанд зогсож, өөр шигээ ноорхойчуудыг тэргүүлж явсан. Тэр, өөрөө анх номын санд орж ирээд тоо томшгүй их ном харж гайхаж байснаа түүнийг уншиж үзээд ойлгодог болсон. Тэр, өөрөө шөнө орой болтол гэрэл унтраалгүй байж, унтчихгүйн тул орондоо хадаас хатгаж, өөрөө ном бичиж байсан. Гэтэл одоо хүмүүс хооллох гэж яаран уралдаж байгаа ховдог эр бол тэр өөрөө бишээ.
Зарим юм түүний инээдийг хүргэнэ. Мартин Иденийг анх олсон гэж бүх сэтгүүл уралцаж байв. «Уоррэний сар тутмын мэдээ сэтгүүл» шинэ, залуу авьяастныг эрсээр явж Мартин Идентэй анх учирсан гэж захиалагчдадаа итгүүлж байв. «Уайт Меүс» энэ гавьяаг өөрийнхөө юм шиг өгүүлжээ, «Умартын тойм». «Макинтошийн сэтгүүл» мөн тэгж байтал «Бөмбөрцөг сэтгүүл», «Тэнгисийн уянгыг» зэмдэглэж анх хэвлэснээ баяр болгон мэдэгдэв. «Залуу ба идэр нас» сэтгүүл өөрөөсөө арга саам хийж мултраад дахин хэвлэгдэж эхэлснээ мөн Мартин Иденд хүртээлтэй гэж зарлав. Гэвч энэ сэтгүүлийг фермерийн хүүхдүүдээс өөр уншигч үгүй билээ. «Трансконтиненталь», «Бөхгөнө зөгий» хоёр сэтгүүл мөн л анх түрүүн Мартиныг олсон гэлцэнэ. Харин «Синглтри, Дарилсй К"'» хэвлэлийн газрын аядуу хоолой олны шуугиан дундаас дуулдсангүй. Өөрийн эрхийн тухай их дуугаар зарлах сэтгүүл тэр хэвлэлийн газар байсангүй.
Бүх сонин Мартнны шагналыг тооцон бодож байлаа. Зарим нэгэн сэтгүүл түүнд олгосон өгөөмөр шагнал олны чихэнд яагаад ч юм бэ хүрчихсэн байна. Оклендийн шашин номлогчид Мартины өглөгч сэтгэлийг хөөрүүлэхийг оролдож байхад эсэн бусын луйварчин этгээд амаар болон бичгээр Мартиныг зовооно. Бүсгүйчүүд энэ бүхнээс долоон дор Мартин Иденийн гэрэл зураг орон даяар тархаж, сурвалжлагчид түүний «хүрэл өнгөт царай», «Ханхар цээж», «хурц тайван харц», «Даянчийн хонхор хацар» зэргийг тодорхой томруун бичихийг мэрийж байв. Шижигнэж явсан залуу халуун насныхаа үеийг санахад энэ «Даянчийн хонхор хацар» гэсэн үг Мартины инээдийг хүргэнэ. Эмэгтэйчүүдийн дунд байхдаа тэдний улайм цайм, үнэлэнгүй өдсөн янзын харцтай Мартин олонтаа тулгарна. Бриссендений сануулж байсныг санаж Мартин инээнэ. Хүүхнүүдээс болж зовно гэдэг хол хэвтээ хэрэг. Үүнийг өнгөрөөсөн юм. Нэгэнтээ Мартин Лиззинг оройн сургуульд хүргэж лвтал хажуугаар өнгөрсөн сайн хувцастай, царайлаг хүүхний харцыг Лиззи тосон харжээ. Энэ харц арай ч ширтэнг арай ч тогтуун байсан учир Лиззи учрыг даруй ойлгож уурсан дагжив. Мартин Лиззийн уурласан шалтгааныг мэдэж ийм харцанд аль хэдий нь дассан тэгээд ч ийм харц түүнийг хөндөж чадахгүй гэдгийг хэлэв.
— Арай ч үгүй вий! Хэрэв тийм бол та эрүүл биш байх! гэж хүүхэн нүд ширвэн дуу алджээ.
— Би эв эрүүл. Тэр ч байтугай таван фунд таргалсан.
— Үгүй би таны биеийг өвчилж гэсэн юм биш. Би таны сэтгэлийг хэлж байна. Таны дотор нэг л юм болохоо байчихаж! Надад мэдэгдэж байна. Гэтэл би юу ч биш шүү дээ!
Мартин бодлогошрон зэрэгцэн явж байв.
— Энэ байдал тань түргэн арилаасай гэж би хүсэж байна. Таны адил эр хүнийг эм хүн ингэж харж байхад сэтгэл хөндөхгүй байна гэж яаж байх вэ. Байж боломгүй юм. Та хүүхэд биш. Таны сэтгэлийг хөдөлгө.х эм хүн олдвол би үнэн баярлах байна гэж Лиззи хэлэв.
Мартин Лиззийг дөхүүлж өгөөд «Метропольд» эргэж ирэз.
Тэр түшлэгт зөөлөн санлалд сууж огт хөдлөлгүй, юу ч бодолгүй урагш гөлрөн байв. Түүний ой ухааны хоосон дэлгэц дээр аль эрт өнгөрсөн үеийн нь үзэгдэл үе үе буй болно. Тэр үзэгдлийг зүүдлэх мэт бодох юмгүй харж байв. Гэхдээ тэр унтаагүй байна. Тэрбээр гэнэт цочисхийн цагаа харав. Яг найман цаг. Хийх юм алга, унтахаар хэвтэх гэтэл арай эрт ээ. Санаа бодол нь хутгалдаж үзэгдэх үзэгдэл ээлж дараалан хөвөрч байв. Тэр олон үзэгдэл сонирхмоор юм огт үгүй. Нарны туяа нэвт тунан өргөн их навчис нэгэн зүйл үргэлж давтагдана.
Хаалга тогших чимээгээр сэргэлээ. Тэр унтаагүй болохоор хаалга тогших чимээ түүний тархинд цахилгаан утас, захидал, угаалгын газраас дотуур хувцас авчирч буй зарцын тухай төсөөлөл үүсгэлээ. Түүнд Жо бодогдож одоо тэр Жо хаана явна гэж өөрөөсөө асуусаар,
— Ор! гэж хашгирав.
Жогийн тухай үргэлжлэн бодсон Мартин эргэж ч харсангүй. Хаалга сэм онгойход Мартин хаалга тогшсоныг мартаж урагшаа гөлөрсөөр байв. Гэнэт ард нь эмэгтэй хүн амьсгаа даран мэгших сонсдов. Мартин эгшин зуур харайж босоод
— Руфь! гэж гайхан бараг айх шахан дуу алдав.
Хүүхний царай уруу, цонхигор ажээ. Тэр босго алхан өрөөсөн гараараа хаалга барьж нөгөө гараараа цээжний тус даран зогсжээ. Хүүхэн гэнэт царайчилсан янзтай хоёр гараа сарвайн урагш алхав. Мартин хүүхнийг түшлэгт зөөлөн сандалд суулгах зуур түүний сарвуу хүйтэн байхыг мэдэв. Өөрөө бас нэг сандал ойртуулан тохойвч дээр нь суув. Сандарсандаа болоод үг ч хэлж чадсангүй. Руфьтэй явж байсан бүх явдлаа зүрхэндээ хэдий нь оршуулжээ. Мартины байдал гэнэт «Метрополийн» оронд долоо хоног хуримталсан бөөн хувцастай «Халуун булгийн» угаалгын газар буй болсонтой адил байв. Юм хэлэх гэж хэд дахин оролдсон боловч зүрхэлсэнгүй.
—- Намайг энд байгааг хэн ч мэдэхгүй гэж Руфь нам дуугаар царайчлан инээмсэглэж хэлэв.
Та юу гэнээ? гэж Мартин асуув.
Мартнн өөрийнхэө дууны өнгөнөөс гайхжээ.
Руфь үгээ давтан хэлэв.
— Өө! гэж Мартин хэлэв. Олдсон үг нь л тэр байж дээ.
— Таныг зочид буудалд орохыг би хараад жаахан азнаж байгаад орж ирлээ гэсэнд
— Өө! гэж давтан хэлэв.
Түүний хэл ингэж гацаж байсан удаагүй билээ. Хамаг бодол санаа нь тархинаас нь алга болоод өгөв бололтой. Дуугүй байх нь эвгүй болж байхыг мэдэвч ална гэсэн ч яаж яриа үүсгэхээ мэдэхгүй байлаа. Нээрээ «Халуун булгий » угаалгын газар орчихсон ч болоосой. Тэгвэл ханцуй шамлаад л ажилдаа орно доо.
— Жаахан азнаад орж ирэв үү? гэж арайхийн дуугарав.
Руфь аальгүйтсэн янзтай толгой дохиж хүзүүнийхээ ороолтыг тайлав.
— Би таныг гудамжинд тэр хүүхэнтэй цуг явахыг хараад... гэсэнд,
— Аа, тийм , би түүнийг оройн сургуульд хүргэж явсан юм гэж Мартин энгийн өгүүлэв.
