#AsuultSambar :

AS is now Mobile! iOS & Android App-г суулгаарай!
It is currently Sep.02.14 7:34 pm

All times are UTC + 8 hours


Asuult.NET & Mongolduu.com Facebook Page:




Post new topic Reply to topic  [ 358 posts ]  Go to page Previous  1, 2, 3, 4, 5, 6 ... 14  Next
Author Message
 Post subject:
PostPosted: May.06.08 5:50 am 
Offline
Дvрэлзэх Дөл Гишvvн
User avatar

Joined: Apr.12.02 7:13 am
Posts: 1632
Location: Алтай, Хангай, Говь
Монголчууд бид Чингис Хааны үед нэгдмэл байхдаа хүчтэй байсан шүү дээ! Өнөөдөр болохоор Халх Монголчууд бид нар бусад Монгол ястангуудаа "жинхэнэ" Монгол гэж үзэхгүй, тэднийгээ гомдоож Монголчуудын хооронд улам том хагарал үүсгэж байна. Жишээ нь зарим хүмүүс Өвөр Монголчуудыг хужаа гэж дууддаг. Тэд чинь хужаа биш! Хятадтай уусаагүй Монголчууд зөндөө байна. Монгол цустай, Монгол хэлээр ярьдаг, Монгол бичгээр бичдэг, өөрсдийгөө Монгол гэж үздэг, Монгол дуунд дуртай хүмүүсийг чинь бид яагаад хужаа гэж үздэг юм бэ! За тэгээд ганц Өвөр Монголчууд биш, Буриадууд байна, Халимагууд байна, шинжианд амьдрадаг Монголчууд байна. Дэлхий дээр уг нь 2.7 сая Монголчууд биш харин 10 сая Монголчууд амьдрадаг юм шүү дээ!

_________________
Mongolchuud 2.7 bish 10 saya!


Last edited by Freedom on May.06.08 6:00 am, edited 1 time in total.

Share on FacebookShare on TwitterShare on RedditShare on TumblrShare on Google+
Top
 Profile  
 
PostPosted: May.06.08 5:57 am 
Offline
Дvрэлзэх Дөл Гишvvн
User avatar

Joined: Apr.12.02 7:13 am
Posts: 1632
Location: Алтай, Хангай, Говь
Ansar allah wrote:
Монгол Ах дуу нарынхаа амар амгаланг эрэн мэндчилье!!!
Би, Монголынхоо эв нэгдэл, хучирхэгжил батжил бэхжилтийг туйлын ихээр хусэж чин сэтгэлийн гунээс энэхуу сэдэвийг нээж буй!
Бидний Монголын иргэн бур санаж явахад илуудэхгуй, бидний цусан терлийн ах дуу болох Хазара Монголчууд Афганистанд амьдран сууж байна. Тэд 19-р зуунд афганистаны хун амын 50% эзлэн томоохон телеелегчтей байсан бол тэд енеедер едер ирэх тусам цеерен устаж байна!
Буриад-Монголын автономит улсыг орос ах нар таслан хувааж олон хэсэг болгосоноос тэд енеедер бас л устаж байна.

Би энэ сэдэвтээ та бухнийг Монгол ундэс угсаагаа мэдэж туунийгээ сахин хамгаалж байгаасай хэмээн тасран холдсон ахан дуусийнхээ тухай еерийн мэдсэн болон татаж авсан зуйлээ чадах чинээгээрэй бичих болно.
Бас та бухэн мэдэж буй зуйлсээ нэмэр болгохыг хичээнгуйлэн гуйя! Монголчууд биднийг евег дээдсийн ариун сунс, онгон шутээн догшин хар сулд ивээг!

Танийг дэмжиж байна шүү! Би л лав дэлхий дээр байгаа бүх Монголчуудыг ахан дүүсээ гэж үздэг. Хэдий болгон Монголчууд ийм тархай бутархай явах юм бэ!

Хүмүүс ээ, би бусад Монголчуудыг Монголын иргэн болгоод Монголд аваад ир гэж хэлээгүй. Ядахдаа тэднийгээ ахан дүүсгээ гэж үздэг болъё! Тэдэнтэйгээ соёл урлагийн харилцаа холбоо тогтоох хэрэгтэй. Гадаадад амьдардаг Монголчуудыг Монголд ирэхэд бид ахан дүү шигээ хүлээж авдаг байх ёстой. Япон Солонгосын хүмүүсийг ирэхээр баярлаад дагаад гүйдэг байж Өвөр Монголчуудыгаа ирэхээр хужаа гэж доромжилчихоод гомдоогоод явуулж болохгүй шүү дээ! Бодоод үз л дээ.

