.: Asuult Sambar Maximus :.

монгол ардын ёс заншлын талаар бичицгээе....

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

монгол ардын ёс заншлуудаас жишээлбэл: Хүүхдийн даахь үргээх талаар, Бэр гуйхдаа, Шинэ гэр барихдаа, эсгий хийхдээ, хурим найр хийхдээ гэх мэт зүйлсд ямар ямар ёс заншилыг дагаж баримталдаг талаар бичицгээе....

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

Гэр бүл, Хүүхэд....

Монголчууд ивээл жилтэй хүнтэй гэр бүл болох нь үр хүүхэд олонтой, өнөр өтгөн, аз жаргалтай амьдрахад ач холбогдолтой гэж үздэг...
Ивээл жилүүд нь: Хулгана - луу - бич; Үхэр - могой - тахиа; Бар - морь - нохой; Туулай - хонь - гахай;

Харш жилүүд нь: Хулгана - морь; Үхэр - хонь; Бар - бич; Туулай - тахиа; Луу - нохой;
Могой - гахай;

Ивээл Жилтний зохимж: хулгана, луу, бич жилтний эр нь хулгана жилтэй бол эм нь луу, бич жилтэй бол илүү тохиромжтой... Эр нь луу, бич эм нь хулгана бол тохиромж муутай... Жилийн эр эмийг харгалздаг...
Эр жилд: Хулгана, бар, луу, морь, бич, нохой
Эм жилд: Үхэр, туулай, могой, хонь, тахиа, гахай. Эр нь эр, эм нь эм жилтэнтэйгээ суух...

Сарын тэмдэг ирсний дараах хэд дэх хоногт энгэр зөрүүлснээс хамаарч эр, эм хүүхдийн аль нь төрдгийг сайн мэддэг байв... Сарын тэмдэг ирсний дараах 4,5,6,8,10,12,14,16,18 дахь хоногт энгэр зөрүүлбэл эрэгтэй, 5,7,9,11,13,15,17,19дөх хоногт энгэр зөрүүлбэл эмэгтэй хүүхэд төрдөг байна... Эрүүл саруул хүүхэд төрүүлэхийн тулд энгэр зөрөх ёс маш нарийн байв.... Нэг гэр бүлийн хосууд өөрсдийн сүлд болон жирийн өдрүүдэд энгэр зөрүүлдэг... Жас өдрийг бүр ч цэээрлэдэг... Түүнчлэн шинийн 1,7,8,15,22,23,29,30-ны өдрүүд болон аянга цахилгаантай, солонго татсан өдөр, нар сар хиртэлтийн үед энгэр зөрүүлэхийг цээрлэдэг... Гэр бүл бологсод өдөр судар харж гэр бүл болох, хурим найр хийх өдрийг тогтоодог уламжлалтай....

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

Хүүхэд төрөхөд болон, Хүүхдийн даахь үргээхэд...

Хүүхдийг төрсний дараа 3-7 хоногт нь угаадаг... Зар тарааж урилга өгдөггүй... Эх барьж авсан эх нь заавал ирж угаалгын ёсыг удирдана... Хүүхдийг эхлээд хар цайгаар, дараа нь махны шөлөнд угаадаг... Авсан эх өлгийдөн нэр өгнө... Эрэгтэй хүүхэд бол баруун чихэнд нь 3, эмэгтэй хүүхэд бол зүүн чихэнд нь 3 шивнэн хэлдэг ёстой ажээ... Угаалганд ууц тавьдаг... Гуяны шаант чөмгийг "Хүүхдийн хувь" гэх төрүүлсэн эх иднэ... Шагайг авалгүй, чөмгийг ташилгүйгээр хойт авдартаа хадгалдаг заншилтай....

Хүүхдийн даахь үргээхэд:

Хүүхдийн үс авахдаа эрэгтэй хүүхдийг 3, 5 насанд, эмэгтэй хүүхдийг 2,4 насанд нь даахийг нь үргээдэг... Энэ нас хүртэл үсийг задгай явуулах ба угаар нь боодог... Өдрийн сайныг сонгон ах дүү, садан төрөл, найз нөхдийн хүрээнд идээ ундаа бэлтгэн өрөвлөг үргээх ёслолыг хийдэг.... Хүүхдийн үсэнд эхлээд модон хайчаар ивээл жилтэй хүн хүрдэг учиртай, дараа нь хадаг уясан хайчаар зочид гийчид үсэнд хүрч хайчилдаг... Хүүхэд нар зөв тойрон явж үсээ авахуулдаг ёстой... Авсан үсийг хадгийн үзүүрт боож хадгална... Хүн бүр үсийг нь авах үедээ бэлэг дэмбэрэлийн үг хэлдэг, хүүхдэд бэлэг гардуулдаг... Хамгийн сүүлд лам хүн хүүхдийн үсийг бүгдийг нь авна... Хүүхэд тогтдоггүй айлын хүүхдийн үсийг нь багад нь авдаггүй, угаалга хийдэггүй, этгээд сонин нэр өгдөг бжээ....

