#AsuultSambar :

ASUULT.NET - МОНГОЛ УЛС МАНДАН БАДРАГ!
It is currently Jul.17.18 2:49 pm

All times are UTC+09:00




Post new topic  Reply to topic  [ 59 posts ]  Go to page 1 2 3 Next
Author Message
 Post subject: Хэрэйд
PostPosted: Jun.23.14 11:15 pm 
Offline
Төгөлдөр гишvvн
Төгөлдөр гишvvн

Joined: Nov.28.11 6:51 pm
Posts: 87
12-р зуунд Монголын төв хэсгийг эзлэн оршиж байсан томоохон хант улс бол хэрэйд. Торгуудыг хэрэйдээс гаралтай гэдэгт бүгд санал нийлдэг. Казахын кереи нар хэрэйдтэй гарал үүслээ холбодохыг оролддог харин зарим казахууд тэр үед Казахстанд кипчакийн гирей гэсэн өөр аймаг байсан нь одоогийн кереи болсон гэдэг, ө/х монголын хэрэйдтэй холбоогүй гэсэн үг.


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Jun.25.14 9:45 pm 
Offline
Зураач
User avatar

Joined: Apr.24.07 5:12 pm
Posts: 10451
Location: Архан талд чинь:
xcs wrote:
12-р зуунд Монголын төв хэсгийг эзлэн оршиж байсан томоохон хант улс бол хэрэйд. Торгуудыг хэрэйдээс гаралтай гэдэгт бүгд санал нийлдэг. Казахын кереи нар хэрэйдтэй гарал үүслээ холбодохыг оролддог харин зарим казахууд тэр үед Казахстанд кипчакийн гирей гэсэн өөр аймаг байсан нь одоогийн кереи болсон гэдэг, ө/х монголын хэрэйдтэй холбоогүй гэсэн үг.

Юуны чинь хипчакийн гирэй.Манжийн Айсин Гирэй овог мөн гэж дна-раа батлагдчаад байхад....
Өөрөөр хэлбэл Чингисийн цэрэг дайчилгаанд хөөгдсөн манж-зүрчидүүд....
Хасагстанд керейт гэж бас бий.Тэд л хэрэйд нартай холбоотой...
Энд идэвхитэй ордог байсан хэдэн керей хасгууд манж гаралтайгаа мэдэцгээгээд ичсэн юмуу хаашаа юм том том унгас хаялцгаан дутаасан бөлгөө гэж.....
Айсин гирэй овогтой Манжийн Нурхачийн шууд удмын хүний генетикийн код хасгийн керей нарынхтай яв цав таарсан бөлгөө гэж..... Монголчуудыг манж гэж үздэг байсан улс даа...Уйлах хүүхдийн гонжиго урд өдрөө умалзанаа гэдэг ер нь их үнэн үг шүү.....
:hehe: :hehe: :hehe:

_________________
Засагтханы зартай хархүү


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Jun.27.14 2:36 pm 
Offline
Задрах Бодлын Зангилаа Гишvvн

Joined: Jul.25.12 12:02 am
Posts: 1973
Нөхдүүд яагаад яриад өнгөрсөн сэдвээр ахиж эргэлдээд байна? :lol:
Хасагийн керейт, керей 2лаа эртний хэрэйд аймагтай холбоотой. Яахав, керейн абақ овгийн зарим омгууд нь үйсин гаралтай учир хэрэйдтэй холбоогүй гэсэн яриа байдаг л юм.
Хөх Гөлөгөө гуайд хэлэхэд маань лав манжын төрийг битгий хэл монголын төрийг хоер зуун мэдэлцсэн агуу их айсин гирэй овогтонтой нэг гаралтайдаа бахархаж байгаа, ямар тань шиг удам сударгүй ампо хүн биш юундаа ичдэг юм. :hehe:


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Jun.27.14 6:10 pm 
Offline
Зураач
User avatar

Joined: Apr.24.07 5:12 pm
Posts: 10451
Location: Архан талд чинь:
көктүрік wrote:
Нөхдүүд яагаад яриад өнгөрсөн сэдвээр ахиж эргэлдээд байна? :lol:
Хасагийн керейт, керей 2лаа эртний хэрэйд аймагтай холбоотой. Яахав, керейн абақ овгийн зарим омгууд нь үйсин гаралтай учир хэрэйдтэй холбоогүй гэсэн яриа байдаг л юм.
Хөх Гөлөгөө гуайд хэлэхэд маань лав манжын төрийг битгий хэл монголын төрийг хоер зуун мэдэлцсэн агуу их айсин гирэй овогтонтой нэг гаралтайдаа бахархаж байгаа, ямар тань шиг удам сударгүй ампо хүн биш юундаа ичдэг юм. :hehe:

За ягшдээ..Хасагстанууд таныг керей бол манжууд мөн гэж яривал шууд таныг хашаан дээр тэгнүүлж байгаад араас чинь төмсгийг чинь суга татаж нохойд хаяж өгөх байлгүй... :haha:

Би бол Таян хааны удмын шууд хүн мөн ч юм бил үү хэн мэдлээ цус гэж.....Ямар ч байсан надад ноёд дээдсийн зан араншин өвлөгдсөн байдаг юм..Энэ баталж ч байж болох юм..Ямар тань энд тэнд өшиглүүлж гасалж хөөгдөж явсан түүх намтар надад байх биш....ГГӨЛЧГӨӨ гуай :lol: .