— Надтай уулзсандаа та баярлахгүй байна уу? гэж хүүхэн хэсэг дуугүй байснаа асуув.
— Баяртай байнаа. Гэхдээ та энд ганцаар хүрч ирдэг нь зохистой юу даа? гэж Мартин яаран хэлжээ.
— Би хэнд ч харагдаагүй. Намайг энд байгаа гэж хэн ч мэдэхгүй. Тантай уулзмаар санагдаад. Би тэнэг байж гэдгээ ойлгосноо хэлэх гэж ирсэн юм. Би ирэхгүй байж чадсангүй. Зүрх минь намайг оч гэж тушаасан болохоор, ирье гэж би хүссэн болохоороо ирлээ!
Руфь босож Мартинд дөхөн очив. Тэр хүүхэн түүний мөрөн дээр гараа тавьж амьсгаадан зогссоноо түргэн хөдөлж түүнд наалдав. Угаас сайхан санаатай Мартин хүүхнийг цааш түлхэж болохгүй, хэрэв сэтгэлийн энэ догдлолд хариу өгөхгүй юм бол эр хүн эм хүнийг гомдоохып дээдээр үүнийг гомдооно гэдгийг ойлгож байв. Тэгээд хүүхнийг тэврэн авсан боловч түүний тэврэлтэд халуун энхрийлэл байсангүй. Ердөө л тэвэрсэн байж. Хүүхэн түүнд сандран наалдахад гарын нь алга түүний хүзүү хоолойд хүрчээ. Гэвч урьдын адил хүүхнийг хүрэхэд хамаг бие нь халуу оргин дагжсангүй, харин эвгүй ч юм шиг, ичгэвтэр ч юм шиг байв.
— Та юунд дагжаа вэ? Хүйтэн байна уу? Зууханд гал түлэх үү? гэж тэр асуув.
Мартин хүүхний гараас мултрах гэсэн байртай хөдлөхөд тэр нь улам наалджээ.
— Энэ ч мэдрэлийнх. Гайгүй болно. Овоо дээрдлээ гэж хүүхэн шүд тачигнуулан хэлэе.
Хүүхний дагжих аажимдаа дарагдав. Мартин түүнийг тэвэрсэн хэвээр. Харин гайхахыг байжээ. Яах гэж ирсний нь мэдэж байв.
— Намайг ээж Чарли Хэпгудтэй суу гээд гэж Руфь хэлэв.
— Чарли Хэпгуд ээ? Өнөө дандаа гутамшигтай юм ярьдаг залуу эр үү? Одоо танай ээж таныг надтай суу гэж байгаа биз гэж Мартин хэлжээ.
Тэр үүнийг асуух аялгагүй хэлсэн юм. Үүнийг бат итгэлтэй хэлэхэд нүдний нь өмнө авсан шагналын нь олон оронтой тоо бужигнав.
— Ээж одоо дургүйцэхгүй гэж Руфь хэлэв.
— Намайг танд тохирох нөхөр гэж байна уу? гэв.
Руфь толгой гилжисхийлгэв.
— Бидний ураг бололцох гэснийг ээж чинь болиулснаас хойш би ер сайжраагүй. Би өөрчлөгдөөгүй. Би урьдын л Мартин Иден хэвээрээ. Би харин ч доордсон одоо тамхиа дахин татаж байгаа. Надаас тамхи үнэртэж байгаа биз? гэж Мартин бодлогошрон өгүүлэа.
Хүүхэн хариу хэлэхийн оронд түүний уруулыг алгаар таглан үнсэхий нь хүлээв. Гэвч Мартины уруул хөдөлсөнгүй. Руфийг гараа буулгахыг хүлээж байгаад дараа нь ингэж хэлэв.
— Би өөрчлөгдөөгүй. Би албанд ороогүй. Алба ч эрээгүй. Эрэх ч бодол алга. Би урьдын адил Герберт Спенсер агуу их хүн, шүүгч Блоунт гутамшигт илжиг гэдгийг нотолсон хэвээр байна. Өчигдөр тэднийд хоол идсэн болохоор илжиг гэдгий нь бүр мэдсэн гэв.
— Та аавын урилгыг хүлээн авахгүй яагаа вэ? гэж Руфь гоморхов.
— Та яаж мэдсэн юм бэ? Түүнийг хэн явуулаа вэ? Ээж чинь үү?
Руфь дуугарсангүй.
— Тэгнээ тэр! Би тэгж бодсон юм. Тэгээд одоо ч гэсэн түүний шаардлагаар ирээ биз.
— Намайг энд байгааг хэн ч мэдэхгүн гэж хүүхэн дургүйцээд-Намайг ингэж явахыг ээж маань зөвшөөрнө гэж та бодож байна уу? гэв.
— Таныг надтай суух зөвшөөрел өгнө гэдэгт нь би эргэлзэхгүй байна.
Руфь өрөвдөлтэй дуу алдсан нь:
— Ээ, Мартин минь, битгий хатуурх! Та намайг нэг ч үнссэнгүй. Та чулуу шиг л байна. Гэтэл миний зүрхэлснийг бод! Намайг хаана ирээд байгааг бод! гэж хэлэх зуур эргэн тойрноо айсан, сонирхсон байртай харав.
«Би таны төлөө үхэхэд гомдох юм алга! Таны төлөө үхэхэд шүү!» гэсэн Лиззийн үг Мартины санаанд оров.
— Та урьд нь зүрхлэхгүй яасан юм бэ? гэж Мартин сүртэй асуугаад-Намайг айлын давчуу өрөөнд сууж байхад. Намайг өлсөж явахад. Би тэр үед хүний хувьд ч, зохиолчийн хувьд ч Мартин Иден л байсан шүү дээ. Энэ асуултыг сүүлийн үед бн өөрөөсөө олон асууж байгаа юм. Энэ бол зөвхөн таны тухайд төдийгүй хүн бүхний тухайд тавих асуулт. Миний гэнэтийн мандалт надад эргэлзэх сэтгэл төрүүлэх боловч би өөрчлөгдөөгүйг үзэж байгаа биз. Би хэвээрээ! Миний толгой, цээж, гар хөлний арав арван хуруу хэвээрээ байна. Ямар ч шинэ авьяас, буянт шинэ үйлээр бардамнах юм алга. Миний уураг тархи байсан хэвээрээ л байна. Тэр ч байтугай надад утга зохиол, философийн шинэ үзэл бий болоогүй. Би ганцаардан, хэнийг ч танихгүй амьдарч байснаас хойш миний биеийн үнэ хүнд нэмэгдээгүй. Тэгээд одоо юундаа би газар газрын хүсэлт зочин болчихов оо? Урьд тоогдохгүй байсан Мартин Иден нь хэвээр байгаа болохоор хүмүүст миний хэрэг байхгүй нь эргэлзээгүй. Тэд надад байгаа ямар нэгэн юмыг л, миний хувийн чанарт огтхон ч хамаарахгүй, надтай нийцэхгүй нэг юмыг л үнэлж байх шиг байна. Надаас юугий нь үнэлж байгааг танд хэлэх үү? Нийтээр намайг зөвшөөрөн хүлээснийг. Энэ нь надаас ангид юм шүү дээ. Энэ бол бусдын санаанд байгаа зүйл. Түүнээс гадна, одоо надад байгаа мөнгөнөөс болж намайг хүндэтгэж байна. Тэр мөнгө ч гэсэн надаас ангид юм шүү дээ. Тэр мөнгө банкинд, янз бүрийн Жо, Том, Жекүүдийн халаасанд байгаа юм. Ингэхлээр үүнээс болж, нэр алдар, мөнгөнөөс болж би танд хэрэгтэй болов уу? гэв.
— Та миний элгийг эмтэлж байна. Би танд хайртай, тэгээд ч би танд хайртай болохоороо энд ирсэн гэдгийг та мэдэж байгаа! гэж хүүхэн сүүрс алдав.
—Та миний хэлснийг зөв ойлгосонгүй шив. Та надаас татгалзах зориг шийдэмгий байсан тэр цагаасаа одоо надад илүү хайртай болов уу. Үүнийг хэлээтхээч гэж Мартин зөөлөн асуув.
— Намайг уучилж түүнийг март! Би танд дандаа хайртай байсан! Дуулав уу дандаа! Ийм учраас л би энд ирж танд тэврүүлж байгаа нь энэ гэж хүүхэн дүрэлзэн хашгирав.
— Би одоо юм бүхнийг цэгнэж, юманд итгэхийг байжээ. Бас таны дурлалыг ч гэсэн цэгнэж юу болохы нь мэдэхийг хүснэ.
Руфь гэнэт Мартипы тэврэлтээс мултарч цэх болоод гүүний урдаас эгцлэн харж ямар нэгэн юм хэлэх гэснээ байчихав.