Хүүхдийн үс авахад сайн өдрүүд:
- Шинийн 3нд баясгалан болох,
- 4нд баян, ноён болох,
- 7нд маш сайн,
- 8нд нас уртасна,
- 9нд эрхэм сайн.
- 11нд нэр зэрэг олох,
- 12нд цэцэн мэргэн болох
- 13нд маш сайн
- 14нд эд олох, авах
- 15нд маш сайн.
- 16нд тус ашиг олох,
- 19нд сайн ерөөлтэй,
- 22нд эрхэм сайн
- 23нд маш сайн,
- 25нд эд буян олох.
- 27нд өлзийтэй сайн болно....

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

Энгэр зөрүүлэх ёсон...

Монголчууд ивээл бус жилтэй хүнтэй энгэр зөрүүлэхийг эрс цээрлэхийн зэрэгцээ харш жил, улирал, сар, од, гариг, цаг тохиосон өдөр ихэд цээрлэдэг уламжлалтай байв... Төрөл садны аль нэг нь нас барахад 49 хоногийг нь өнгөртөл энгэр зөрүүлдэггүй бсан... Сүнс шинийн 28нд бэлгэнд, 15, 30нд хүний бүх биенд явдаг тул эдгээр өдрийг цээрлэдэг... Шинийн 15ны сар тэргэл болж дэлхийд ойртсоны учир...

Энгэр зөрүүлэхэд ээлтэй сайн гариг:
Хулгана жилтэнд - Буд, Лхагва
Үхэр - Санчир, Бямба
Бар - Бархасвад, Пүрэв
Туулай - Бархасвад, Пүрэв
Луу - Санчир, Бямба
Могой - Ангараг, Мягмар
Морь - Ангараг, Мягмар
Хонь - Санчир, Бямба
Бич - Сугар, Баасан
Тахиа - Сугар, Баасан
Нохой - Санчир, Бямба
Гахай - Буд, Лхагва тус тус сайн бдаг...

Энгэр зөрүүлэхэд харш гариг:
Бар, туулай жилтнүүд сугар гаригт энгэр зөрүүлбээс өвдөг, бэлхүүсээр өвчилдэг болно... Могой, морь жилтэн буд гаригт энгэр зөрүүлбээс бөөр, хөл өвддөг болно... Бич тахиа жилтнүүд ангараг гаригт энгэр зөрүүлбээс зүрх, эгэм далаар хөшдөг өвчин олох... Гахай хулгана жилтэн санчир гаригт энгэр зөрүүлбэл ходоод, ам гэмтдэг өвчин олох... Хонь, нохой, үхэр, луу жилтнүүд бархасбад гаригт энгэр зөрүүлбээс толгой, хоолой өвддөг болно...

Энгэр зөрүүлэхэд харш хүмүүс:
Бар, туулай жилтнүүд бич, тахиа жилтэнтэй энгэр зөрүүлбээс төмөр саа тусч, хамар муруйх... Могой, морь жилтнүүд гахай, тахиа жилтэнтэй энгэр зөрүүлбээс усан саа тусч, бөөр нь татаж бөгтөр болох... Бич тахиа жилтэй хүмүүс могой, морь жилтэнтэй энгэр зөрүүлбээс гал саа тусч, хэл нь татах... Гахай, хулгана жилтэй хүмүүс хонь, үхэр, луу, нохой жилтэнтэй энгэр зөрүүлбээс шороон саа тусч, гар тахийх... Хонь, нохой, үхэр, луу жилтэй хүмүүс бар, туулай жилтэнтэй энгэр зөрүүлбээс модон саа тусч, нүд гэмтэнэ...

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

Шинэ гэр барих ба гал голомт засах өдөр...