_________________
Засагтханы зартай хархүү


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Jun.27.14 11:57 pm 
Offline
Төгөлдөр гишvvн
Төгөлдөр гишvvн

Joined: Nov.28.11 6:51 pm
Posts: 87
Кереи, кереитийн ноёдын угийн бичигт өөрсдийгөө хэрэйдтэй холбосон зүйл байдаг юм уу? Кереит байж болох юм гэхэд кереи бол эргэлзээтэй гэдгийг зарим казахууд хэлдэг. Овгоор нь хөөвөл торгууд дан монгол, кереи дан түрэг нэртэй байгаа. Үүнийг 13-р зуунаас хойш зарим овгууд алга болж шинэ овгууд янз бүрийн шалтгаанаар үүссэнтэй холбон тайлбарлаж болно. Жишээ нь хазараг монгол, түрэгтэй холбоотой гэдэг ч овгуудынх нь нэрийг хөөвөл ихэнх нь монгол, түрэг биш иран нэртэй юм шиг байгаа юм, ингэж үзвэл тэднийг иран гэж үзэх боломжтой.Харин өөрөөр тайлбарлавал монгол, түрэг, иран овгууд Афган, Иранд холилдон зарим овгууд нь бутарч шинэ холимог овгууд перс хэлний нөлөөн дор үүссэн, овгуудынх нь нэр нь иран боловч гадаад төрхөөр нь дүгнэвэл монгол, түрэгтэй холбоотой гэж тайлбарлах хувилбар гаргаж бно. Хазарачуудын дундаас монгол овогт хамаарах хүмүүсийг л монгол гэж үзвэл тэдний маш бага хувь нь монголтой холбоотой болж таарна, 10-20 хувь ч юм уу.
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Hazara_tribes
http://www.nps.edu/Programs/CCs/Docs/Tr ... Hazara.pdf


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Aug.05.14 11:17 am 
Offline
Тvмэн Эх Гишvvн
Тvмэн Эх Гишvvн
User avatar

Joined: Mar.04.14 12:18 am
Posts: 94
Location: Павлодар.Қазақстан
Керейтское ханство

Занимало Северную часть центральной Монголии. Ставка ханов Керейтов находилась в том месте, где в настоящее время находится город Улан-Батыр.

_________________
Монгол овог Хэрэйт


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Sep.09.14 10:57 pm 
Offline
Зураач
User avatar

Joined: Apr.24.07 5:12 pm
Posts: 10451
Location: Архан талд чинь:
Quote:
Torguud Kalmyk (Malyarchuk 2013):
- C3-M77: 69
- O2: 19
- C3*: 16
- C3-M407: 13
- R1a: 7
- O3: 5
- J2-M410: 4
- D: 3
- N-M46: 3
- R2: 3
- N-P43: 2
- E: 1
- J1: 1
- O1-MSY2.2: 1
- Q-M346: 1
- R1b-M269: 1

_________________
Засагтханы зартай хархүү


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Sep.09.14 11:11 pm 
Offline
Зураач
User avatar

Joined: Apr.24.07 5:12 pm
Posts: 10451
Location: Архан талд чинь:
NAIMAN-NOMAD wrote:
Quote:
Torguud Kalmyk (Malyarchuk 2013):
- C3-M77: 69
- O2: 19
- C3*: 16
- C3-M407: 13
- R1a: 7
- O3: 5
- J2-M410: 4
- D: 3
- N-M46: 3
- R2: 3
- N-P43: 2
- E: 1
- J1: 1
- O1-MSY2.2: 1
- Q-M346: 1
- R1b-M269: 1


Би дээхнь андуурч байж .Ер нь торгууд ойрдууд дна судлалаар манжтай тунгусуудтай харин керей хасгууд халх боржигонтой зулай нэгтэй ах дүү нар гэж гарч байгаа ёстой гачин юм болж байна.Танк Ал энийг надаас түрүүлж мэдчээд бачимдаад өмдөндөө сур харвах шахаад байсан хэрэг байнашдаа.. :hehe: :hehe:

_________________
Засагтханы зартай хархүү


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Sep.10.14 9:27 am 
Offline
Зураач
User avatar

Joined: Apr.24.07 5:12 pm
Posts: 10451
Location: Архан талд чинь:
Торгуудын ноёд л Ван хаанаас гаралтай болохоос торгуудууд бүгд хэрэйд гаралтай биш.Торгууд нарын дна бүтцийг авч үзвэл манж тунгусууд ихэнхи нь байна. Мөн ззунго хятад, хархятад, тангад,хиргисүүд ,якутууд,арабууд,кипчакууд, сартуулууд бүүр даже негр хүртэл байна..Танк Ал торгуудууд бол халхаас илүү цэвэр улсууд гэж нэгэнтээ айлдаж байсан..Ингэж уйлах гэсэн хүүхдийн л хошного нь улайгаад загатнаад байсан хэрэг байждээ...Танк Ал дна шинжилгээгээр маньжу эфү болж гарч нэгмөсөн балрах вийдээ.