Бид чинь бүгдээрээ Монголчууд. Дэлхий дээр олон Монголчууд байхгүй. Монголчууд бид бие биенийгээ хайрлаж, бие биендээ элэгтэй явахгүй бол өөр хэн биднийг хайрлах юм бэ?

_________________
Mongolchuud 2.7 bish 10 saya!


Top
 Profile  
 
PostPosted: Jun.06.08 10:42 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Хазара гэж Хэн Бэ?

Нийтлэлийг бичсэн Тайж овгийн Х.БС.

"Хазара" цувралын 1-р хэсэг

Хазара гэж би урьд нь мэддэг, сонсож л байсан л даа, гэхдээ нэг их анхаарч сонирхолгүй л явж. Харин хоёр жилийн өмнө ажил дээр болсон нэгэн явдал надад Хазара хэмээх энэхүү өвөрмөц хувь заяатай хүмүүсийн талаар илүүтэйгээр сонирхох эрмэлзлэл төрүүлсэн юм. Би нэгэн компанд шинээр ажилд орж, надтай хамт зэрэг шахуу бас нэгэн Афганистан гаралтай залуу ч тус компанд ажилд оров. 14 настайдаа дайн дажинтай Афган орноос гэр бүлийн хамт дайжин гарч Америкт ирж суурьшсан энэ залууг Даууд (Daoud) гэх бөгөөд 1.86 см орчим өндөртэй, бухан эрээн нүдтэй, үс сахал болсон "сүрлэг" эр байв. Дауудын аав нь 70-80 оны Афганистаны засгийн газрын нэгэн сайд байж байгаад Зөвлөлтийн Цэрэг Афганистанд орох үед Америкт дүрвэн гарч ирсэн гэнэ. Афганистаны хүн амын ихэнхийг эзэлдэг гэх Пүштүн (Pushtun, Pashtun, Pakhtun гэж өөр өөрөөр дууддаг аж) гаралтай энэ эр надтай танилцаад: "Өө, чи бол яг л Хазара байна" гээд, ер нь Хазар болон Монголчууд бол нэг л хүмүүс шүү дээ гэж надад ойлгуулахыг хичээж байсан юм. Хазара болон Монголчуудын гарал үүслийн талаар түүний хэлсэн нь үнэхээр тийм ч хол зөрөөтэй үг биш бололтой.

Хачирхалтай нь, тэр намайг Монгол гэж мэдсэнээсээ хойш надтай нэг л үл тоомсорлосон шинжтэй харьцаад байх шиг надад санагдаад байв. Мэдээж түүний энэ хандлага миний сониуч занг зүй ёсоор татаж байв. Хазара хүмүүсийн талаархи мэдэх бага зэрэг мэдлэгтээ түшиглэн, би түүнтэй зарим үед яриа дэлгэж бага багаар Пүштүн Хазар гэх хоёр өөр үндэстнүүдийн зөрчлийг яриулж аль болох их зүйлийг мэдэхийг оролддог байв. Гэсэн хэдий ч хувийн харьцааны хувьд бид хоёр бие биендээ төдий л сайнгүй байв. Уг нь нэг их сүртэй биш л дээ, "чи өнөөдөр яасан их гангараа вэ" ч гэх юмуу, тийм нэг ажлын байранд үл зохицолдох зүйл хэлэх, эсвэл асуусан асуултанд үл тоомсорлосон маягаар хандах хандлага гаргадаг байсан юм. Ер нь иймэрхүү үл шалих асуудлыг тэгэсгээд тоомсорлолгүй өнгөрөөж болох л доо. Хамгийн гол нь түүний зүгээс надад хандах иймэрхүү харьцааны үндэс шалтгаан нь ердөө л би Монгол (Хазара) хүн байсанд л байсан юм. Чухам энэ л асуудал надад нэг жаахан "юм" бодогдуулаад байв.


Ажилд ороод удалгүй зохион байгуулалтын өөрчлөлт орж ажил үүргийн хувьд Даууд надаас зарим талаар хамааралтай болов. Мань хүн үнэндээ ажил мэргэжлийн хувьд тийм ч гаргууд нэгэн байсангүй, тиймээс ч манай босс түүний ажлыг ихэд голдог байв. Хэдийгээр би хүнд муугаар хандья гэж бододгүй түгээмэл, Монгол "тэнэгдүү" зантай нэгэн боловч, энэ удаа би түүний тэр үл тоомсорлох гэсэн өчүүхэн оролдлогыг нь дарахаар шийдэж надааар дамжиж ирсэн Дауудын ажлуудыг шалтаг олон голж буцаан босс-доо давхар мэдэгдэж и-мэйл явуулдаг болов. Мань хүн ч даргаас хэд хэдэн удаа банга хүртэж эвгүй байдалд орсон бөгөөд би далим гаргаж түүний өрөөнд нь нэг удаа орж хаалгыг нь хааж байгаад "Чи жаахан аятайхан байгаарай" гэж хэлээд ажил төрлийнх нь талаар ч, бас хувийн харьцааных нь талаар ч түүнд сануулга өгсөн юм. Үүнээс хойш Даууд байдлыг ойлгож надтай маш эеэлдэгээр харьцдаг болсон юм.