Шинэ гэр барихуйд шинийн 3,7,11,13,14,15,17,19,25ны өдрүүдэд нийтлэг сайн... Ням гариг 10,20,22,30ны өдрүүдэд муу, бусдад жирийн хэмээнэ... 28 одноос 2,3,6,7,10,11,12,13,14,15,20,21 дошин 22,23,24,26ны өдрүүд эрхшээсэн өдөрт сайн...
Харин 0,8,16,18,25 одтой өдрүүд муу болой... Нэн сайн нь Балжинням, Дашнямтай өдрүүд... Гал голомт засахуйд шинийн 2,,7,8,12,13,18,19,22,23,27ны өдрүүд сайн... Ням, даваа, пүрэв, баасан, бямба гаругууд сайн... Мягмар, Лхагвад муу.... Одноос 2,4,7,10,11,12,24 однууд эрхшээсэн өдрүүд сайн... Харин 5,8,9,13,18,19,22,25,26 одтой өдөр муу болой....


Бэр авах, өгөхөд сайн, харш муу сарууд...

Тайлбар: Эдгээр сар нь билгийн тооллын сар болно... Билгийн цаг тооллын 1р сар нь хаврын эхэн, бар сар, 12р сар нь өвлийн адаг үхэр сар болно... Хар муу сард бэр болгон охиноо өгөх, бэр буулгах зайлшгүй учрал гарвал бэр хүргэх, бэр буулгах ёсыг үйлдэгсэд замд гарахдаа Бундхорол заавал авч явахын хамт цээр гаргах "Ум агаа ни, Ага ни а жи ла ман да лээ, Ман да лээ, Ма еи суухаа" тарнийг уншвас цээргүй болдог ёсон буй ажээ...

Бэр боогчийн төрсөн жил:

Морь, Хулгана:
Бэр авахад сайн сарууд нь: 6,12 - Их өлзийт сайн; 1,7 - Бага өлзийт сайн;
Бэр авах, өгөхөд харш муу сарууд нь: 2 - Бэрийн хадам эцэг эхэд харш муу; 3,9 - Бэрийн эцэг эхэд харш муу; 4,10 - Эр нөхөрт нь харш муу; 5,10 - Бэр болоочид нь харш муу....

Үхэр, морь:
Бэр авахад сайн сарууд нь: 5,11 - Их өлзийт сайн; 10,4 - Бага өлзийт сайн;
Бэр авах, өгөхөд харш муу сарууд нь: 3,9 - Бэрийн хадам эцэг эхэд харш муу; 2,8 - Бэрийн эцэг эхэд харш муу; 1,7 - Эр нөхөрт нь харш муу; 6,12 - Бэр болоочид нь харш муу....

Бар, Бич:
Бэр авахад сайн сарууд нь: 5,8 - Их өлзийт сайн; 3,9 - Бага өлзийт сайн;
Бэр авах, өгөхөд харш муу сарууд нь: 4,10 - Бэрийн хадам эцэг эхэд харш муу; 5,11 - Бэрийн эцэг эхэд харш муу; 6,12 - Эр нөхөрт нь харш муу; 1,7 - Бэр болоочид нь харш муу....

Туулай, Тахиа:
Бэр авахад сайн сарууд нь: 1,7 - Их өлзийт сайн; 6,12 - Бага өлзийт сайн;
Бэр авах, өгөхөд харш муу сарууд нь: 5,11 - Бэрийн хадам эцэг эхэд харш муу; 4,10 - Бэрийн эцэг эхэд харш муу; 3,9 - Эр нөхөрт нь харш муу; 2,8 - Бэр болоочид нь харш муу....

Луу, Нохой:
Бэр авахад сайн сарууд нь: 4,10 - Их өлзийт сайн; 5,11 - Бага өлзийт сайн;
Бэр авах, өгөхөд харш муу сарууд нь: 6,12 - Бэрийн хадам эцэг эхэд харш муу; 1,7 - Бэрийн эцэг эхэд харш муу; 2,8 - Эр нөхөрт нь харш муу; 3,9 - Бэр болоочид нь харш муу....

Могой, Гахай:

Бэр авахад сайн сарууд нь: 3,9 - Их өлзийт сайн; 2,8 - Бага өлзийт сайн;
Бэр авах, өгөхөд харш муу сарууд нь: 1,7 - Бэрийн хадам эцэг эхэд харш муу; 6,12 - Бэрийн эцэг эхэд харш муу; 5,11 - Эр нөхөрт нь харш муу; 4,10 - Бэр болоочид нь харш муу....