— Энэ тухай бодож байгаагаа би хэлэх үү? Намайг одоогийн байгаадаа хүрэхэд миний зиндааныхнаас нэг ч хүн намайг талархсангүй. Би бүх номоо биччихээд байхад бичмэлийг уншсан нэг ч хүн магтаалын ганц ч үг хэлээгүй. Харин намайг ичгүүртэй, буруутай юм хийж байгаа юм шиг үзээд юм бичлээ гэж зэмлэж байлаа. «Явж ажил хий» гэдэг ганц үг л хүн болгон хэлдэг байсан гэж Мартин хэлэв.
Руфь «үгүй» гэсэн шиг хөдлөв.
— Тийм ээ, тийм. Гагцхүү та л «ажлын» тухай бус «албаны» тухай ярьдаг байсан. «Ажил» гэдэг үг миний бичиж байсан юм шиг танд таалагдахгүй байлаа. Энэ үг баахан бүдүүлэг юм. Гэтэл, та үнэмшээрэй, намайг хүрээлэн байсан бүх хүн цагаандаа гарчихсаи ямар нэгэн гэмт хэрэгтнийг шулуун шударга замд оруулах гэж байгаа юм шиг ажил олж хий гэж байсан нь миний бодлоор илүү бүдүүлэг хэрэг байлаа. Тэгээд яав? Миний ном хэвлэгдэж олон нийт намайг үнэлсэн нь бас таны сэтгэл мэдрэлд өөрчлөлт гаргалаа. Мартин Идений бүх зохиол бэлэн болчихоод байсан ч гэсэн тэр цагт та надтай суухаас татгалзсан. Таны хайр дурлал төдий л хүчтэй бус учир та надтай суух гэж зүрхлээгүй! Одоо болоход таны хайр дурлал их хүчтэй болж дээ. Үүний учир лав надад ирсэн алдар нэртэй холбоотой бизээ. Би энэхэн үеийн орлогынхоо тухай яриагүй байна. Таны эцэг эхэд тэр бол чухал боловч тэр тухай та бодоогүй ч байж болох юм. Энэ бүхэн миний хувьд сайхан юм биш! Гэтэл энэ бүхэн хайр дурлал, ариун хайр дурлалд эргэлзэхэд намайг хүргэж байгаа нь сайхан юм бүр ч биш ээ. Хайр дурлал гэдэг нэр алдар, олны магтаалаар тэжээлгэх ёстой юм уу? Тийм шиг байна! Би энэ тухай их бодсон болохоор толгой минь эргэж байна.
— Хөөрхий толгой! гэж Руфь хэлээд түүний үсийг илээд - Одоо эргүүлээд яах вэ! Мартин минь бүхнийг дахин эхэлье! Би ээжийн шаардлагад автаж буруу юм хийснээ мэдэж байна. Би автах ёсгүй байсан юм. Та ч гэсэн хүнийг уучилж үзэх тухай олонтаа ярьдаг байсан шүу дээ. Намайг уучил л даа. Би буруу хэрэг хийж. Намайг өршөөгөөч! гэв.
- Би уучилна аа! Уучлаад байх юмгүй цагт уучлах амархан! Таны үлдсэнийг уучлаад байх юм биш. Хүн хүн санаснаараа л болдог. Би ч бас албанд орохгүй гэсэн гээд танаас уучлал гуйхгүй шүү дээ.
— Би танд сайн л санасан юм даа. Танд хайртай болохоороо сайн санахгүй байж чадах ч үгүй! гэж хүүхэн тосон авч үг сөргөв.
— Тийм ээ. Гэхдээ та надад сайныг санасаар намайг золтой л хорлочихоогүй. Тийм ээ, тийм! Миний уран бүтээл, миний ирээдүйг золтой л хорлочихоогүй! Би угаасаа реалист хүн. Гэтэл хөрөнгөтний соёл реализмыг эвддэггүй юм. Хөрөнгөтөн нар аймхай. Амьдралаас айдаг юм. Та ч гэсэн намайг амьдралаас айдаг болгох гэсэн. Та намайг давчуу торонд хорьж. амьдралыг үзэх алдаатай, хязгаарлагдмал, гутамшигт үзлийг надад тулгах гэсэн (үүнд хүүхэн хариу хэлэх гэсэн бо-ловч Мартин дохиогоор зогсов. Гутамшиг, үнэнээсээ ч гэсэн гутамшиг бол хөрөнгөтний соёл. хөрөнгөтний нарийсан хөгжсөн иргэншлийн үндэс мөн. Гэтэл та миний амин сүнсийг зайлуулж өөрийнхөө нэг болгож. ангийнхаа ёс суртахууныг, туйлын хүслэнт мухар заншлыг надад нялзаах гэсэн.
Ингэж хэлээд Мартин гунигтайяа толгой сэгсрэв.
— Та одоо ч тэсэн миний учрыг ойлгохгүи байна. Миний хэлснийг миний бодсоноор сэтгэхгүй байна. Миний ярьж байгаа танд дэвэргэл шиг санагдана. Надал бол энэ чинь амьдралын бодит байдал. Доодсын дотроос, шавар шавхай дотроос гарч ирсэн болхи эр танай ангийг шүүмжилж, түүнийг гутамшигтай гэж хэлж зүрхэлж байгаа нь танд сайндаа л инээдтэй санагдаж байгаа.
Руфь ядарсан байртай түүний мөрийг түшихэд хамаг бие нь дахин дагжив. Юм хэлэх нь үү, үгүй юу гэж түр хүлээгээд Мартин ингэж хэлэв-
- Гэтэл та одоо хайр дурлалаа сэргээх гэж байна! Бид хоёр эр эм болохыг та хүсэж байна. Та намайг олж авахыг хүсжээ! Миний хэлэхийг ойлгож үз, миний номууд хэвлэгдэхгүй, би нэр алдар олоогүй өнгөрч болох боловч би байгаа хэвээрээ л байх байсан билээ! Тэгсэн бол та яасан ч ирэхгүй байсан! Зөвхөн энэ номнууд... чөтгөр...
— Битгий хараал тавь! гэж хүүхэн түүний үгийг таслав.
Мартин тохуурхсан байртай инээмсэглээд
— Тэр, тэр! Таны амьдралын хамаг зол жаргалыг шооны нүд мэдэх болсон цагт та бүдүүлэг үг сонсохоос айж байна. Та урьдын адил амьдралаас айсаар л байна гэж Мартин хэлэв.
Түүний бүхий л хийсэн үйлийн мөн чанарыг үгүйсгэх мэт энэ үгийг сонсоод Руфь дагжив. Хэдий тийм боловч Мартин түүнд шударга бус хандсан мэт санагдсан тул гомджээ.
Тэр хоёр хэсэг дуугүй суув. Ингэхдээ хүүхэн юу хийхээ шаналан бодож, Мартин сураггүй болсон дурлалынхаа тухай сэтгэж хоёулаа дуугүй суужээ. Чухамдаа Руфьт хэзээ ч хайр сэтгэлтэй байсангүй гэдгээ тэр эдүгээ тодорхой ойлгов. Өөрийнхөө ургуулан бодохын хүчээр буй болгосон тэнгэрлэг амьтан, яруу найргий нь зоригжуулагч гэгээн тунгалаг дүр, туйлын хүслэн болсон нэгэн Руфьт тэр хайр сэтгэлтэй байжээ. Хөрөнгөтний сэтгэхүй, хөрөнгөтний хязгаарлагдмал үзэлтэй, хөрөнгөтний охин жинхэнэ Руфьт тэр хэзээ ч хайр сэтгэлтэй байгаагүй ажээ.
Гэнэт хүүхэн хэлсэн нь:
— Таны ярьж байгаагийн ихэнх нь зөв гэдгийг би зөвшөөрч байна. Би амьдралаас үнэхээр айдаг байсан. Би танд бас ч тийм их хайртай байгаагүй. Гэлээ ч гэсэн би одоо таныг их хайрлаж сурлаа. Таныг байгаагийн тань хувьд, байсны тань хувьд, таны одоо байгаа шиг болгосонд нь би хайртай. Би таныг миний ангийн хүмүүсээс ялгагддагийн тань хувьд хайртай. Таны үзэл заримдаа надад ойлгогдохгүй байг яахав. Би ойлгож сурна. Би ойлгож сурахын тул чадахаа л хийнэ! Таны тамхи татдаг, таны хараал хэлдэг энэ бүхэн таны нэгэн хэсэг учир би түүнд тань хайртай. Би их юм сурна. Саяын арван минутанд би нилээд юм сурлаа. Урьд би тантай уулзахаар ингэж ирэх байсан билүү? Ээ, Мар-тин минь!..
Руфь түүний цээжинд нүүрээ нааж уйллаа. Мартин ЭНЭ үдэшжингээ анх түүнииг эеЛДЭГ тэвэрлээ. Үүнийг хүү эн мэдэж гялайж баярласан харцаар харав.
— Даанч оройтож гэж Мартин хэлээд Лиззийн хэлснийг санаж. Би өвджээ - Руфь... үгүй, биеэр биш. Миний сэтгэл, тархи өвджээ. Надад хайрлах юм алга. Надад хүсэх юм алга. Хэрэв та зургаан сарын урьд ирсэн бол хамаг бүхэн өөр байсан байж болох юм. Одоо оройтож, даанч оройтож гэв.