Өнгөц харахад бид хоёрын харьцааны энэ асуудал ажил дээрээ таардаггүй хоёр нөхөрийн зөрчилдөөн мэт боловч үнэндээ тийм биш, нэлээд гүн гүнзгий агуулгатай, Пүштүн Хазара хэмээх хоёр үндэстний гүнзгий зөрчилдөөний нэг хувилбар байсныг би тэхэд мэдэж билээ.

1890 он орчмоос Хазара үндэстнүүд Афганистаны засгийн эрхийг барих Пүштүнүүдэд бүх эрх мэдлээ алдан боолчлогдсон бөгөөд, өнөөг хүртэлх 110 гаруй жилийн турш дарлал доромжлол, харгислалын дор хоморголон устгах аймшигт бодлогод өртсөөр иржээ. 21 зуун, 2008 он гэх өнөө үед ч ихэнх Хазара нарын хувьд өнөөгийн нийгмийн “боолын” гэж болох хөдөлмөр эрхлэн амь зогоох нь сонголтгүй, ганцхан хувь заяа байсаар ирсэн юм. Тиймээс ч Пүштүн Хазара нарын хооронд зөвхөн “эзэн, албат” - ын харьцаа л байдаг аж. Ингээд бодохоор Афганистан дахь Хазара нарын бодит байдал ямар байгаа бол гэж бодогддог байв.

Хэдийгээр Америкт багаасаа өсч боловсрол олсон боловч Даууд яг л тэр Афган сэтэгэхүйнийхээ өнгө аясыг энд Монгол хүнд гаргах гэсэн нь үнэхээр тэнэгдүү оролдлго бөгөөд үүнийг тэдний зүгээс Хазара хүмүүсийг хэрхэн үздэгийн илрэл гэж үзэж болно. Бодвол тэдний хувьд Хазара (Монгол) хүн л харах юм бол ингэж үл тоомсорлон харьцах нь зүгээр л "сураар боож болдгүй сурсан зан" байсан байх л даа. Харин энэ удаа Дауудын аз дутахад, түүнтэй таарсан Хазара нь нэн зөрүүд мугуйд нэгэн Монгол байсан ба үл хүндэлсэн асуудлыг зүгээр нэг анзаараагүй мэтээр өнгөрөөдгүй байх нь гэдгийг тэр ойлгосон юм.

Ингээд би энэ нийтлэлийнхээ үндсэн агуулга болох Хазара хэмээх өвөрмөц бас өрөвдөлтэй хувь заяатай ард түмний талаар товчхон өгүүлье.

Олны дундах түгээмэл ойлголтоор бол Афганы төвөөр нутагтай Хазара хэмээх энэхүү Ази төрхтэй хүмүүс нь манай эзэн Чингэс хааны байлдан дагуулалтын үеэр дундад Ази, Перст (Иран) үлдсэн Монгол гаралтай хүмүүс ажээ

Эдгээр хүмүүсийн талаар барууны эрдэмтэд 19-р зууны дундаас бага зэрэг судалж байсныг эс тооцвол дорвитой судалгаа хийгдээгүй бөгөөд энэ нь харьцангуй цөөн тоотой, улс төр эдийн засгийн хувьд нэн хавчигдмал оршин тогтож буй эдгээр хүмүүсийг үл хайхрах, тэднийг бусдын нүднээс далд байлгах, түүх гарал үүслийг нь мартагнуулах гэсэн эрх зүй эдийн засаг, уламжлалын сонирхол бүхий Афганистаны засгийн газар, эрх баригчидын цэгц нягт, төлөвлөгөөт бодлогын хэрэгжүүлэлт юм.

Дундад ази, ойрх дорнодоор тархан суурьшсан өндөрдүү хамартай, бухан эрээн нүдтэй, үс сахал болсон нөхдүүдээс Монголжуу дүр төрхөөрөө эрс ялгарах Хазара нарын гарал үүслийн талаарх судалгаа нь үндсэндээ хоёр чигийг заадаг аж. Үүнд:

1. Хазара нар нь 13-р зууны эзэн Чингис хааны байлдан дагуулалтын үеэс үлдсэн цэргүүдийн удам. Хазара хэмээх үг нь Мянга гэсэн Перс үг бөгөөд энэ нь Монголын армиас тухайн үейин Хорезмийн нутагт үлдсэн Мянгат цэргийн нэгж гэж тайлбарлажээ. Ихэнх судлаачидын үзэж буйгаар Хазара нь Монгол Түрэг угсааны хүмүүс аж.