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

Бэр гуйхдаа хэллэг үг:
Буга намнаач нь манайд, булга зүйгч нь танайд, эрээд олддоггүй эрдэнэ, сураад олддоггүй сувд танайд бгаа юм бна... Сарын сайныг саатан хүлээж, өдрийн сайныг өнжин хүлээж, өнөөдрийн өдрийг үүрдийн дээд өдөр гэж үзэж айл гэрийн гал голомтыг бадрааж явах өрхийн тэргүүн хүү: ......... - дээ охин: ........ -г тань хүний хань үрийн эх, айл гэрийн эзэгтэй болгохоор хүрэлцэн ирж гуйж бгааг минь хүлээн авч болгооно уу?

Бэр гуйхад хэлэх хариу үг:
Түмэн өлзий бүрдсэн төр улсыг бататгасан төгс их жаргалын эн сайн сайхан өдөр айл гэрийн гал голомтыг бадрааж явах өрхийн тэргүүн хүү: ......... - дээ, охин: .......... -г маань хань ижил болгохоор бэр хүсэн гуйж бгаа Та бүхнийг хүндэтгэлтэйгээр баярлан хүлээн авч бна... Та бүхний хүсэлт гуйлтын тааллын ёсоор болгож, санасан хэргийг тань сэтгэлчлэн бүтээж бгаадаа бид бүхэн баяртай бна...
Хурмаст тэнгэрийн жигүүртэн өд сөдөө ургахаар жигүүрээ дэлгэн оддогийн адилаар охин маань ертөнцийн жам хувь тавилангаа дагаж, өөрийн төрж өссөн гэрээ орхиж, айл гэрийн гал голомтыг бадрааж явах хос 2 баганын 1 болж бна... Төрдөө өрх гэрээ, түмэн олонд үр хүүхдээ нэмэрлэх, айл гэрийн хос багана болсон 2 хүүхэддээ эх орондоо үнэнчээр зүтгэн үнэлэгдэж, түмэн олондоо хайрлагдаж, идэж уух, өмсөж зүүхээр элбэг дэлбэг хангалуун, элгээрээ энх амгалан, төрлөөрөө төвшин амгалан, юу санасан есөн хүсэл тань сэтгэлчлэн бүтэж явахыг хүсч бна....

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

сайхан юмнууд бичсэн байна.
хөгшөөн ардын зүйр цэцэн үгс гээд сэдэв дээр бас бичээрэй

баярлалаа... надад харин нэг хүн "Монгол зурхайн гарын авлага" гэдэг ном өгөөд буцааж өгөхөөсөө өмнө гялс энд шивээд тавьчихвал дараа нь хайж энээ тэрээ болохгүй амар гэж бодсын...
тэр сэдвийг үзсэн их гоё сэдэв бнлээ... завтай үеэрээ ганц 2 юм сараачиж бнаа....

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

эгч н дүүгээсээ залуу хүнтэй суухаар
цагаан сараар хүргэн ах 2 н хинэн гараа др н тавиж золгох естойн бэ?

ёс заншлаа бодвол хүргэн ах нь гараа дээр нь өрөх бх, харин нас сүүдрээ бодвол нэгэнт нас дүү болохоор хичнээн эгчийнх нь нөхөр блаа ч доор нь өрж золголцох бх... гэхдээ цагаан сар ёс заншилтай холбогдолтой баяр болохоор эгчийнхээ нөхөр гээд гарыг нь дээрээ өрүүлж золгох бх гэж бодном...

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

харин мана хүргэн нус ахийн гаран др тавиж золгоод бдийн
би дотроо буруу гиж боджийн
нас сүүдэрээ л дагсан дээр бишүү
эмэгтэй хүн хүнтэй суувал нөхрөөрөө бараг овоглож тэдний урагт ороод явчихдаг биздэ
тихээр эгч тэдний овог, манай овог 2г харицуулхад манай овгийн хүн ахмад
тиймээс ах дээрэн тавиж золгох естой л гиж боддог гихдэ хилж зүрхэлдүйлдэ

Энгэр зөрүүлэхийг хориглох ёсон...