Танк АЛ -XCS чамд өчих өчлийн үг байна уу үгүй юу..
:hehe: :hehe: :hehe:

_________________
Засагтханы зартай хархүү


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Sep.23.14 11:03 am 
Offline
Зураач
User avatar

Joined: Apr.24.07 5:12 pm
Posts: 10451
Location: Архан талд чинь:
...

_________________
Засагтханы зартай хархүү


Last edited by NAIMAN-NOMAD on Nov.29.14 11:37 am, edited 1 time in total.

Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Sep.23.14 11:29 am 
Offline
Зураач
User avatar

Joined: Apr.24.07 5:12 pm
Posts: 10451
Location: Архан талд чинь:
Хульхи хэрэйд нь энэ хүн... :haha:

Image

_________________
Засагтханы зартай хархүү


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Sep.29.14 10:33 am 
Offline
Зураач
User avatar

Joined: Apr.24.07 5:12 pm
Posts: 10451
Location: Архан талд чинь:
Керей хасгууд дотроо хамгийн нөлөөтэй их хүнтэй омог нь шеруши омог гэлцдэг.Шеруши гэдэг нь цэргүүд буюу чериут гэдэг үгнээс үүсэлтэй ч гэж яригддаг...Баян Өлгийд анх орж ирсэн омог гэлцдэг...Каракалпакууд дунд шеруши нь хятадууд гэж тооцогддог болна.. Цэдэнбал даргын үед Хурмэтбэк гэгч архийг тав зургаан шилээр уучаад архи амслаа гэж ярьдаг шеруши дарга байсан гэлддэг...
Цус уугч догшин шэрушууд гэсэн өндөр цол хэргэмтэй...Манай Хөхухна ахын сонор нэртэй омог бол шеруши нарын дэргэд бол зүгээр л чихээ буулгасан гөлгөн омог...
:haha:

_________________
Засагтханы зартай хархүү


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Oct.24.14 4:34 pm 
Offline
Тvмэн Эх Гишvvн
Тvмэн Эх Гишvvн
User avatar

Joined: Mar.04.14 12:18 am
Posts: 94
Location: Павлодар.Қазақстан
Керей

Крупный казахский род Среднего жуза. Не путать с родом Кереит племени Жетыру Младшего жуза. Хоть эти роды имеют почти одинаковые названия и историю, но сейчас это разные ру.
История рода Керей известна начиная с монгольских времен. До 9 века входили в союз Отуз Татар - Черных татар и были очень могущественным и самостоятельным родом. Позже отделились и до завоеваний Чингис хана имели свое Кереитское ханство.
Во времена Чингис хана родом Керей правил хан Тугырыл его союзник, но вскоре он поссорился с Чингис ханом, потерпел поражение, бежал к найманам и погиб. Кереиты подпали под власть Чингисхана, и с этих пор их самостоятельное существование прекращается.
Часть кереитов, бежавших от войск Чингисхана вошла впоследствии в состав различных, главным образом тюркоязычных народов, в том числе и казахов.
В 14 веке жил известный би Танаш из рода Керей. Его дети Балта и Балга батыры были военачальниками эмира Тимура.
Кереи активно участвовали в создании Казахского ханства.
В конце 16 - начале 17 века из рода Керей был известен батыр, би, ученый Даулен Таузарулы. Активный участник войны против джунгар и военачальник Есим хана и его сына Жангир хана Даулен участвовал в Орбулакской битве вместе со своим соратником Жалантос батыром из рода Торткара Младшего жуза, и умер обороняя город Сайрам от джунгар. Сын Даулена - Толыбай би и батыр также активно участвовал в этой войне. Старший сын Толыбая - Майлы был изестным бием, младший сын - Кожаберген был батыром и жырау. Его песню "Елим-ай" знали все казахи от Волги до Алтая, она была символом борьбы с джунгарами.
Также во времена джунгарской войны отличились знаменитый Баян батыр, Турсынбай батыр, Карабай батыр, Жабай батыр, Кара би, Шакшак би, Тленши би, Шаукер мырза.
Известный акын, батыр - Сегиз сери тоже происходил из рода Керей. Участвовал в восстании Исатая и Махамбета, был их хорошим другом. Выступал против восстания Кенесары так как считал что народ уже натерпелся от ханов и султанов.
Уран - Қарақожа!