2. Одоогоос 2000 гаруй жилийн өмнө одоогийн Афганистаны нутагт Буддын шашинтай Ази дүр төрхтэй хүмүүсийн Кушан хэмээх гүрэн оршин тогтож байсан бөгөөд, эдгээр хүмүүсийн удам угсаа нь 13 зуунд Монголын байлдан дагуулагчидын эсрэг тулалдаж ялагдан улмаар Монголчуудтай холилдон Хазара үндэстнийг бий болгосон. Дашрамд дурдахад, 2001 онд Афганистаны Бамяьанд талибанууд 2000 жилийн настай гэгдэх дэлхийн хамгийн том Будда хөшөөг устгасан бөгөөд учир нь энэ хөшөө Хазара хүнтэй төстэй байснаас болсон гэдэг.



Юутай ч гэлээ өөрсдийн гарал угсаагаа заахдаа энэ онолыг баримтлах нь Хазара нарт эрх зүйн хувьд нэлээд ашигтай юм. Учир нь хүн амын ихэнхийг эзэлдэг Пүштүн, Тажик нарт "гадныхан" хэмээн хавчигддаг тэд өөрсдийгөө нутгийн уугуул иргэд гэж үзэх үндэслэл бий болгодог хэрэг. Сонирхолтой нь, Афганистаны түүхэнд Пүштүн үндэстнүүд нь бүүр сүүлд 18-р зуунаас эхлэн өмнөөс зүгээс, Пакистан, Энэтхэгийн нутгаас хойшоо нүүдэллэж одоогийн Афганистанд ирж суурьшсан аж.

Хазара Хэл

Хазара нар Хазаражи хэмээх хэлээр ярих ба энэ нь дари хэлний нэг аялга мэт бөгөөд, перс, Монгол, Турк үгсийн нөөцөөс бүрдсэн өвөрмөц хэл аж. Энд сонирхолтой нэгэн явдлыг дурдахад: Халимагын Үнэн сонинд мэдээлсэнээр ("Хальмг Yнн" № 66-67 (14286-14287), 03.04.2003) Зөвлөлт Афганы дайны үед Афганд цэргийн алба хааж байсан Халимаг эр Петр Кукудаев 1981 оны 10 сард нөхдийн хамт ууланд тагнуулаар яваад нэгэн Хазара сууринд ирсэн бөгөөд тэдэнтэй нутгийн ямар ч хэлээр яриад ойлголцоогүй атал эх Халимаг Монгол хэлээрээ ярьж харилцан ойлголцож байжээ. Ганцхан энэ жишээ ч бус, бас өөр нэгэн төс бүхий нийтлэл Оросын "Незавысимая Газета" сонинд гарсан байсныг би уншиж байсан. Хазара хэл нь хэл судлаачидын хувьд үнэлэшгүй олз бөгөөд, чухам Хазара хэлнээс л эртний Монгол хэл аялгыг сонсож болох боломж байж болох юм. Би Афганистанд амьдарч байсан нэгэн Америк хүнтэй захидлаар харьцдаг байсан бөгөөд түүний хэлж буйгаар 1990 оны эх хүртэл Афганистаны Херат уулын бэлээр яг Монгол хэлээр ярьдаг 60 орчим гэр бүл байсаар байсан гэж хэлж байсан. Миний бодлоор бол эдгээр хүмүүс одоо болтол байсаар байх боломтой бөгөөд, тэднийг олж 13 зуунаас хойш нэг их өөрчлөгдөлгүй үлдсэн байж болзошгүй тэр эртний Монгол хэл, соёлыг нь судлах нь нэн сонирхолтой бөгөөд чухал асуудал юм.



Хазара Шашин

Хазара нарын ихэнх нь лалын шашны шиа урсгалыг шүтдэг бөгөөд, энэ нь Афганистаны бусад ихэнх үндэстнүүдийн шүтдэг Суни урсгалтай зарим талаар зөрөлддөг аж. Пүштүн нар Хазара нарыг аймаглан устгах бодлогоо хэрэгжүүлэхдээ Хазара нар буруу шашинтай "шиа" нар хэмээн шалтаглаж бусдыг турхирдаг аж.

Хазара Газар Нутаг

1880-аад оныг хүртэл Хазара нар Афганистаны нутгийн ихэнхийг эзлэн нутагладаг байсан боловч Пүштүнүүдэд газар нутгийнхаа ихэнхийг алдаж, өөрсдөө Афганистаны уулархаг үржил шим муутай газар луу шахагдан суурьшжээ. Тооны олноор түрий барих Пүштүн үндэстнүүдээс Хазара нарын газар нутгийг булаан авах явдал үргэлжилсээр байгаа ба яг өнөөдөрийн байдлаар Пүштүний Кучи (Kuchi, Koochi) овгийн нүүдэлчид Хазара Бэсүүд овгийн нутагт түрэн орж ирээд газар нутгийг нь булаалдан маргаан дэгдээж, зарим нэгэн хэсэгээр зэвсэгт мөргөлдөөн болсон байна.