Эр эм 2 ын дундаас ухаан санаа, бие бялад, төгс төгөлдөр, сайн сайхан хүүхэд төрөх нь зөвхөн гэр бүлийн бяр бахдал төдийгүй, улс нийгмийн бахархак болдог билээ... Иймээс бэлгийн харьцаанд орохыг хориглосон цаг мөч нөхцөл шалтгааныг үр удмын зурхайд тодорхой заасан бдаг...
Өвөг дээдэс маань үр удмынхаа сайн сайхан, улс гүрнийхээ хүчирхэг бхыг эрхэм болгохын үүднээс хүчтэй, салхи, аадар бороо, газар хөдлөлтийн үе, хурц гэрэл, сэтгэлийн хэт хөөрөл, саатал (уурлах, баярлах, айх, цочих, гашуудах) мэнгэ голлох, жил орох, жас өдөр, од гариг болон улаан, улаагчин өдрүүд жилийн 4 улирлын эхний хоног, өвлийн нар буцсаны дараах улаан хулгана, улаагчин үхэр, зуны нар буцсаны дараах цагаан бич, цагаагчин тахиа өдөр болон нууцын харш жилтнүүд (хулгана - туулай, үхэр - бар, луу - могой, нохой - гахай, морь - тахиа, бич - хоньтой тус тус нууцын харш бдаг) энгэр зөрүүлж үр тогтох нь гарах хүүхдийн оюун ухаан, бие эрхтэн болоод өрх гэрийн аз жаргал, заяа хийморь доройтох муу нөлөөтэйг харгалзан эрс цээрлэдэг бжээ... Үүнд эр эм 2 хавьтаж үр тогтоохыг хориглох цаг хугацаа нөхцөл шалтгааныг тодруулбал:
- Нар хиртэж бх үед олдсон хүүхэд усан саа өвчтэй буюу булчин шөрмөсний согогтой болдог...
- Сар хиртэж бхад олдсон хүүхэд гал саа өвчтэй буюу хөл муруй тахир, хэл ам ээрдэг, эхдээ муу үр дагавартай
- Тэнгэрийн дуу, аянга цахилгааны үед олдсон хүүхэд солио галзуу өвчтэй, уур уцаар ихтэй...
- Солонго татаж бхад олдсон хүүхдийн заяа тавилан бүтэлгүй...
- Өвөл зуны туйлын үед олдсон хүүхэд эхдээ гай зовлон учруулдаг...
- Тэргэл сартай ба битүүн шинийн нэгний өдрүүдэд олдсон хүүхэд хөнгөн, хуумгай, тогтворгүй зан ааш араншинтай...
- Шөнө дунд олдсон хүүхэд хараа сонсгол, хэл ярианы согогтой...
- Жил мэнгэ голлосон үе, нууцын харш жилтнүүдээс олдсон хүүхэд өвдөг гэмтэх, богино наслах гэмтэй...
- Эцэг эх нь мансуурч, согтуурсан үед олдсон хүүхэд дутуу, унаж тусдаг өвчтэй...
- Ядарсан үед олдсон хүүхэд аймхай, дорой, уцаар зантай бдаг....
Эрүүл саруул хүүхэд олох хамгийн зохистой үе нь дээрх сөрөг тохиолдлуудаас бусад нөхцөлд эр, эмийн хамгийн эрүүл чийрэг, сэтгэл санаа тайван, чөлөөтэй нөхцөлд шөнө дундаас хойш, үүр цайхаас өмнөх хугацаа гэж үздэг бна....

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

мглын үрс маш олон бологийг хилсэн хүнд алуулхан дэ

Хүний үс авах өдрүүд...

- Шинийн 1нд нас ахар болно...
- Шинийн 2нд хэл ам, хэрүүл тэмцэл ирнэ...
- Шинийн 3нд эд мал баялаг төгөлдөр болно...
- Шинийн 4нд бие эрхтэний хүч сайжирна...
- Шинийн 5нд эд мал арвижна...
- Шинийн 6нд өнгө зүс сайжирна...
- Шинийн 7нд хэл ам, хэрүүл тэмцэл ирнэ...
- Шинийн 8нд нас уртасна...
- Шинийн 9нд өвчин өчүүхэн ирнэ...
- Шинийн 10нд эрч хүч ихэснэ...
- Шинийн 11нд эрхтэн хурц болно...
- Шинийн 12нд өвчин эмгэг ирнэ...
- Шинийн 13нд жаргал ирнэ...
- Шинийн 14нд эд мал арвижна..
- Шинийн 15нд өлзийтэй сайн өдөр
- Шинийн 16нд өвчин олох...
- Шинийн 17нд өнгө зүс доройтно...
- Шинийн 18нд эд малын гарлагатай...
- Шинийн 19нд сайн нөхөртэй нөхөрлөнө..
- Шинийн 20нд өлсөж ундаасна...
- Шинийн 21нд өвчин ирнэ...
- Шинийн 22нд идээ ундаа элбэг олдоно...
- Шинийн 23нд эд эдлэл, идээ ундаа олдоно...
- Шинийн 24нд өвчин эмгэг ирнэ...
- Шинийн 25нд нүд бүрэлзэн улцайна...
- Шинийн 26нд жаргал үргэлжид ирнэ...
- Шинийн 27нд өлзийтэй сайн
- Шинийн 28нд хэрүүл тэмцэл ирнэ...
- Шинийн 29нд сүлд тэнэж одно...
- Шинийн 30нд эрлэг лугаа учирна...