Image

_________________
Монгол овог Хэрэйт


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Oct.24.14 4:36 pm 
Offline
Тvмэн Эх Гишvvн
Тvмэн Эх Гишvvн
User avatar

Joined: Mar.04.14 12:18 am
Posts: 94
Location: Павлодар.Қазақстан
Керейт

Род Младшего жуза. Входит в состав племени Жетыру. Жетыру - семь разных родов, не связанных кровными узами, которые были слабыми и были объединены в союз Жетыру ханом Тауке. Поэтому историю каждого рода нужно исследовать в отдельности.
Не путать с родом Керей Среднего жуза. Хоть эти роды имеют почти одинаковые названия и историю, но сейчас это разные ру.
История рода Кереит известна начиная с монгольских времен. До 9 века входили в союз Отуз Татар - Черных татар и были очень могущественным и самостоятельным родом. Позже отделились и до завоеваний Чингис хана имели свое Кереитское ханство.
Во времена Чингис хана родом Кереит правил хан Тугырыл его союзник, но вскоре он поссорился с Чингис ханом, потерпел поражение, бежал к найманам и погиб. Кереиты подпали под власть Чингисхана, и с этих пор их самостоятельное существование прекращается.
Часть Кереитов, бежавших от войск Чингисхана вошла впоследствии в состав различных, главным образом тюркоязычных народов, в том числе и казахов.
Род Кереит активно участвовал в политической жизни Казахского ханства. Особенно известны религиозные деятели и бии вышедшие из этого рода.
Мати би из рода Кереит участвовал в составлении "Жеты Жаргы" при Тауке хане.
Мусирали Жадикулы, мусульманское имя - Ажикожа Мусирали софы азиз, также участвовал в составлении "Жеты Жаргы", также при Тауке хане стал духовным лидером - Пир, всех трех казахских жузов в 1680 году.
Его сын Косымкожа участвовал в установлении русско-казахских отношений, распространял ислам суфийского толка среди казахов и каракалпаков.
Сын Косымкожи - Абужалел как и его дед стал Пиром всех трех казахских жузов в 1726 году в курултае в Ордабасы. Был противником присоединения к Российской империи. Занимался распределением кочевий после Годов великого бедствия - "Актабан шубырынды".
Уран - Аксакал.

Image

_________________
Монгол овог Хэрэйт


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Nov.04.14 10:11 am 
Offline
Зураач
User avatar

Joined: Apr.24.07 5:12 pm
Posts: 10451
Location: Архан талд чинь:
Гора Богд хан уул раньше называлась "гора Ванхан".

Image

_________________
Засагтханы зартай хархүү


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Nov.04.14 10:18 am 
Offline
Хаанчлагч Гишvvн
Хаанчлагч Гишvvн
User avatar

Joined: Mar.18.14 10:01 am
Posts: 1145
Туулын хар шугуйд нутаглаж байсан гэж МНТ хэд хэдэн удаа бичсэн байдаг байхаа.

_________________
Үнэн үг уран гоё байдаггүй.


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Nov.04.14 10:44 am 
Offline
Зураач
User avatar

Joined: Apr.24.07 5:12 pm
Posts: 10451
Location: Архан талд чинь:
Quote:


“Төр хурах”-ын түүх “Нийслэл” утгатай

Яг энэ газар Анхдугаар богд нутаглаад шав тавьсан гэдэг худал бөгөөд Занабазарыг нас барснаас бүр хойно (1635-1723 он) 55 жилийн дараа өч төчнөөн нүүдэллэж явсаар 1778 онд арайхийн энэ Алтан тэвшийн хөндийд нийслэл хүрээ суурьшсан.

Түүхийг явган хууч домгоор биш баримт сурвалж түшиж тогтоох ёстой. Их тэнгэрийн амны хадан зураг хэдэн мянган жилийн суурьшлын түүх өгүүлдэг. Бас “Төрхурах” гэдэг газрыг саяхны наймдугаар Жавзандамбатай холбоотой “шашин хурах төр хурах” домгоор биш эртний баримт сурвалжтай нэрэнд үндэслэмээр.

Хүннү дээдсийн хойч Хэрэйд аймгийн Ван ханы нутаг төвлөж, Бэлгүтэй Хасар Тэмүжин нар Мэргидийн эсрэг тусламж эрэхээр ирж байсан газар. Бас Чингис хаан Ван ханыг дараад “Төр хурах нутаг” гэж шинжиж хуралдай хурж байсан гэх домог (дам үг) байдаг нь ямар нэгэн үнэн түүхээс уламжилсан аман түүх байжээ.

Тухайлбал, түүхч судлаачдын эши сурвалж хайж сөхдөг Ту Зи-гийн “Монголын түүхэн тэмдэглэл” Хорин зургаан ботийн “Чингис хааны цадиг. Хоёрдугаар дэвтэрийн доордод “Хэрэйд аймгийн түрүү Тоорил гэгч Тэмүжиний эцэг Есүхэй баатрын анд байсан билээ. Тэр тухайд Туул мөрний Хар түнэ (Түшээт хан аймгийн Туул гол мөн. Голын өмнө талд Хан уул гэдэг ууланд ой мод сахлаг ургасан болохоор Хар түнэ гэв.