Хазара Хүн Ам

Хазара хүн амын тоо нь яг тодорхой бус бөгөөд, улс төрийн шалтгааны улмаас Афганистаны хүн амын 8-9% гэгддэг байсан боловч яг үнэндээ 16-25% хувь орчим буюу 4-7 сая хүн бий гэж үздэг аж. Үндсэндээ Афганистаны төв, баруун, хойд зах болох Кабул, Мазари Шариф, Хератаар тархан суурьшсан. Одоог болтол овгийн зохион байгуулалттай байдаг ба Монгол хэлэнд шууд ойлгогдож болох, Найман, Боржигон, Хэрэйд, Барлус, Жалайр, Бэсүүд гээд овгуудын нэр яг л хэвээрээ хэрэглэгддэг.

Хэл, угсаатны зүй судлаачидын хувьд маш сонирхолтой байж болох Дай Занги, Дай Чопан, Дай Кунди, Жагури (Цахар ч юм билүү:-) ) зэрэг олон овог аймгуудын талаар энд дурдаж болох боловч сонирхогчийн хэмжээнд үзэх миний мэдлэг хүрэхгүй нь харамсалтай.

Хазара гэж нэрлэгддэггүй боловч, Хазарануудтай нэг төрөл болох Аймаг (Aimaq), Найман (Naiman) хэмээх Монгол угсаатай хүмүүс бас байдаг аж. Энэ нь Хазара нарын үзэж буйгаар 1880-1890 ээд онуудад Пүштүн Хазара нарын дайнд Хазараг ялж засгийн эрхийг авсан Пүштүн нар Хазара нарын эв нэгдлийг сарниулахын тулд овог аймгуудыг бүгдийг нь Хазара гэж дуудахгүй харин өөр өөр нэрээр нь дуудах болсонтой холбоотой гэнэ.

Юутай ч гэлээ, судлаачидын үзэж буйгаар Афганистан дахь Хазара нар нь Перс дэх Ил хааны хэмээх, Толуйн хүү Хулэг хааны Монголчууд, мөн дундад Ази дахь Цагаадай хааны Монголчууд гэсэн хоёр хаант улсын Монголчуудаас бүрдсэн бололтой. << Буцах >>

Үргэлжлэл бий!

Сонирхосон хүмүүс
“The Kite Runner” by Khaled Hosseini
“Kabul Express” by Kabir Khan
ном кинонуудыг үзэж сонирхвол Хазар хүмүүсийн амьдрал ахуйтай зарим нэгэн талаар илүүтэй танилцах болно.


Нийтлэлийг бичсэн Тайж овгийн Х.БС.

http://www.hamagmongol.net/readarticle. ... rowstart=1

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:00 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
List of Hazara tribes

From Wikipedia, the free encyclopedia

The Hazara people people are an ethnic group who mainly inhabit the Hazarajat region of Afghanistan, however there are significant populations of Hazaras in Pakistan and Iran whose numbers in recent years have been bolstered by Afghan refugees fleeing the conflict in Afghanistan.

The following is a partial list of the different Hazara tribes in Afghanistan:[1][2]

* Aimak Hazara[3]
* Babaiy
* Nikudari
* Qara Baator
* Qul Bars
* Tulai Khaan Hazara
* Dala Pas Kindi
* Dai Mirak
* Besud
* Jaghuri
* Nekpai
* Voqi
* Maska
* Dai Mirdad
* Daizangi
* Daikundi or Dāy Kundī[3]
* Kalougi [1]
* Naimans
* Poladha
* Qalandar
* Qalandhari
* Qarabaghi
* Shebartoo
* Shibargi [2]
* Taymani Hazara[3]
* Turkmani Hazara [3]
* Uruzgani
* Tamki

Following is a list of Hazara tribes based from a compilation of Professor Mohammad Essa:

* Bab Vali Hazaras
* Babolah Hazaras in Samangan
* Badakhshan Hazaras.
* Badghis, Jawand, Darra-e Kashroo, Day, Dah Marda, Khosha, and Lazir Hazaras around Herat
* Bqara Batoor Hazaras
* Chal Hazaras in Iskhamish
* Day Mirak Hazaras to the north and in Sholtoo, Qora Khowal, and Diwanah Qishlaq valleys
* Gar Gag Hazaras to the north of Baghlan
* Ghoriyan Hazaras in Herat
* Joy Kand Hazaras in Khan Abad
* Khamisi Hazaras
* Koh Gadai Hazaras to the west of Nahrin
* Koh Ghinar Hazaras in Baghlan
* Kolo Hazaras in Herat near the historical monuments
* Main Mana Hazaras
* Naiyman Hazaras to the north of Baghlan
* Nikpai Hazaras between Khanad and Qundoz
* Pul-e Khumri Hazaras
* Qaghai Hazaras
* Qalai Qisar Hazaras
* Qalluq Hazaras of Khan Abad, Ali Abad, and Takhar
* Qool Bars Hazaras
* Quzi Hazaras to the south of Nahrin and east of Khan Abad
* Shaikh Ali Hazaras to the east of Khan Abad
* Tulai Hazaras to the south of Nahrin (most probably named after Tulai Khan, the son of Changhiz Khan); Dala Pas Kindi to the west of Nahrin and east of Andarab
* Yangai Qala Hazaras

[edit] Notes

1. ^ Insert footnote text here
2. ^ History of Hazara Community
3. ^ a b c Brice, William Charles (ed.) (1981) "Hazāras" An Historical Atlas of Islam (under the patronage of the Encyclopaedia of Islam) E. J. Brill, Leiden, p. 367, ISBN 90-04-06116-9

_________________
The Passage for Spirit


Last edited by UFCgroup on Jun.07.08 1:05 am, edited 1 time in total.

Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:02 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Nikudari

From Wikipedia, the free encyclopedia

Nikudari is an archaic form of the Mongolian language which does not exist in Mongolia today. The word Nikudari comes from the name of the famous Golden Horde general, Negudar. The language is preserved in western portions of Afghanistan by a few hundred speakers of Aimak or Hazara origin. In his book The Mongols, David Morgan stated:
“ It is intriguing to note that in parts of Afghanistan today...there still exist groups of Mongolian speakers...they have retained the Mongolian language in an archaic form that has been lost in Mongolia itself...[1]

References

1. ^ David Morgan - The Mongols (Page 96)

_________________
The Passage for Spirit


Last edited by UFCgroup on Jun.07.08 1:05 am, edited 1 time in total.

Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:04 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Negudar

From Wikipedia, the free encyclopedia

Negudar was a Mongol general under Berke, and a Golden Horde Noyan. With many other Golden Horde generals, he embraced Islam in the late 1200's and took the Muslim name of Ahmad Khan.[1]

Before the conflicts between Berke and Hulegu, Negudar fostered peace in Eastern Khorasan and its surrounding areas in Central Asia. When war hostilities broke out between Berke and Hulegu, Negudar assumed control over a sizeable portion of Berke's forces[2] primarily in Ghazni and eastern Afghanistan.

Negudar and his forces ultimately settled in various parts of modern day Afghanistan[3]including Kabul[4] and Herat. Today, Nikudari, an archaic form of the Mongolian language extinct in Mongolia, is preserved in Afghanistan and named after Negudar.

References

1. ^ The Biographical Dictionary of the Society for the Diffusion of Useful, pg. 226
2. ^ Early Mongol Rule in Thirteenth-Century Iran: A Persian Renaissance By George Lane, pg 77
3. ^ Shiraz in the Age of Hafez: The Glory of a Medieval Persian City By John W. Limbert, pg.145
4. ^ India as Seen by Babur, AD 1504-1530 By R. Nath, pg. 23

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:13 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Daizangi

From Wikipedia, the free encyclopedia

Daizangi (Dhaizangi)is one of the major tribes of the Hazaras of Hazarajat, central Afghanistan. They inhabit the Bamian, Panjao and waras districts of the Bamian provence and the Sahristan district of Daikundi provence. They are said (in the absence of any reliable statistics) to be the largest tribe of the Hazaras. The 19th century Hazara Mir (Chieftain) Mir Azeem Beg was the mir of the Daizangi, who led the final battle of the Hazaras against the Afghan Amir in the battle of Urozgan.

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:16 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Daikundi

From Wikipedia, the free encyclopedia

Daikundi is one of the major tribes of the Hazaras of Hazarajat, central Afghanistan. They inhabit the Daikundi province and the Lal wa sarjangal district of Ghor province. Daikundis remained secluded and unhinged from the devastations and the resulting uprooting of different Hazara tribes, after the Battle of Urozgan. A Provence by the name of Daikundi was created from the upper half of the urozgan provence of Aghanistan in 2004.

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:19 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Хазарейцы

Материал из Википедии — свободной энциклопедии

Общая численность: около 3 млн.
Расселение: Афганистан
Язык: дари
Религия: шииты
Родственные народы: монголы, таджики, чараймаки

Хазарейцы (от слова "тысяча") — ираноязычные шииты монгольского происхождения, населяющие центральный Афганистан (9% от общей численности населения страны). Прямые потомки монгольских завоевателей XIII века, принявших ислам и воспринявших местный язык, но сохранивший азиатский антропологический тип.