— Үгүй, оройтоогүй гэж хүүхэн хашгираад-Би үүнийг баталъя. Миний хайрын сэтгэл одоо хүчтэй байна, энэ сэтгэл минь юу юунаас надад үнэтэй, одоо хүртэл амьдралд минь үнэтэй гэдгийг би мэдэж танд батлаад өгье! Би хөрөнгөтний үнэлдэг бүхнээс татгалзаж чадна.Би одоо амьдралаас айхаа байсан. Би эцэг эх хоёроо орхиж нэр төрөө гутаахад бэлэн. Би энд, одоо тантай үлдэж чадах байна, хэрэв та хүсвэл энэ маань хайр сэтгэлийн чөлөөт холбоо болог. би үүгээр бахархаж, баярлаж явж чадна. Хэрэв би урьд хайр дурлалаас уравсан бол одоо тэр урвахад хүргэснээс урвахад бэлэн байна.
Руфь Мартины урд нүд гялалзуулан зогсоно.
— За Мартин. Таныг «тэг» гэж хэлэхийг би хүлээж байна. Намайг хараач дээ гэж шивнэжээ.
«Энэ хүүхэн урьдын бүх алдаагаа хүлээж, ёстой эм хүн болж, явж явж хөрөнгөтний хуурамч заншлын гинжнээс салсан нь ямар сайхан билээ. Энэ бүхэн сайхан, гойд... юм. Гэтэл би яагаад байна аа?» гэж Мартин бодов.
Хүүхний үг үйл түүний сэтгэлийг хөдөлгөсөнгүй, догдлуулсангүй. Гагцхүү оюунаараа л үнэллээ. Халуухан шиг шүүмжлэхийн оронд хээвнэг сайшаагаад өнгөрөв. Зүрх нь ч хөнгөдсөнгүй цус нь ч хүслээр оргилсонгүй. лиззийн үг дахин бодогдов.
Мартин итгэл алдсан байртай гар сэгсэрч ингэж хэлэв:
— Би өвджээ, өвдөж. Ингэж өвчилснөө эдүгээ хүртэл мэдээгүй юм. Миний нэг л юм дуусчихаж. Би амьдралаас хэзээ ч айж байгаагүй. гэдгээ түүнийг мэдрэхээ байчихна гэж хэзээ ч бодоогүй. Одоо би амьдралд ханажээ. Надад ямар ч хүсэл үлдсэнгүй. Надад таныг ч олж авах хүсэл алга! Харав уу, би өвчилжээ! гэв.
Мартин толгой гэдийн сандлын түшлэг налж нүдээ анив. Уйлж байсан хүүхэд нүдэнд хурсан нулимсаа дуслын солонторсон өнгөөр нарыг харж хамаг, гомдлоо мартдагийн адил Мартин нарны туяа нэвт туссан өтгөн их навчис нэгэн зүйл үзэгдэл гэнэт үүссэнийг ажран өөрийн өвчнийг, Руфийн байгааг, хамаг бүхнийг мартав. Тэр навчис хэтэрхий сайхан ногоон, нүд гялбам ажээ. Харахад нүд гялбах боловч яагаад ч юм бэ харсаар байв..
Хаалганы бариул гяхтнахад тэр сэргэв. Руфь хаалганы дэргэд зогсож байв.
— Би яаж гарах вэ? Би айж байна гэж Руфь өрөвдөлтэй асуув.
— Өө, уучлаарай намайг гэж хашгиран Мартин босон харайж-Юу болсноо би өөраө мэдэхгүй байна. Таны энд байгааг би мартжээ гэв.
Мартин дахин духаа илж үзэв.
— Та харав уу, би ер их муу байна. Би таныг дөхүүлж өгье. Хоёул арын хаалгаар гарч болно, хүн харахгүй. Харин нүүрнийхээ торыг буулгачих гэв.
Тэр хоёр нарийн хонгил, гэрэл багатай шатаар явахад Руфь түүнээс зууран барьж явав.
Гудамжинд гараад Руфь
— Одоо би айх юмгүй боллоо гээд гараа салгаж авахыг оролдов.
— Би таныг гэрт тань хүргэж өгье гэхэд
— Үгүй, үгүй хэрэггүй! гэж Руфь татгалзав.
Тэгээд гараа салгаж авах гэж дахин оролдов. Энэ нь түр хугацаанд Мартины сонирхлыг татав. Руфьд аюулгүй болсон энэ цагт ямар нэгэн юмнаас тэр айсан бололтой байв. Түүнээс бушуухан салах гээд байх шиг болохоор нь Мартин мэдрэлийн л юмнаас ингэж байна гэж бодов. Ийм ч учраас хүүхний гарыг тавилгүй, гэрийн нь зүг эргэв. Тэр хоёр буланд ойртож явтал байшингийн үүд рүү урт пальтотой хүн яаран орохыг Мартин олж харав. Хажуугаар нь өнгөрөхдөө Мартин тэр зүг харж үл таних хүн пальтоны захыг босгосон байсан ч түүнийг Руфийн дүү Норман мөн гэж танилаа.
Мартин Руфь хоёр замдаа юм бараг ярилцсангүй. Хүүхэн гунигтай, Мартин юу ч бодохгүй явлаа. Номхон далайн арал руу явах гэж байгаагаа Мартин хэлэхэд, гэнэт ирсннйхээ учрыг Руфь өчив. Тэгээд л гүйцээ. Тэр хоёр юм огт болоогүй мэт хүүхний байшингийн үүдэн дээрээс саллаа. Бие биеийн гарыг атгаж бие биедээ сайн унтахыг ерөөсөн бөгөөд ингэхэд Мартин ёсорхуу байраар бүрх малгайгаа өргөжээ. Хаалга тасхийн хаагдлаа. Мартин янжуур асааж, зочид буудлын зүг эргэж алхав. Норманы нуугдан хоцорсон үүдний хажуугаар өнгөрч явснаа бодлого болон хэдэн минут зогсов.
— Руфь худал хэлчихэж, эрс шийдэмгий ажиллаж байгаа гэж тэр надад итгүүлэх гэж байдаг, гэтэл дүү нь туунийг гэрт нь аваачихаар хүлээж байсан байна гэж Мартин тод хэлээд инээд алдаж—Ээ, энэ хөрөнгөт-нүүд үү! Би ядуу байхад эгчид нь ойртох эрхгүй байсан. Намайг банкинд хадгаламжтай болохоор эгчийгээ над руу хүргэж ирж байдаг! гэв.
Мартин цааш шууд явах гэтэл нэгэн тэнэмэл эр зэрэгцэн ирж тохойноос нь татав.
— Эрхэм ээ, хорин таван цент хайрла! Хоногийн мөнгө төлье гэж тэр хэлэв.
Тэр хүний дуунаар Мартин эгшин зуур эргэн харав. Дараагийн хоромд Жогийн гарыг чанга атган зогсож байв.
— Санаж байна уу, чи бид хоёр уулзана гэж би чамд хэлсэн шүү дээ. Би мэдэж байсан юм. За ингэж уулздаг байж! гэж Жо ярилаа.
— Чи ч гялалзаж байх шив! Таргалчихсан ч юм шиг гэж Мартин баярлан өгүүлэв.
— Тэгэлгүй яахав. Тэнүүлчин болсноосоо хойш амьдрах гэдгийг мэдлээ. Гучин фунт нэмэгдсэн, бие сайн. Урьд би арьс яс болтлоо ажил хийж байж. Тэнэмэл амьдрал надад зохих бололтой гэж Жо баярлан хэлэв.
— Гэтэл чи хоногийн мөнгө гуйж байдаг. Шөнө ч хүйтэн бОЛСОН шүү ГЭЖ МарТИН ТОГЛООМ болгон ХЭЛЭв.
— Хм! Хоногийн мөнгө хайрла! гэж Жо хэлээд халааснаасаа задгай мөнгө гаргаж - Энэ ч хүрнэ л дээ. Чи юм өгмөөр харагдахаар би чамайг нүдэлсэн юм гэв.
Мартин хөхрөн инээж
— Наадах чинь бас балгахад ч хүрэх юм байна гэв.
Жо мөнгөө халаасандаа хийв.
— Тэр болохгүй! Би уухаа байсан. Хүсэл алга. Чи бид хоёр салснаас хойш би ганцхан удаа согтсон, тэгэхдээ тэнэг толгой өлөн ходоодон дээр уучихаад тэр. Адгуус шиг ажил хийж байхдаа адгуус шиг уудаг байж. Одоо хүн шиг амьдарч байхдаа бас хүн шиг ууж байна! Хааяа ганц хоёр балга уувал гүйцээ! гэлээ.
Мартин түүнтэй маргааш уулзахаар болзоод зочид буудалд очив. Үүдний өрөөнд галт онгоцны хувиар үзлээ. Тав хоногийн дараа «Марипоза» онгоц Танти орох байв.
— Надад утсаар нэг өрөө захиатахаач. Дээр биш, доор, зүүн талд шүү. Сайн тогтоогоорой. Зүүн талд, бичээд авбал дээр гэж Мартин үүдний сахиулд хэлэв.