Энд Ван ханы нутаг байсны учир Хан уул хэмээсэн байнам)-д түүнийг нутаглаж байсанд Цотон эх (Цотон гэж баян эрхэм гэсэн утгатай)-ийн охин Бүртээс шитгүл хэмээж нэг хар булган дах авчирч хүргэжээ.” /Өвөр Монголын Ардын хэвлэлийн хороо 2007 онд хэвлэсэний хуудас 51-т үз/ гэж буй нь “Ван Хан ” энд тогтмол нутагладаг нийслэл утга байгаа мэт?

“Монголын нууц товчоон”-д Ван хан Туулын Хар түнэ-д нутаглаж гэж бичсэн, Туул голын урд Ван ханы орд гэх туурийг Д.Наваан гуай нээсэн. Бас Тузигийн тэмдэглэлд “ой ихтэй Хан уулыг Хар түнэ” гэж маш тодорхой дурджээ.

Үнэхээр ч халуун цагт голын тохой өтгөн бургасны захаар нутаглах нь үер усны аюул, шумуул хэдгэнэний шаваа, их усны чимээ шуугиан, хүйтний улиралд голын цан жавар гээд малд тохиромжгүй. Бид “хар түнэ” гэдгийг их ойтой уул гэж ерөөс тунгааж байсангүй.

Хожим Тэмүжин Ван ханд энэ газар бараалхан эцэг хүү бололцсон. Тэмүжин нарын ирэх зүгийг тоссон Төрхурахын ам хэмээх түүхт газар Ван Ханы орд төв “Алтан тэрэм” босгосон мэдээ занги “Өвөр таван халхын түүх” 1966 он, эрдэмтэн Сайшаалын гар бичмэл (ном болж хэвлэгдсэн)/ зэрэгт адил төстэй тэмдэглэсэн.

Бүр тодорхой нэгэн түүхийг “Умард юан улсын түүх” (1991 он Хөлөн буйр. х-103-т) үгүүлснийг мэдүүлбээс: “1434 онд Аругтай тайш, Тогтобух хаанд цохигдон зугтаж яваад Ойрадын Тогоон тайшид алагдав. Мөн жил Тогтобух (Тайсун хаан) нийслэл хот Хархорумаа Тогоон Тайшид алдаад Орхон Туулын бэлчрээр өгсөж Ван хан ууланд хүрч, зүүн дөрвөн урианхай, хонгирад, олхонуд тэргүүтэн зургаан түмэн лүгээ тэр уулын амнаа хурилдай хийж, тангараг нийлсний учир Ван хан уулын тэр амыг Төрхурах хэмээн бэлгэдэн нэрийдвэй. Тогоон тайшийн цэрэг шахамдуулан нэхэн ирсэнд Тайсун хаан хүчин мөхөсдөн улмаа зүүншлэн Бурхан Халдуны их цохионд өнгөрөв” хэмээснийг онцломуй.

Богд Жибзундамбын өгсөн Дүнжингарав хэмээх шашны нэр, Ардын засгийн үеийн Чойбалсан уул гэх нэрлэлт зэргээс өмнө “Ван хан уул” хэмээн ард олноо олон зуунаар хэвшсэн түүхтэйг давхар гэрчилнэ. Ван хан тухайн үедээ хамгийн том ханлигийг жолоодож байжээ. Мөн тэр газар зургаан түмэн монголчууд монголын Тогтобух хаан их хуралдай хийж байсныг тодхон түүхчлэв.

Тогтобух буюу Тайсун 1433-1439 оны энэ үед Монголын хаан сууж байсан нь магад үнэн юм. Нөгөө талаар “тэр амыг бэлгэдэн Төрхурах..” гэснээс мөн тэр газар зургаан түмэн монгол их хуралдай хийхийн тулд урд өмнийн тийм уламжлал бэлгэдэлтэй мэддэг газар асан нь илт байна.

Яг одоогийн энэ газар Төр хурсан 1434 оноор нийслэлийн эхийг бодвол 375 биш 580 жилийн ой болно. Зургаан түмэн монголын ноёд андалгүй ирж буй нь дээр үгүүлсэн Ван хан уулын “Төр хурахын ам” хэмээсэн нэр үүдэх түгэхийн үнэмшил нутлагаа мөн. Ван хан Тэмүжин нар Мэргидийн эсрэг дайлаар нэгдэж нэгэн шинэ Төр хурахын үндсийг тавьсныг түүх бичигт бас тэмдэглэсэн.

Ван ханы үед болон өмнө нь чухам ямар нэртэй байсан нь тодгүй мэт бөгөөд түүхэн газар зүйч О.Сүхбаатар, газар зүйч түүхч Г.Бадамсамбуу нарын зарим судлаачид Ван ханы алтан тэрэм боссон нутаг, тэнд Чингис хаан Ван ханыг дарсан газар өнөөгийн Хан уулын Төрхурахын ам мөн гэсэн дүгнэлтийг олзуурхав.