3,4,5,6,10,11,13,14,15,19,22, 23,26, 27 сайн өдрүүд болно...

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

Хөөрөг, Хөөрөг зөрүүлж мэндлэх ёсон...

Монгол эр хүний 1 чимэг, бэл бэнчин, зэрэг зиндааг илтгэдэг зүйл бол хөөрөг билээ... Үнэт чулуун хөөрөг эзнээ гэнэтийн аюул, муу зүйлээс сэргийлж эр хүнд эрч хүч өгч байдаг ажээ.. Хөөрөг зөрүүлж мэндлэх ёс нь эв эеийн билэгдэл, бие биендээ хар муу санаа агуулаагүйн баталгаа юм... Хөөрөг олон үе дамжин эдлэгдэх тусмаа улам өнгө орж мөлийн, хээ хуар нь арилдаггүй... Хөөрөгний ухаас хэр гүн, алтаар нуухалж хүрээлэн босоо хэлбэртэй толгой үзэмжтэйн дээр үнийг өсгөдөг... Чулуун хөөрөгний халбагыг зааны яс, мөнгө, зэс, хөнгөн цагаан яс, модоор ч хийсэн бх нь элбэг...
Үнэтэй, чанартай хөөргийг тэр хэмжээний чамин тансаг торгоор оёсон (даалингийн өнгө хөөрөгний өнгөтэй зохицсон) загасан нуруу ороосон, дөрвөн хүчтэн, 8 тахилтай, шүдэнзний булан хээтэй даалинд хийж хэрэглэдэг... Ямар чулуугаар хийгдсэнээсээ шалтгаалж хөөрөг хүний биед хэр үр дагавартай нь хамаардаг бна... Харин шр бол чулуу биш усанд бдаг нэгэн зүйл эрдэнэ гэнэ, гэхдээ шүрэн хөөрөг хамгийн үнэтэй бдаг...
Хаш хөөрөг энх тунх амар амгаланг билэгддэг... Эдэлсэн хүн өвчин зовлонд тэр бүр өртөөд бдаггүй... Жинхэнэ хаш хөөрөг, цас шиг цав цагаан, ямар ч өө сэвгүй бдаг... Хаш хөөргийг сэрүүн чанарынх бэртсэн ясыг бооход сайн, амь насанд тустай гэдэг....
Чунчигноров хөөрөг муу муухай бүхнээс хамгаалдаг... Эдэлж хэрэглэж бгаа эзэн төдийгүй, эргэн тойрны хүнийг муу бүхнээс сэргийилдэг.... Чунчигноровыг өөртөө байнга авч явбал хэзээ ч муу дайрлаганд өртдөггүй, аливаа муу муухай бүхэн холуур өнгөрдөг гэж үздэгээс гадна ялангуяа олны хөлийн газар ил гарган бариваас өрөөл бусдыг ч хамгаалах ид шидтэй чулуу гэдэг бна... Чунчигноров хөөрөг нь хаш, гартаам, шүрээр хийгдсэн хөөрөгнүүдийн сайн талуудыг өөртөө агуулсан маш ховор эрдэнэд тооцогддог учраас хүний нүдний хорыг өөртөө шингээдэг гэнэ...
Гартаам хөөрөг нь эрүүл мэндэд сайнаар нөлөөлдөг... Эрүүл мэндийг билэгддэг гартаам чулуу нь бэртэл гэмтлээс хамгаалдаг, саа өвчин туссан хүнд тус болох эрдэнэ гэдэг.... Гартаам нь цагаан сааралдуу өнгөтэй, дээр дээрээсээ давхарласан үүл мэт ширхэгтэй харагддаг... Урьд гартаам хөөргийг зөвхөн хаад хатад барьдаг, их гарын, дунд гарын, жижиг гарынх гэж байжээ... Их гарынх алганд дөнгөж багтмаар том...
Шүрэн хөөрөг нь хоолойн өвчинд нэн тустай... Шүр ихэнхдээ улаан өнгөтэй бдаг ч цагаан шар бх нь бас бий... Гэхдээ маш ховор... Шүрэн хөөрөг нь эрүүл мэнд, хоолойн мах, ангиныг анагаахад сайн ажээ...
Манан хөөрөг элбэг дэлбэг бхыг бэлэгддэг... Манан хөөрөг, усан, чонон, үүлэн, халтар манан гэсэн олон янз бдаг... Хамгийн үнэтэй хүний биед сайн нь усан манан хөөрөг юм... Усан манан хөөрөгтэй хүн хэзээ ч ангаж цангахгүй, аливаа эд баялгаар элбэг дэлбэг бх... Манан хөөрөгтэй хүн элсэн цөлд явж ихэд цангавал, элсэнд хөөргөө булаад дээр нь эргэж хөргөөвөл амны цангаа тайлагддаг гэсэн хууч яриа бдаг ажээ...