Өрөөндөө орж ирээд орондоо орж нялх хүүхэд шиг дорхиноо унтчихав. Үдшийн болсон бүх явдал түүнд ямар ч ул мөр үлдээсэнгүй. Түүний уураг тархи сэтгэгдэл тогтоохоо байжээ. Жотой уулзаж баярласан нь ч эгшин зуурын хэрэг байв. Тэр баяр ганцхан хоромд болсон бөгөөд дараагийн хоромд уулзсандаа харамсав. Учир нь ярих хүсэл түүнд байсангүй. Тав хоногийн дараа дуртай далайдаа аялан одох нь ч түүнийг баярлуулсангүй. Тэр маш жаргалтай байдлаар нүд аньж найман цаг унтав. Эргэж хөрөвсөн ч үгүй, зүүдэлсэн ч үгүй. Шөнийн нам гүмд амраад сэрэхдээ харамсдаг байв. Амьдрал түүнийг зовоох учир цаг түүнд тамлалт байлаа.

Дөчин зургадугаар бүлэг
Маргааш өглөө нь Мартин Жод ингэж ярив:
— За нэг ийм хэрэг байна Жо, энд хорин наймдугаар гудамжинд нэг франц эр байгаа юм. Хэдэн төгрөг хураагаад одоо Францдаа буцах гэнэ. Түүнд боломжийн бага шиг, сайн төхөөрөмжтэй уурын угаалгын газар бий. Хэрэв чи суурин амьдаръя гэх юм бол тэр чамд олз гэсэн уг. Май, энэ мөнгө. Аятайхан хувцас авч өмсөөд энэ хаяганд оч. Чамд таарах юм мэдэж байхыг би захисан төлөөний хүн байгаа юм. Тэр хүн чамтай цуг очиж угаалгын газрыг үзүүлэх болно. Хэрэв угаалгын газар чиний санаанд таарч тэр нь үнэхээр үнэндээ арван хоёр мянгад хүрэхээр юм байвал чинийх болох нь тэр. За одоо тонил! Би завгүй байна. Хоёулаа сүүлд ярилцъя гэв.
Жо уураа даран ингэж хэлэв:
— За Март минь. Би чамтай л уулзах гэж ирсэн юм. Мэдэв үү? Чамаас угаалгын газраар бэлэг авах гэсэн юм биш! Би хуучнаа санаж найзыгаа гэж ирж байхад чи угаалгын газар урдаас өгч байх чинь! Чи тэр угаалгын газраа аваад чөтгөр шулам руугаа тонил! гэж чамд хэлэх байна гэв.
Тэгээд Жо босож гарахыг завдсанд Мартин түүний мөрнөөс татаж эргүүлээд
— Ийм байна, Жо. Хэрэв чи надад иймэрхүү юм хэлэх юм бол би хуучнаа санаж төрлөө танихгүй болтол чинь буулгаад өгье! Мэдэв үү? За! Тэгэх үү?
Жо ухасхийн Мартиныг түлхэх гэтэл түүнийг барьсан гар амаргүй хүчтэй байжээ. Тэр хоёр барилцан авч тасалгаан дотуур эргэлдэж хоёр биеийн хамаг хүндээр сандал дээр дарж түүнийг эвдээд шал дээр унав. Жо гэдрэг харан унахад Мартин түүнийг өвдөглөн дээр нь сууж байв. Жог Мартин суллан тавихад тэр нь арай чүү амьсгаа авчээ.
— За одоо ярилцаж болно. Надтай зөрөөд хэрэггүй шив. Би эхлээд угаалгын газрын явдлыг дуусгах хэрэгтэй гэж бодож байна. Дараа нь эргээд ирээрэй. Хоёул хуучнаа санаж ямар нэгэн юмны тухай ярилцамз. Би завгүй байна гэж чамд хэлсэн шүү дээ. Харахгүй юу гэж Мартин ярилаа.
Яг энэ үед өглөөний шуудан бөөн захидал, сэтгүүл барьсан зарц орж ирэв.
— Энэ бүхнийг уншиж, хүнтэй ярилцаж байж болох уу? даа Угаалгын газрын хэргийг очиж шийдчихээд хүрээд ир гэхэд
— За тийм байж. Намайг холдуулах арга хайж байна гэж бодсон минь алдаа боллоо. Харин боксоор бол чи намайг дийлэхгүй, Март минь. Юугаар ч мөрийцсөн болно гэв.
— За яахав. Дараа хоёулаа бээлий хийгээд нэг үзэмз гэж Мартин инээв.
- Заавал! Угаалгын газар худалдаж авмагц шүү гэж Жо хэлээд нударгаа харуулан-Харав уу? Би чамайг нүд ирмэх зуур л буулгачихна гэв.
Түүнийг гарсны дараа Мартин сая санаа амрав. Мартин их хариг болжээ. Хүнтэй ярилцах нь өдөр өнгөрөх тутам улам бэрхтэй болж байв. Хажууд нь хүмүүс байх нь төвөгтэй, хүнтэй ярих нь уур хүргэнэ. Хүнтэй уулзах нь түүний сэтгэл мэдрэлд нөлөөлөх бөгөөд уулзав уу үгүй юу л хүнээс холдохыг хичээнэ.
Мартин Жог гарсан даруй шуудаягаар ирсэн зүйлийг уншиж эхэлсэнгүй. Юу ч хийлгүй сул сууж бараг хагас цаг нөгцөөхөд түүний тархинд ямар нэгэн бодлын тасархай, нойронд дарагдсан оюуны гялбаа гялбана.
Тэгээд босож захидал бичгийг үзэж эхлэв. Арав гаруй захидалд гарынхаа үсгийг ирүүлнэ үү гэж хүссэн байв. Тэр тийм захидлыг хараад л танина. Бас элдэв тусламж гуйсан нэг хэвийн захидлууд байна. Үүнд мөнх хөдлөгчийн загвар хийсэн этгээд, мөн дэлхийн бөмбөрцгийн гадаргууг хөндий бөмбөрцгийн дотор хэсэг гэж нотолсон математикч нараас эхлэн Мексик дахь Калифорнийн хойгийг худалдан авч коммунист суурин байгуулахад санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэхийг хүссэн хүн хүртэл цөм захидал бичнэ. Мөн түүнтэй ярилцах гэсэн бүсгүйчүүдийн захидал их байна. Захидал бичсэн нэгэн бүсгүй сүсэг ихтэй, ариун сайхнаа илтгэхийн тул сүмд үргэлж суудаг суудлын хөлс төлсөн тасалбараа захидалд хавсаргасныг Мартин үзэж инээд нь хүрч суув.
Хэвлэгчид, редакторууд түүнийг захидлаар дарна. Сэтгүүлүүд түүнээс өгүүлэл гуйж ном хэвлэлийн газар шинэ ном гуйж цөм л нэгэн цагт хамаг байдгаа барьцаанд өгч байж тараан явуулдаг байсан бичмэлүүдий нь олж авахыг хүснэ. Англи хэвлэлийн хөлс, гадаадын хэвлэлийн газрын урьдчилгаа гэх мэт санамсаргүй чекүүд ч ирнэ. Түүний гурван номыг орчуулах эрх Германаас олж авлаа гэж түүний Англи дахь төлөөлөгч мэдэгдсэн байна. Түүний зохиолуудыг Шведэд орчуулж байв. Гэвч Швед Бернийн хэлэлцээрт оролцоогүй учир эдгээр орчуулгаас орох юм огт үгүй. Оросоос ч санал ирсэн, гэхдээ мөн Бернийн хэлэлцээрт орос оролцоогүй болохоор тэр санал ёс төдий юм байв.
Сонины хайчилбарын товчооноос ирүүлсэн баахан дугтуй задалж өөрийнхөө тухай хэмжээлшгүй түргэн нэмэгдэж байгаа алдар нэрийнхээ тухай өгүүлсэн зүйлийг Мартин уншив. Тэрбээр ихэмсэг ярвайлтаар олныг сүрэгт бүх зохиолоо чулуудан өгчээ. Энэ гэнэтийн алдар нэрний учир үүнд л байгаа бололтой. Киплинг амьсгаа хураах гэж байхад олны сүрэг адгуусныхаа зөнд автагдаж түүний зохиолыг шунамхайран эхэлсэнтэй адил Мартин дайралтаар олны сүргийг буулгав. Тэр олны сүрэг нэг ч юм ойлголгүй зургаан сарын дараа өнөөх Киплингээ гишгэж хаясныг Мартин дурсан санав. Энэ санаа түүнийг мишээхэд хүргэв, Юун магад! Зургаан сарын дараа түүний хувь заяа бас л тийм болох ч магадгүй. Гэвч олны сүргийг залилна даа. Тэр үед нь алс, өмнөдийн далайд оччихсон хулсан овоохойгоо барьж, сувд наргилын самраар наймаа хийж усан доорхи хадан дээгүүр долгионоор дүүлэн гарч, аврага загас барьж, Тайохар хөндийн зэргэлдээ хөлдийд янгир агнаж явах болно.