Говорят на хазарейском диалекте языка дари.

Ссылки

* Хазарейцы – потомки Чингис-хана

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:26 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Naimans

From Wikipedia, the free encyclopedia

The Naimans, also Naiman Turks[1][2] or Naiman Mongols[3], (Mongolian: naiman, "eight"[4], Kazakh: Найман) was a Mongolian name given to a group of people dwelling on the steppe of Central Asia, having diplomatic relations with the Kara-Khitai, and subservient to them until 1177. The Naimans are most often classified as a Turkic people from Sekiz Oghuz (means 'Eight Oghuz' in Turkic),[5][6][7][8] but there are also sources that count them as Mongols.[8] Like the Khitai, many of them were Nestorian Christians.

More than 400,000 of the Kazakh population are Naimans (see Modern Kazakh tribes or Middle Juz). They originate from eastern Kazakhstan. Some Naimans dissimilated with the Kyrgyz and Uzbek ethnicities.

There is a small population of Naimans in Afghanistan. They belong to the Hazara tribe and reside in a small village called Naiman. They are Sunni Muslims.

The following map shows the approximate location of the Naimans at about the year 1200, before the Mongol unification by Genghis Khan.

Religion

By the time they were conquered by Genghis Khan most of the Naimans were Christians. They remained so after the Mongol conquest and were among the second wave of Christians to enter China with Kublai Khan.[9]

See also

Other pre-Genghis Mongolian tribes include

* Kerait
* Merkit
* Jadran
* Jalair
* Onggirat
* Tayichiud
* Tatar

References

1. ^ Runciman, Steven (1987). A History of the Crusades (in English). Cambridge University Press. ISBN 978-0-5213-4770-9. Retrieved on 2008-03-16.
2. ^ Gibbon, Edward (1920). The History of the Decline and Fall of the Roman Empire (in English). Methuen Publishing. Retrieved on 2008-03-16.
3. ^ Mongolia
4. ^ Janhunen, Juha (2003). The Mongolic Languages (in English). Routledge. ISBN 978-0-7007-1133-8. Retrieved on 2008-03-16.
5. ^ Ratchnevsky, Paul. "Genghis Khan: His Life and Legacy". 2000, pp.1-4.
6. ^ Roemer, Hans Robert; Scharlipp, Wolfgang-Ekkehard (2000). History of the Turkic Peoples in the Pre-Islamic Period (in English). Klaus Schwarz Verlag. ISBN 3879972834. Retrieved on 2008-03-16.
7. ^ Halsey, William Darrach; Friedman, Emanuel (1984). Collier's Encyclopedia: With Bibliography and Index (in English). P. F. Collier. Retrieved on 2008-03-16.
8. ^ a b Czaplicka, Marie Antoinette (2001). The Turks of Central Asia in History and at the Present Day (in English). Adamant Media Corporation. ISBN 978-1402163326. Retrieved on 2008-03-16.
9. ^ Cary-Elwes, Columba. China and the Cross. (New York: P. J. Kenedy and Sons, 1956) p. 37


_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:28 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Qalandar

From Wikipedia, the free encyclopedia

Qalandar (Persian: قلندر) is a title given to Sufi mystics, especially in South Asia. Some famous Sufis called Qalandar include Hazrat Lal Shahbaz Qalander and Bu Ali Shah Qalandar.

The Qalandariyah were a sect of roaming Sufi dervishes.

Mast Qalandar is a popular Sufi song in South Asia, about Shahbaz Qalandar.


Qalandar is a hazara tribe in Afghanistan. It is one of the largest tribe of hazara in Afghanistan.

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:30 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Shebartoo

From Wikipedia, the free encyclopedia

Coordinates: [show location on an interactive map] 34.7811° N 67.4903° E
Location in Afghanistan
Coordinates: [show location on an interactive map] 34°46′52″N 67°29′25″E / 34.78111, 67.49028
Country Flag of Afghanistan Afghanistan
Province Bamiyan Province
District
Time zone UTC+4:30 (UTC)


Shebartoo/شبرتو (also Shebarto, Shibartoo, Shibarto, Sebartoo, Sibartoo, Sebartu), (Dari/Hazaragi language: شبرتو) is a plain (Persian: Dasht-e Shebartu) and a village in Shahidan district, west of Bamiyan city, the provincial capital of Bamiyan Province. The Shebartoo lies on the Bamiyan — Band-e Amir — Yakawlang road, about half-way between the Bamiyan valley and the Band-e Amir lakes.