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

Цагийн сайн муугийн ялгаа...

Цагийн сайн муугийн ялгалыг жил-өдөртэй нь харьцуулан дурдвал:

Морь хулгана өдрийн Хулгана, үхэр, туулай, морь, бич, тахиа цаг
Хонь үхэр өдрийн Бар, туулай, могой, бич, нохой, гахай цаг
Бич бар өдрийн Луу, могой, хонь, нохой, хулгана, үхэр цаг
Тахиа, туулай өдрийн Морь, хонь, тахиа, хулгана, бар, туулай цаг
Нохой, луу өдрийн Могой, бич, тахиа, гахай, бар, луу цаг
Гахай, могой өдрийн Морь, хонь, нохой, гахай, үхэр, луу цаг
тус тус сайн болно... Эдгээр цагуудад элдэв үйлийг бүтээхэд эрхэм сайн агаад, чингэвэл од, гариг, газрын эзэд, мэнгэ, хөлөлийн элдэв тотгорт үл автана гэж зурхайч жичлэн заажээ... Өдрийн сайн мууг сонгохдоо од гаригийн барилдлага, бурхнаас зарлигтай Балжинням, Дашням болон цагийг эрхэмлэх нь чухал болой...

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

Зарим өдрийн Үр...

1. Балжинням нь цог буяны маш сайн өдөр, аливаа үйл бүтэх сайн...
2. Дашням өлзий хутгийн машид сайн өдөр хэмээдэг, эдгээр өдрүүдэд модон хохимой, тэсрүүд гүйх өдөр тэргүүтэн, газрын эздийн гүйлт таарсан ч гэм болохгүй гэж гол шүнгүүдэд номлосон бдаг....
3. Их бүтээлийн барилдлагат өдрүүд:
- Няммэши (12 тугчин) барилдлагат өдөрт тушаалд дэвших, ном сонсох, аравнай үйлдэх, сахил авах, бэрийн үйлд маш сайн... Шинээр гэр байшин барихыг тэвч, эс тэвчвээс галд шатах буюу гэрийн эзэнд өлзийгүй...
- Даваажишин (21 булаагч) барилдлагат өдөрт дайсныг номхотгох, цэрэг удирдах, хулгай дээрмийг илрүүлэн гэмтнийг барих, даллага авах, эм найруулах, аравнайлах, бэрийн болон лусын үйл хэрэгтэ сайн, цэргийн үйлд муу...
- Мягмар тагар (0 цийдэм) барилдагат өдөрт цэрэг дайны үйл, худалдаа хийх, ном номлох, бурхан тахих, хишиг даллага дуудуулах, эм найруулах, хувцас эсгэх, худаг, малтахад сайн, байшин барих, бэр авах, хурал цуглаан нүүдэл суудал хийх, гадагш өгөхийг тэвч...
- Лхагвалхамцам (16 сар од) барилдлагат өдөрт аравнайлах, бурхан тахих, эм найруулах, даллага авах, багш шавь анд нөхөд болох, удирдах ажилд сайн, үхэгсдийн болон бэрийн үйлийг тэвч...
- Пүрэвжав (7 найралт эх) барилдлагат өдөрт бурхан тахих, аравнайлах, ном номлох сонсох, тойн болох, хувцас эсгэх, чимэг зүүх, эм найруулах, буяны үйлд өлзийтэй сайн, шинэ гэр барих, ус шаврын болон үхэгсдийн үйлийг тэвч...
- Баасаннамдуу (26 дэлгэрүүлэгч) барилдлагат өдөр даллага авах, эм найруулах, эд шатаах, дайсныг номхотгох, буцаах хариулга үйлдэхэд сайн, бэрийн үйлд муу...
- Бямбанарма (3 чөлөөт эх) барилдлагат өдөр аравнайлах, тойн болох, даллага авах, газар тариалангийн үр суулгах үйлд сайн, эд мал гадагш өгөх, замд гарах явахад муу...
4. Модон хохимой өдөрт аливаа үйлд муу... Бэр буулгаваас үргүй болох, нас тэтгэвээс үйл өсьюү, тариа тариваас үл ургаюу, мал адгуус авбаас хэрэг үл болюу, нэр цол авбаас үл хүлцэн таалагдах, гэр балгас босговоос 100 өдөрт түймэрт шатаагдах болой...
5. Тэрсүүд өдөрт шинэ гэр баривал салж хагацахын аюул ирнэ... Бэр буулгаваас нөхрөөс салах гэмтэй, сүм дацан баривал хувраг үл тогтоно, замд гарвал хулгай дээрэм лугаа учирах, үр тариа тариваас хатах, нэр алдар олвоос, доройтох болно... Мал адгуус цуглуулбаас үс өснө, хишиг даллага авах сүлд дуудваас үр үл ирэх тул тэвч...