Энэ мөчид түүний бүхий л байдал итгэлгүй муудсаныг тодорхой мэдэв. «Сүүдрийн хөндийд» үхлийи сүүдрийн хөндийд байгаа болохоо тэр гэнэт ойлгов. Амьд-рал нь эцэс болж, тэр нь унтарч, бүдгэрэн эцэс тийшээ кэвийжээ. Хичнээн их унтаж байгаа бас унтаад л баймаар болсноо бодож эхлэв. Гэтэл нойрыг үзэн ядаж байсан нь саяхан билээ. Амьдралын үнэтэй цагийг нойр үрдэг байв. Хорин Дөрвөн цагийн дөрвөн цагт нь унтана гэдэг бол дөрвөн цагаар дутуу амьдарна гэсэн үг. Тэр цагт нойрноос болж яаж зовж байлаа! Гэтэл одоо амьдралаас болж яаж зовж байна! Амьдрал гунигтай хоосон, амт нь гашуун ажээ. Энд л түүний үхэл оршжээ. Амьдрал руу үл тэмүүлэгч амьдрал үхлийн зам эрнэ. Амь зайлах хуучин зөн нь түүнд сэргэжээ. Явахыгаа түргэлэх хэрэгтэй. Тэр өрөөн доторхийг тойруулан хараад юмаа эмхлүүлнэ гэхээс айх шиг болов. Гэвч яарах юу байхав. Харин олж авах юмаа л олж авъя.
Мартин бүрх малгаигаа өмсөөд буудлаас гарч зэвсгийн дэлгүүрт буу, сум, загас барих хэрэглэл шилсээр үдээс өмнийг өнгөрөөв. Худалдах барааны хувьд гэвэл барааны маяг өлон хувирдаг болохоор Танти орж байж захиалан авч болно гэж шийдэв. Австралиас ч захиалан авч болно. Энэ санаанд маш их баярлав. Ямар нэгэн юм хийх чухал болох тухай бодол түүнд тэсвэрлэшгүй санагдана. Зочид буудалд буцан орж явахдаа түүнийг хүлэан авахад бэлэн байгаа түшлэгт зөөлөн сандлын тухай баяртай бодож явснаа түүнийг Жо эзэлснийг хараад уурласандаа золтой л дуу алдсангүй.
Угаалгын газрыг үзээд Жо шагшиж байв. Бүх талаар хэлэлцэн тохирч маргаашаас эхлэн эзэмших болоод иржээ. Мартин нүдээ дутуу анин орон дээр хэвтэж Жогийн яриаг сонсоно. Мартины бодол ухамсраас нь ангид шахам алсад эргэлдэнэ. Жод ямар нэгэн юм хариулахын тул хүчлэн байв. Гэтэл Жод хайртай байсан шүү дээ. Жо амьдралаар бялхам байгаа учир түүнтэй харилцах нь Мартинд хөндүүр ажээ. Энэ харилцаа түүний зүдэрсэн сэтгэлд даанч хүнд ачаа болно. Хэзээ нэгэн цагт бээлий хийж бокс тоглоно ГЭЖ Жо гэнэт хэлэхэд Мартин хөндүүрхэлсэндээ хашгирах шахав.
— Жо чи санаж яв! Чи «Халуун булагт» байхдаа ярьж байсан тэр л ёс журмаа угаалгын газраа тогтоогоорой. Илүү цаг ажиллахгүй. Шөнийн цагаар ажиллахгүй. Хөлс сайн байна. Хүүхэд яасан ч хөлслөхгүй! Яалаа ч гэсэн үгүй! гэж Мартин хэлэв.
Жо толгой дохиж тэмдэглэлийн дэвтрээ гаргаж ирээд:
— Би өнөөдөр өглөөний цайнаас урьд дүрмийн төсөл зохиосон. За, чи сонс гэв.
Тэгээд уншиж гарахад нь Мартин Жог хэдийд явах бол гэж бодон бодон байж зөвшөөрөн гүнгэнэнэ.
Мартиныг сэрэхэд нилээд орой болжээ. Түүний ухамсар бодит амьдралын байдалд аажимдаа эргэн оров. Өрөөнд нь хүн алга. Унтсаны нь мэдээд Жо явчихсан бололтой. «Овоо доо» гэж Мартин бодов. Тэгээд нүдээ аньж дахин унтав.
Дараагийн хэд хоног Жо ажил явдлаа төвхнүүлж байсан учир Мартинд төвөг удсангүй. Түүнийг явахын урьдхаатай Мартин Иден «Марппоза» онгоцоор аялах гэж байна гэсэи мэдээ сонинд нийтлэгдэв. Мартин амиа хамгаалах зөндөө захирагдан эмчид очиж эрүүл мэндээ үзүүлэв. Бие эв эрүүл байв. Зүрх, уушги хоёр нь гайхам сайн. Эмнэлгийн үзлээр бол эрхтэн нь эрүүл, хэвийн байдлаар ажиллаж байлаа.
— Мистер Иден танд ямар ч өвчин алга, бүр ямар ч өвчин алга. Таны бие махбод гайхалтай юм. Би танд атаархаж байна. Цээжний хөндий нь! Та ходоод сайнтай болохоор энэ бүхэн тань нугаршгүй эрүүл мэнд, хүч чадлын баталгаа юм. Ийм хүн мянгаас нэг үгүй түмээс нэг байдаг юм. Хэрэв золгүй явдал тохиолдохгүй л бол та зуу насална гэж эмч хэлэв.
Ингэж Лиззийн онош зөв байсныг Мартин үнэмшив. Түүний бие эрүүл ажээ. Гагцхүү дотор нь ямар нэгэн юм болохыг байж дээ. Өмнө зүгийн далайд л очвол эдгэрч магадгүй. Харин яг явах цаг болоход явах хүсэл алга болсон нь даанч хэцүү байв. Номхон далай хөрөнгөтний иргэншлээс дээргүй санагдана. Явах болсноо бодоход сэтгэл ер сэргэхгүй, харин тэр ирэх алжаал түүний сэтгэлийг эвдэж ямар нэгэн юм хөөцөлдөхгүй, юм бодохгүй, ХӨЛӨГ 0НГ0Ц0Н дээр сул байхыг мөрөөднө.
Явахын урьд өдөр Мартинд бөөн зовлон болов. Түүний явах болсныг сониноос олж уншаад Бернард Хиггинботам Гертрудатай Герман Шмидт Мэриентэй ирж салах ёс гүйцэтгэв. Дараа нь зарим нэгэн хэрэг ажил гүйцээж, данс бодох хаах, залхуутай сурвалжлагч нарын хүслийг хангах хэрэгтэй болов. Мартин Лиззитэй оройн сургуулийн үүдэнд богино хугацаанд салах ёс хийв. Зочид буудалдаа эргэж ирээд өдөржин угаалгын газар мунгинаж байгаад орой болоход сая нэг суларч түүнтэй салах ёс гүйцэтгэхээр ирсэн Жотой Мартин уулзав. Энэ бүхэн тэсвэрий нь барсан боловч сандлын тохойвчийг базлан байж хагас цаг тэсэж нөхрийн урсгах үгийг сонсов.
Мартин дашрамд ингэж хэлэв.
— Чамд энэ угаалгын газар хоргодох юм огт үгүй гэдгийг Жо чи мэдэж ав. Дуртай цагтаа худалдаж мөнгий нь үрэн таран хийж болно. Энэ бүхэн чамд тээр болж дахин тэнүүчилмээр санагдвал тэнүүчлээд л гар. Өөрийнхөө хүссэнээр амьдрахыг хичээгээрэй! гэв.
Жо толгой сэгсэрч хэлсэн нь:
— Үгүй, би их замаар тэнүүчлэхийг болино. Ганцхан юм л болохоос биш тэнүүчилж явах бүх талаараа сайхан. Энэ нь би хүүхний л тухай ярьж байна. Хүүхэнгүй байж чадахгүй! Яавал яа! Гэтэл тэнүүчлэх юм бол ганцаараа явах хэрэгтэй. Зарим байшингийн хажуугаар гарахад хөгжим сонсдоно. Цонхоор нь харахад цагаан хувцастай, хөөрхөн авхайчуул инээлдэн бүжиглэж байна! Ай даа! Үхмээр санагдана. Би зугаалга, бүжиг, өдөрлөг, сарны гэрэлд сэлгүүцэх зэрэгт дуртай. Угаалгын газартай, аятайхан хувцастай, халаасандаа хэдэн доллартай байна гэдэг өөр хэрэг! Өчигдөр би нэг хүүхэнтэй уулзлаа. Уулзаад л суумаар санагдлаа. Нээрээ шүү. Дурсах тутам сэтгэл сэргэж өнжлөө. Нүд нь эелдэг, дуу нь ердөө л хөгжим. Ай Март, чи яагаад эхнэр авахгүй байна вэ? Ийм их мөнгөтэй, үгүй чи хамгийн сайхан хүүхнийг эхнэр болгоод сууж чадна.
Мартин мишээж, ер нь хүнд эхнэр авах хүсэл хаанаас нь төрдөг байнаа? гэж сэтгэлийн гүнд гайхжээ. Энэ явдал түүнд ойлгомжгүй хачин санагдана.