Үнэхээр түүхэн үйл явдал цаг хугацаа орон зайн хувьд онож байна. МНТ-нд энэ газрыг Жэжээр өндрийн Жээрэн амсар /хавцхай/ гэсэн буй бөгөөд чухамдаа Цэцээ өндөр Жэжээр өндөр хоёр нэг үг байх магадлал бий.

Учир нь эл түүхэн газарт хожим манжийн хаанаас гүн цол өгсөн, бас дархалж байсан. Иймээс Жэжээр өндөрийг “Жэжээр гүн” болгосон нь хожмын халх аялгууны нөлөөгөөр Цэцээ гүн болж хувирчээ гэмээр. Иймд Жэжээр гэдэг үгийн язгуурыг хожмын мэргэд судлууштай бөгөөд Жээрэн /зээрэн/ гэдэг нь өнөөгийн зээр гэсэн үг мөн.

Хан уулын зүүн талын нар тоссон энэ ам эрт дээр үед Туулын хар түнэ ойт бүсийн модгүй хавцхай ганц ам амсар байсан, тун хожуу ойжиж эхлэсэн цэл залуу модтой. Их голоос ундаалах үй түмэн зээр гөрөөс үймэлдэн цувж Хонхор болон Төрхурахын амаар нутагшдаг Жээрэн хавчил байж болох зээрийн нутгийн хойт хил байсан цаг саяхан билээ.

“Төр хурах” гэж үйл үгийн эс тухайлах захирах хүсэх хэлбэрээр нэрлэсэн нь хойчийн нэгэн цагт монголын Төр хурах зөн совинг шившин гэрээслэсэн бэлгэдэл болох нь илт мэт. Энэ домог түүхийн мөрөөр Анхдугаар богд Хан уулын бэлгэдлээр энэ хавийг тойрон нутаглаж байсныг их түүхэн дотроос сугалж, хэт илүү үнэлээд байгаа мэт

_________________
Засагтханы зартай хархүү


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Nov.29.14 11:42 am 
Offline
Зураач
User avatar

Joined: Apr.24.07 5:12 pm
Posts: 10451
Location: Архан талд чинь:
Би андуурч байж...Манай Элбэгхошгоруулагч ерөнхийлөгч ургийн овгоо Мухлайнхан буюу жалайрын Мухулайн удам гэж үздэг аж..Захчингууд дотор жалайрууд тэр дундаа Мухулайн удам орчихсон цохиж явна гэж баймааргүй юм даа..Аль элэнцгийн үеийн боолын удам байсан аж... :haha:

_________________
Засагтханы зартай хархүү


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Mar.02.15 11:18 pm 
Offline
• Moderator
<b><font color=#000099>• Moderator</font></b>
User avatar

Joined: Mar.05.07 3:33 pm
Posts: 4462
Location: Хайрын тэнгисийн эрэг дээр
За эрхэм хэрэйд судлаачид аа нэг зүйл асууя.
Хэрэйдийн Тоорил хаан Хар хятаны Гүр хааныг авга гэж нэрлэж хүнд хэцүү үедээ толгой хоргодон очиж байсан. Хар хятан улсыг Амбяган хааны 8 р үеийн ач Елий Даши байгуулсан гэдэг биз дээ. Хэрэйд аймгийн Тоорил хаан хятан хүн байв уу. Эсвэл хэрэйдүүд хар хятан улсыг эзлэчихэв үү.

_________________
Хайрлаад харамлаад л хамтдаа


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Mar.03.15 10:03 am 
Offline
Зураач
User avatar

Joined: Apr.24.07 5:12 pm
Posts: 10451
Location: Архан талд чинь:
***Deemee*** wrote:
За эрхэм хэрэйд судлаачид аа нэг зүйл асууя.
Хэрэйдийн Тоорил хаан Хар хятаны Гүр хааныг авга гэж нэрлэж хүнд хэцүү үедээ толгой хоргодон очиж байсан. Хар хятан улсыг Амбяган хааны 8 р үеийн ач Елий Даши байгуулсан гэдэг биз дээ. Хэрэйд аймгийн Тоорил хаан хятан хүн байв уу. Эсвэл хэрэйдүүд хар хятан улсыг эзлэчихэв үү.

Хэрэйдийн Ванхаан, ойрдын торгуудууд, керей хасгууд цөм хархятанууд гэж би дээхнэ хэлсэн баа...Надад байнга атаархаж тангад болгохыг мөрөөдөгч хархятаны их гүүш Ельюй Ухнажав ах одоо үгээ өчих цаг болсон. :haha:

_________________
Засагтханы зартай хархүү


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Mar.03.15 2:33 pm 
Offline
• Moderator
<b><font color=#000099>• Moderator</font></b>
User avatar