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

хөөрөг зөрүүлэх гэх мэт нь Манжын гаралтай соёл бололтой юм билээ.

Өдрийн сайн муу зэргийг харах нь балар эртний Монгол уламжлал байх. Дайн тулаан хийх, хурим найр гэх мэтээс бүгдэнд нь өдрүүд зааж уламжлал маягаар ханддаг байсан болов уу.

nadad neg goy nom bna, encoclypidia of mongolian culture gehiimuudaa medeej mongol hel deer, teriig bugdiig ni shiveed tavina gevel uneheer nuser ih ajil bolohos gadna ih tsag aldah ym shig bna, scainerdaad hiine geher computert jaahan muu orood bhiim yaval deer ve? uul ni end oruulj ireed humuustei huvaaltsmaar l bna....

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

OCR
гэгчээр сканнэрдсэн файлыг тэкст болгодог юм билээ.
кирилрүү хийж болох л байх, програм нь энүүгээр бас үнэгүй байгаа биз.
гэхдээ бас л ажил болох байх,
бага сагаар оруулаад байж ч болох л юм

Тэр сайн өдөр энээ тэрээ бол шашны асуудал байхаа. Ивээл харш гэх мэт ойлголтууд ч гэсэн дээ.

Монголын уламжилал гэвэл Манжийн дарлалаас өмнөх үеийн асуудалыг л хөндөж ярьвал илүү сайн болов уу гэж бодоод байгаа ш дээ.

_________________
...

Оргил - наад программыг чин ашиглаж үзнээ.... нээрээ л их ажил болох юм шиг бна....

Река - нэг талаас харвал шашных л даа, гэхдээ одоо аль хэдийн монголын ёс заншлын нэг хэсэг болчихсон гэвэл нээх буруудахгүй л болуу.... тэр манжийн дарлалаас өмнөх ёс заншлын талаар одоо надад бгаа номон дээр нэлээд дэлгэрэнгүй маягаар бгаам, удахгүй скайнердаад болохгүй бол шивээд ч хамаагүй энд тавихыг бодноо....

_________________
Дурсамж-Тэмдэглэл-Тааварлал....

Манай Алтай нутгийн харьяат Онход овогт Марзан Шаравын зургийг орууллаа.
Энэ зурган дээр юу харж байгаагаа бичээрэй.

http://www.asubi.mn/images/group/gallery/1007160016.jpg

_________________
Үнэнд үхэр илжиг хоёр өшөөтэй

Монгол дээлийг яаж исгэдэг юм бэ?

_________________
crybaby

ihel nariin uchirtaishdee
1 hvnd 2-3 mitr dawuu oron
torgo viten huar bol heegeen taaruulj tzuulan
engiin huwtzas shik bish zuruulj isegdeg ontzlogtoi mgl deel
gihdee tom biytei hvnd bol heeg taaruulj isegehed dor hayj 5 mitr material oron
ihenhdee enger,2 hantzui hisgeer zalgaa ordog heetei material bol
ih biyiin urt 2 hantzui 2 yag tentzuu isgegddeg
geed haruuljil vzvvlku ol bichheer oilgogdkuin bnaa lol
eejeesee esuul uur hvniig deel hiihiin dagaad hiiwel amarhan surah bha
bi tegj sursan

_________________
above