Мартин хөлөг хөдлөхийн өмнөхөн «Марипозын» тавцан дээр зогсож байхдаа үзэгч олны дотор Лиззи Конолли байж байхыг олж харав. «Тэр хүүхнийг аваад яв» гэж дотор нь нэг юм шивэгнэв. «Уудам сэтгэл гаргах амархан, тэгвэл тэр хүүхэн хязгааргүй зол жаргал эдэлнэ дээ» Мартин хормын төдийд тэр хүсэлд автагдсанаа дараа нь ухаан алдталаа айжээ. Ядарч цөхөрсөн сэтгэл нь эсэргүүцэж байлаа. Тэр галт онгоцны хашлагаас холдож «Үгүй, хонгор минь, чи дэндүү хүндээр өвчилсөн шүү» гэж шивнэв.
Мартин өрөөгөө түгжээд галт онгоц далайд ортол тэндээ суув. Зочдын өрөөнд хоол идэхэд түүнийг ахмадын баруун талд хүндтэй суудалд суулгав. Тэгээд «Марипозын» зорчигсод цөм аялан яваа алдарт хүнийг харж байхыг ажив. Гэтэл алдарт хүмүүсийн нэг нь ч ингэж орчныхоо хүний урмыг хугалж байсангүй. Их хүн цагийн ихэнхийг нүд хагас анин өнгөрүүлж орой болоход унтахаар хамгийн түрүүнд явж одно.
Хоёр хоногийн дараа зорчигсод далайн өвчнөөс тэнхэрч өглөөнөөс үдэш болтол нийтийн өрөөнд болон тавцан дээр сэлгүүцэх болов. Мартин тэдний дунд байх тутам зэвүү нь улам хүрнэ. Энэ бол шударга юм биш гэж тэр мэдэж байв. Эцсийн эцэст тэд нар бол сайхан санаатай эелдэг хүмүүс байсан учир үүнд өөрийг итгүүлэх боловч хязгаарлагдмал сэтгэхүйтэй, оюуны хувьд ядуу аливаа хөрөнгөтний адил гэдэг чимэг тэдэнд нэмнэ. Тэнэг, юм мэдэхгүй юм шиг санагдах учир тэдэнтэй ярилцахаас Мартины залхуу хүрнэ. Залуучууд шуутин наргих нь түүний сэтгэл мэдрэлд нөлөөлнө. Залуучууд тайван суух гэж огт үгүй. Тавцан дээгүүр хөлхөлдөнө, серсо хэмээх тоглоом тоглоно, далайн гахай харж хачирхана, нисдэг загасны сүрэг үзээл баярлан хашгиралдана.
Мартин их унтаж байлаа. Өглөөний цай уугаад сэтгүүл барьж тавцангийн сандалд суух боловч тэр сэтгүүлээ дуустал уншиж чадсангүй. Хэвлэлийн мөр түүнийг ядраана. Ер нь хүн бичих юм яаж олддог юм бэ дээ гэж гайхах бөгөөд гайхсаар суугаад унтчихна. Бага үдийн хоолны хонх түүнийг нойрноос сэрээхэд Мартин сэрсэндээ болж уурлана.
Нэгэнтээ Мартин энэ нойрмог байдлаас ангижрахын тул усан цэргпйн өрөөнд оров. Гэтэл Мартиныг усан цэргнйн орон дээр унтдаг байсан тэр цагаас хойш усан цэргүүд өөрчлөгдсөн мэт санагдав. Энэ тэнэг, залхуутай, адгуус шинжийн хүмүүстэй нийцэх юм түүнд огт байсангүй. Мартины арга тасарч цухалджээ. Дээдсийн дотор Мартин Иден хэнд ч хэрэггүй, сайн мэдэх, нэгэн цагт хайртай байсан өөрийн ангийн хүмүүстээ эргэн ирэх гэхэд чадахгүй болжээ. Тэд түүнд хэрэг байхгүй юм. Тэд нар мөн тэр тэргүүн зэргийн өрөөнд суусан зорчигсдын адил түүний уурыг хүргэнэ.
Нүд өвдсөн хүнд гэрэл зовлонтой байдаг шиг түүнд амьдрал зовлонтой байлаа. Мартины өмнө амьдрал өнгө өнгийн гэрлээр солонгорч байх нь түүнд зовлонтой хөндүүр. Тэсвэрлэшгүй хөндүүр байв.
Мартнн Иден насандаа анх удаа тэргүүн зэргийн өрөөнд сууж зорчин явав. Урьд ийм онгоцоор аялан явах цагт эсвэл манаанд зогсож, эсвэл гал зуухны газар хөлсөө гоожуулан явдаг байв. Тэр үед тавцан дээр сэлгүүцэж, ярилцаж, инээлдэж, хийх юмгүйтэж байгаа ганган хувцастай зорчигсдыг тавцангийн нүхээр толгой цухуйлган ширтдэг сэн. Тавцан дээгүүр саравчлан татсан даавуу тэднийг нар салхинаас хаана. Тэдний хүссэнийг хөл хөнгөнтэй үйлчлэгч нар доор нь биелүүлнэ. Нүүрсний бүгчим нүхнээс мөлхөн гарч ирсэн Мартинд энэ бүхэн гайхамшигт диваажин шиг санагдана. Харин одоо өөрөө хүндэт зорчигч болж ширээнд суухдаа ахмадын баруун талд сууж хүн бүхэн түүнийг бишрэн ширтэж байхад гал зуух, усан цэргийн өрөө хоёрыг олдохгүй болсон диваажпн мэт санаж суух юм даа. Мартин шинэ диваажин олсонгүй, хуучнаа сураггүй алдсан байв.
Мартин сонирхол татах ямар нэгэн юм эрсээр галт онгоцны албан хаагчдын дунд орж үзэхээр шийдэв. Механикчийн туслах, сэхээтэн байрын эртэй ярилцсан чинь тэр нь Мартинд социалист суртал нэвтрүүлж, хамаг халаасы нь нийтлэл, ухуулах хуудсаар дүүргэв. Боолын ёс суртахууны тухай түүний онолдохыг Мартнн залхууран сонсож нэгэн цагт биширч явсан Ницшегийн философийг дурсан санав. Эцсийн эцэст үүний хэрэг юу байна? Хамаг юмыг, үнэнийг ч атугай эргэлзэхэд хүргэж байсан солиот Ницшегийн нэгэн солиот үндэслэлийг Мартин санав. Магадгүй Ницшегийн зөв ч байж болно! Үнэн гэдэг юм хаана ч, үнэндээ ч байхгүй байж магадгүй. Үнэний ойлголт нь тэнэг юм ч байж магадгүй. Гэвч түүний тархи даруй ядарсан тул түшлэгт сандалдаа сууж зүүрмэглэхэд баяртай байжээ.
Галт онгоцон дээр амьдрах нь Мартинд хэдий бэрх байсан боловч түүнийг улам бэрх юм угтан хүлээж байлаа. Галт онгоц Таитид хүрэхэд юу болох вэ? Хичнээн төвөг удаж, зориг хүслээ хичнээн чангалах хэрэгтэй болох бол! Бараа олох тухай бодох, Маркизын арал орох хөнгөн хөлөг олох, мянга мянган янзын хэрэгтэй бөгөөд ядаргаатай юм хийх энэ бүхэн зайлшгүй болно. Мартин энэ тухай бодох болгондоо өөрт нь тулгарах аюулыг хамтад ойлгож байв. Үнэхээр «Сүүдрийн хөн-дий» байх бөгөөд хамгийн аюултай нь айхыг мэдэхгүй яваа нь болно. Хэрэв тэр жаахан ч атугай айж байсан-сан бол амьдралд эргэн орж болох юм. Гэтэл Мартин огт айхгүй байсан учир гүн харанхуйд улам шургасаар байлаа. Амьдралын юу нь ч, түүний хайртай байсан юм ч Мартиныг баярлуулахыг байжээ. «Марипоза» онгоцны урдаас зүүн хойт зүгийн эх газрын салхи салхилав. Гэ-тэл нэгэн цагт Мартиныг дарс адил согтоодог байсан энэ салхи одоо уур хүргэнэ. Урьдын сайн нехөр энэ салхины илбэхээс зайлахын тул сандлын байр өөрчлен тавихыг Мартин тушаав.
«Марипоза» халуун бүсэнд орсон өдөр Мартинд хамгийн золгүй өдөр болов. Нойр нь хулжжээ. Тэр хэтэрхий унтаж байсан учир одоо сэргэг байж амьдрал харж, амьдралын гүнд гялбам гялбаанд нүд дальдарч байх ёстой болов. Агаар чийглэг халуун учир үе үеийн усан бороо огт сэрүүцүүлэхгүй ажээ. Амьд явах нь Мартинд зовуурьтай байлаа. Заримдаа тамир тэнхээ нь тасарч сандалд сууна. Жаахан амраад дахин босож хойш урагш холхино. Биеэ албадан байж өнөө сэтгүүлээ уншиж бараад номын сангаас шүлгийн хэдэн боть авав. Гэвч тэр тогтуун уншиж чадахгүй учир сэлгүүцэхээ урьтал болгов.