Joined: Mar.05.07 3:33 pm
Posts: 4462
Location: Хайрын тэнгисийн эрэг дээр
Торгуудуудын үүслийн талаар нууц товчоонд нирунчуудын үүслийн адил тодорхой бий. Чингис хаан өөрт нь дагаар орсон бүх овог аймагын удирдагчидын хөвгүүдийг албат ардын хамт барьцаа болгон дэргэдээ авч түмэн хишгитэнг бүрдүүлсэн. Торгууд хошууд зэрэг ястанууд анх бүрдэхдээ их монгол улс анх байгуулагдахад бүрдэж орсон бүх л овог угсаатаны холимог байсан. Хэрэйд хүн захирдаг гээд хэрэйд болохгүй. Тэгвэл адилхан хамт үүссэн хошуудууд хасарт захирагдсанаараа нирун болчихгүй.
Турхаг гэдэг нэр нь харин хэрэйд нараас үүсэлтэй том биетэй гэсэн үг. Одоо ч гэсэн тураг гэж том биетэй шувуу амьтанг хэлдэг.

_________________
Хайрлаад харамлаад л хамтдаа


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Mar.03.15 2:35 pm 
Offline
• Moderator
<b><font color=#000099>• Moderator</font></b>
User avatar

Joined: Mar.05.07 3:33 pm
Posts: 4462
Location: Хайрын тэнгисийн эрэг дээр
Хэрэйд хар хятан нарын холбооны талаар ван хаан яагаад хяр хятаны хааны ач дүү байсан талаар баримттай биччих хүн бн уу.

_________________
Хайрлаад харамлаад л хамтдаа


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Mar.03.15 2:55 pm 
Offline
Самбарын Хvндэт Тугчин
User avatar

Joined: Dec.22.06 4:58 pm
Posts: 2244
Баримт бол алга.Таамаг бол байна. Эртний монгол аймаг болон суурин иргэншилтэй улсуудын дунд худ ургын харицаа их байсан.
Харкидан болон найман, хэрэйдийн хаад ноед худ ургууд болж байсан нь тодорхой. Харин авга гэдэг үг нь дээр чинь тодруулах юм байгаа нь биш үү.
Авга гэвэл аавын тал болох учиртай. Гэхдээ эртний монгол хэлэнд хүндэтгэлийн үг байсан уу эсвэл хамаатан саднаа нийтэд нь авга гэдэг байсан уу


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Mar.03.15 3:29 pm 
Offline
Эх Оронч Гишvvн
Эх Оронч Гишvvн

Joined: Aug.30.10 5:52 pm
Posts: 375
Эрдэмтэд Хэрэйд, Найман зэрэг аймгууд Уйгурын хаант улс унасны дараа түүхийн тавцан дээр тодрон гарч ирсэн гэсэн үзлийг дэмждэг. 9-р зууны сүүл юм уу 10-р зууны эх. Үүнээс өмнө ийм нэртэй аймгууд байсан байж болох ч 12-р зуунд байсан шигээ өргөн уудам нутагтай, хүчирхэг ханлиг байгаагүй. Уйгурчууд киргизүүдэд цохигдон нүүснээр түрэгүүдийн ноёрхол Монголд унасан гэдгийг эрдэмтэд хүлээн зөвшөөрдөг. Уйгурчуудтай хамт түрэгүүд нүүнгүүт хэрэйд, найманчууд араас нь түрэн орж ирсэн бололтой. Ирсэн чиглэлийнх нь талаар янз бүрийн санал байдаг:1. тэд түрэгүүд буюу кипчакууд байсан тул баруун зүгээс нүүн ирж хоосорсон нутагт суусан 2. Монголд байсан боловч хүч нөлөө нь бага бсн тул томоохон газар нутагтай бгагүй, уйгурын нүүдлийн дараа газар нутгаа тэлсэн 3. тэд монголчууд , бусад монголчуудтай хамт зүүн талаас орж ирсэн.

Авга гэдгийн хувьд ямартай ч монголчуудтай гарал нэг, монгол аймаг гэдгийг нь батлах нэг сэжүүр болно. Гумилев найманыг хар кидантай холбоотой гэж үздэг бсн:
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0 ... 0.B8.D0.B5

https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D1 ... 0%B9%D0%B4
Хэрэйд маш эртний аймаг бөгөөд Хүннү улсын үе нэгэн хүчирхэг аймаг байсан байна. Хүннү болон Сянби хоёрын дундаас үүссэн гэдэг бөгөөд тэдний шүтлэг нь Хэрээ байсан бөгөөд хожим нь омог отгын нэр болон өөрчилөгдсөн байна. НТӨ III зууны үед Хэлүнь гэдэг аймаг байсан хожмын хэрэйдын өвөг болсон гэж үздэг.