Орой хамгийн сүүлд Мартин өрөөндөө орсон бөгөөд шөнө орой болсон боловч нойр хүрсэнгүй. Амьдралаас амрах ганц арга нь хэрэг болохоо байжээ. Энэ ч арай дэндүү юм! Мартин гэрэл асааж, ном барьж авлаа. Тэр нь Суинберний шүлгийн цоморлиг ажээ. Мартин хэсэг зуур номын хуудсыг сул эргүүлж байснаа сонирхон уншиж суугаагаа мэдлээ. Нэгэн шүлэг уншиж бараад дараагийхы нь эхэлсэн боловч уншсан шүлгээ дахин уншлаа. Номыг цээжин дээрээ унагаад юм бодлоо. Мөн! Энэ чинь! Энэ чинь яг л мөн! Энэ тухай урьд огт бодоогүй нь хачин юм. Энэ бол бүхний түлхүүр байв. Үүнийг олох гэж Мартин тэмтчин явсан бол одоо Суинберн хамгийн шилдэг зам зааж еглөө. Мартинд тайван байдал хэрэгтэй байсан, тэр нь ч Мартиныг угтаж хүлээж байлаа. Мартин онгоцны дугуй цонхыг харлаа. Болохоор л өргөн юм. Өдий олон хоногийн дотор анх удаа түүний зүрх баярлан цохилов. Эмгэгээ эмнэх эм оллоо! Мартин номбг авч аажим дуудан уншсан нь:
Аливаа дуугаа би дуулсан!
Аливаа горьдлогоос ядарч
Аливаа цэнгэлээс залхаж
Айх аюул хүсэлгүй бид
Хүн хүний зүрх
Мөнхөд цохилохгүй учир
Хамаг мөрөн гол
Хөхрөх тэнгист цутгах учир
Бурхан сахиусыг магтамуу бид гэв.
Мартин дугуй цонхыг дахин харав. Суинберн зам зааж өгчээ. Амьдрал зүдэргээтэй байсан, үнэндээ тэсвэрлэшгүй зүдэргээтэй, залхуутай болжээ.
Хувь хүний зүрх
Мөнхөд цохилохгүй!..
Ийм болохоор бурхдыг бишрэн магтах ёстой. Энэ хорвоод тэдний хийсэн ганц буянт үйл нь энэ! Амьдрал зүдэргээтэй, тэсэшгүй болоод ирэхэд мөнхийн нойроор нойрсож түүнээс ангижрах юутай амархан!
Юугаа хүлээнэ вэ? Хөдөлье.
Мартин цонхоор толгой цухуйлгаж сүүн цагаан хөөс рүү харав. «Марипоза» хөлөг усанд лав суух тул гараар дүүжлэн усанд хүрэхээр байв. Ус цалгихгүй. Хэн ч сонсохгүй. Ус үсэрч нүүрий нь норгов. Уруулаас нь шорвог амт амтагдсан нь сонин санагдав. Амьдралын эцсийнхээ дууг бичих юм бишүү гэж бодогдов. Гэвч тэр дороо өөрийгөө шоолов. Цаг ч алга даа! Хамаг юмыг бушуухан төгсгөл болгох хүсэлтэй байв.
Санаа амар гэж өрөөний гэрлийг унтраагаад Мартин цонхоор бөгсөөрөө гарав. Мөр нь тээглэсэнд өрөөсөн гараа биедээ нааж чихцэлдэн гарлаа. Галт опгоцны гэнэтийн түлхэлт түүнд тус болж Мартин цонхноос барин дүүжлэгдэв. Хөл нь усанд хүрмэгц гараа тавилаа. Бүлээн цагаан ус түүнийг тэврэн авах шиг болов. Энд тэндээ гэрэлтэй цонхоор цоохортсон том хана шиг «Марипоза» хөлөг хажуугаар нь өнгөрөв. Галт онгоц хурдан явж байлаа. Ингэж бодов уу үгүй юу Мартин онгоцноос хол хоцорч далайн хөөст гадаргаар тайван сэлж одов.
Түүний биеийн цагаан өнгөнд болсон бонито хэмээх загас өвдтөл хатгасанд Мартин инээжээ. Тэгж өвдсөн нь усанд орсны учрыг сануулав. Ангижиръя гэж санасандаа гол зорилгоо золтой л мартчихсангүй. «Марипозын» гэрэл алсад далд орж байхад Мартин хэдэн зуун бээр байгаа алттай эрэг өөд, ойрын эрэгт сэлж очих гэсэн мэт сэлсээр байжээ.
Энэ бол амьдрах гэсэн санаандгүй эрмэлзэл юм. ! Мартин сэлэхээ зогссон боловч усанд далд ормогцоо гараар сэлүүрдэж эхлэв. «Амьдрах хүслэн» гэж Мартин бодоод бас зэвүүцэж инээмсэглэв. Өөрийн оршин ахуйг сүүлчийн нь чармайлтаар таслах хатуу зориг хүслэн түүнд бий.
Мартин усанд босоо байдалтай болж холын оддыг харах зуур уушгиндах хамаг амьсгаагаа гадагш гаргав. Хүчтэй, түргэн живэхийн тул гар, хөлийн хүчтэй хөдөлгөөнөөр уснаас бүслэхээ хүртэл өндийн гарав. Цагаан гантиг баримал шиг л далайн ёроолд живж орох ёстой. Живж ороод тэр өвчин намдаахын тул өвчтөн хүн ухаан алдуулах эм сорох адил ус залгиж эхлэв. Гэтэл ус хоолойд нь тулж амьсгаа боогоод ирэхийн үед Мартнн зөнгөөрөө дээш хөвөн гарч оддыг дахин харав.
Хөндүүрэлхсэн уушгиараа цэвэр агаар амьсгалахгүйг дэмий хичээх зуур «Амьдрах хүслэн» гэж зэвүүцэж бодов. Тэгвэл өөрөөр үзнэ дээ! Мартин хэд дахин гүнзгий амьсгаа авав. Хирээрээ их амьсгаа аваад чадлышхаа хирээр хүч гарган толгойгоороо шумбаж оров. Тэр улам доошлон ёроол руу сэлсээр байв. Нүдээ харж явсан учир фосфорт гэрэл олж үзэв. Бонито загас хажуугаар нь хий үзэгдэл шиг өнгөрнө. Зориг хүслээ шавхан явсан учир тэр загас бүү хүрээсэй, хүрвэл зориг мохох. болно гэж бодож явав. Бонито загас түүнд хүрсэнгүй. Иймд түүнийг амьдралын эцсийн ивгээл нь тэр гэж дотроо бодов.
Гар хөл нь бадайрч улам гүн живж байлаа. Их гүнд орсноо Мартин мэдэж байв. Чихний хэнгэрэг тэсэхүйеэ бэрх өвдөж, толгой нь ангалзах шиг болно. Зориг шавхан байж улам гүнд живж ороход уушгинд байсан хамаг хий нэгмөсөн шахагдан гарав. Хийн хөөс хацар, нүдий нь шүргэн өнгөрч дээшээ хөөрөн одов. Тэгээд амьсгаа давчдах зовлон эхлэв. Энэ зовлон үхэл биш. Үхэл өвтгөхгүй. Энэ бол амьдрал, амьдралын эцсийн дагжилт, эцсийн зовлон. Энэ бол түүнийг цохиж байгаа амьдралын эцсийн цохилт гэж Мартин унтарч байгаа ухамсраар ойлгов.
Түүний хөл гар хоёр гамирдуухан татвалзан хөдлөв. Оройтжээ. Амьдрах хүслэнг Мартин мэхэлж чадлаа! Хэтэрхий гүнд орсон байна. Усан дээр хөвж гарах нь өнгөрчээ. Үзэгдлийн нүд алдам далайд тайван хөвж яваа мэт санагдана. Солонгорсон туяа түүнийг хүрээлж өөрөө түүнд ууссан мэт болжээ. Энэ чинь юу вэ? Гэрэлт цамхаг шиг! Тэр нь Мартины тархинд гэрэлтэж байлаа. Тэр гэрэл улам улам тод болж байна. Хаа нэтэнтаа аймшигтай нүргээн сонсогдож эгц өндөр шатнаас доош ёроолгүй харанхуй руу нисэж яваа юм шиг Мартинд санагдав. Үүнийг тэр сайн ойлгожээ. Ёроолгүй харанхуй руу нисэж байна. Үүнийг ойлсосон тэр эгшинд ухамсар нь Мартиниг үүрд орхилоо.

жек лондон ч нохой юм даа. хайран сайхан залууг сүнсгүй сүг болгоод дуусгачихлаа шүү

энэ дуусчихсан юмуу?

_________________
Залуу гэдэг Ядуу гэсэн үг биш!!!

татахаар тавиад өгч болох уу

_________________
always raining in my world

4 ч бил үү 5 р ангидаа энийг уншиж байлаа. Одоо дахиад нэг уншчихья

_________________
he is a magic-to Xavi

mark