Монгол, англи, орос хэл дээр хийгдсэн энэ зургуудад 10-11-р зуунд ч хэрэйд, найман, хамаг монгол зэрэг 12-р зууны овог аймгууд хэвээр байсаныг тодорхой харуулсан байна. Тэгэхээр барууны орнууд төдийгүй болон орос хэл өргөн ашигладаг орнуудын эрдэмтэд 10-р зуун гэхэд хэрэйд, найман, хамаг монголчууд Монголын өндөрлөгт ноёрхох болсон гэсэн монгол эрдэмтдийн байр суурьтай санал нийлж бна г.ү. 1986 оны БНМАУ-н түүх с/б-н Кидан улсын газрын зурагт хэрэйд, найман, хамаг монголчууд, ойрад, мэргидийн байршлыг эдгээр зурагтай яг адил дүрсэлсэн бдг.

https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mongolia_XI.jpg
https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0 ... _2009.jpeg
https://mn.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0 ... :Kidan.png
https://en.wikipedia.org/wiki/File:Asia_1025ad.jpg 1025 он
https://commons.wikimedia.org/wiki/File ... uselang=ru Киргиз улсын үе
https://en.wikipedia.org/wiki/Zubu
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_m ... _and_clans


Last edited by Steppe on Mar.03.15 11:38 pm, edited 1 time in total.

Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Mar.03.15 3:32 pm 
Offline
• Moderator
<b><font color=#000099>• Moderator</font></b>
User avatar

Joined: Mar.05.07 3:33 pm
Posts: 4462
Location: Хайрын тэнгисийн эрэг дээр
Нагац гэсэн байсан бол тоорилын ээж хяр хятаны гүнж байж хэрэйдийн хаантай ураг барилдсан гэсэн үг.
Гэтэл авга гэж байгаа тоорил хаан хар хятаны хааны удам байсныг баталж байна. Харин хэдий үед яаж хэрэйдүүдийг хяр хятаны хааны удам яаж захирч эхлэв гэдэг талаар

_________________
Хайрлаад харамлаад л хамтдаа


Top
   
 Post subject: Re: Хэрэйд
PostPosted: Mar.03.15 4:12 pm 
Offline
Эх Оронч Гишvvн
Эх Оронч Гишvvн

Joined: Aug.30.10 5:52 pm
Posts: 375
Гумилев Найманг хар кидантай холбодог ч шууд батлах баримт бхгүй. Хэрэйд хүмүүсийн нэрний зарим нь түрэг байж болох ч зарим нь илэрхий монгол нэртэй байдаг. Их Чэрэн г.м. МНТ-с нэрийг нь шүүж бно. Түрэг нэртэй хүмүүсийн хувьд жинхэнэ түрэг хүн биш түрэгийн үед монголчууд түрэг хэлний нөлөөнд орсоноос зарим монголчууд түрэг нэртэй болсон байж бно. Ж нь Юань улс унасаны дараа 14-р зууны сүүл үед ч зүрчидүүдийн дунд монгол нэр авч хэрэглэх явдал байсаар байсан, монгол соёл, зан заншил тэдний дунд нэвтэрсэн. Ердөө 100 жилийн захиргааны дараа ингэж өөрчлөгдсөн. Гэтэл монголчууд түрэгийн захиргаанд 555-840 онд 300 жил бсн. Киргизийн хувьд Монголд нөлөөгөө хүчтэй тогтоож чадаагүй гэж үздэг. Хэрэйдийн хувьд цөөнх нь түрэг, ихэнх нь монгол овгоос бүрэлдсэн аймаг байж болох магадлалтай, цөөн тооны түрэгүүд нь 12-р зуунд үндсэндээ монголжсон болов уу. Зарим гадны эрдэмтэд хэрэйд, найманг монголжсон түрэг гэдэг. Ямартай ч Уйгурын дараа Монголын өндөрлөгийн овог аймгуудын дунд монгол аймгуудын нөлөөгөөр монголжих процесс явагдсан нь ИМУ-н үед үргэлжлэн явагдаж бутралын үе буюу 14-17-р зуунд дууссан.

https://en.wikipedia.org/wiki/Manchu#Or ... ly_history
Under the Mongols' control, the Jurchens were mainly divided into two groups and treated differently: the ones who were born and raised in North China and fluent in Chinese were considered to be Chinese (Han); but the people who were born and raised in the Jurchen homeland (Manchuria) without Chinese-speaking abilities were treated as Mongols politically. From that time, the Jurchens of North China increasingly merged with the Han Chinese, while those living in their homeland started to be Mongolized. They adopted Mongolian customs, names and the Mongolian language. As time went on, fewer and fewer Jurchens could recognize their own script.


Last edited by Steppe on Mar.03.15 11:37 pm, edited 1 time in total.

Top
   
Display posts from previous:  Sort by  
Post new topic  Reply to topic  [ 59 posts ]  Go to page 1 2 3 Next

All times are UTC+09:00


Who is online

Users browsing this forum: No registered users and 3 guests


You cannot post new topics in this forum
You cannot reply to topics in this forum
You cannot edit your posts in this forum
You cannot delete your posts in this forum
You cannot post attachments in this forum

Search for:
Jump to:  

Copyright Asuult.NET © 2000-2015.
Administrative Contact: Khundaga Khurelbaatar [hundaga@hotmail.com]
Tel: 1-888-303-4927, Fax: 1-888-406-2264.
Powered by phpBB © 2000-2015 phpBB Group. Powered by phpBB® Forum Software © phpBB Limited