The Shebartoo Hazara live there. The gravel strip at Shebartoo Airport, also called Bamiyan Airport (IATA: BIN), is the main airport for Bamiyan Province.[1][2]

Notes

1. ^ (29 May 1999) "Opp welcomes AI report on Taliban atrocities" Afghan News Center
2. ^ Toubekis, Georgios (29 June 2007) "19th Day" Bamiyan Development Community Portal

Further reading

* Weber, Olivier (2006) "Chapitre 52: Vallon de Shebartu" Le grand festin de l'Orient ("Chapter 52: Shebartu Valley" The Great Feast of the East) R. Laffont, Paris, ISBN 2-266-14997-0, in French

External links

* "Sebartu, Afghanistan" Fallingrain.com]

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:33 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Samangan

From Wikipedia, the free encyclopedia

Location in Afghanistan
Coordinates: [show location on an interactive map] 36°15′55″N 68°1′0″E / 36.26528, 68.01667
Country Flag of Afghanistan Afghanistan
Province Samangan Province
District
Time zone + 4.30 (UTC)

Samangan is a city and capital of Samangan Province in northern Afghanistan.[1]

It is known for its ancient ruins including notably the Takht e Rostam.

References

1. ^ National Geospatial Intelligence Agency

External links

* Satellite map at Maplandia.com
* Search for Samangan in the MSN Encarta atlas

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:35 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Badakhshan

From Wikipedia, the free encyclopedia

Badakhshan (Persian: بدخشان, Tajik: Бадахшон) is a region comprising parts of northeastern Afghanistan and southeastern Tajikistan. Badakhshan Province is one of the thirty-four provinces of Afghanistan. It is in the east of Afghanistan, containing the Wakhan Corridor. A part of Badakhshan is located in Kohistan-Badakhshan Autonomous Region (Tajik: Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон/Viloyati Mukhtori Kuhistoni Badakhshon) of Tajikistan in the in south-east of the country. The music of Badakhshan is an important part of the region's cultural heritage.

People

Badakhshan constitutes a distinct ethno-linguistic and religious community. They are descendants of the Iranians who populated the region in 1000 B.C. In Afghanistan's Badakhshan the prevalent language is Persian. The Pamiri dialects spoken in Tajikistan's Badakhshan belong to the eastern branch of the Iranian languages. The lingua franca in the whole region is Persian, respectively. The main religion is Sunni Islam among the Persian-speaking inhabitants of Afghanistan Badakhshan, while the Pamiri-speakers in Tajik Badakhshan and eastern Afghanistan Badakhshan are overwhelmingly Ismaili Muslims. The people of this province have a rich cultural heritage, noted for its preservation of ancient forms of music, poetry and dance that have been lost in many other parts of Central Asia.

History

Badakhshan has a long history, which can be divided into two major time periods:

Early history

Badakhshan was an important trading center during antiquity. Lapis lazuli was traded exclusively from there as early as the second half of the 4th millennium BC.Badakhshan was the very important region where the "Silk Path" was passing over through. Its significant is its geo-economic role in trades of Silk and ancient commodities transactions beween the East and West.

According to Marco Polo, Badashan/ Badakshan was a province where Balas rubies could be found under the mountain Syghinan.

Modern history

Its boundaries were decided by the Anglo-Russian agreement of 1873, which expressly acknowledged "Badakhshan with its dependent district Wakhan" as "fully belonging to the amir of Kabul," and limited it to the left or southern bank of the Amu Darya (also called Oxus). On the west, Badakhshan was bounded by a line which crosses the Turkestan plains southwards from the junction of the Kundus and Amu Darya rivers until it touches the eastern water-divide of the Tashkurghan River, and then runs southeast, crossing Kunduz, until it strikes the Hindu Kush. The southern boundary was carried along the crest of the Hindu Kush as far as the Khawak Pass, leading from Badakhshan into the Panjshir valley. Beyond this it was indefinite.

It was known that the Kafirs occupied the crest of the Hindu Kush eastwards of the Khawak, but how far they extended north of the main watershed was not ascertainable. The southern limits of Badakhshan became definite again at the Dorah Pass. The Dorah connects Zebak and Ishkashim at the elbow, or bend, of the Oxus with the Lutku valley leading to Chitral. From the Dorah eastwards the crest of the Hindu Kush again became the boundary until it effects a junction with the Muztagh and Sarikol ranges, which shut off China from Russia and India. Skirting round the head of the Tagdumbash Pamir, it finally merged into the Pamir Mountains boundary, and turned westwards, following the course of the Oxus, to the junction of that river and the Khanabad (Kunduz).

So far as the northern boundary followed the Oxus stream, under the northern slopes of the Hindu Kush, it was only separated by the length of these slopes (some 8 or 10 miles) from the southern boundary along the crest. Thus Badakhshan reached out an arm into the Pamirs eastwards - bottle-shaped - narrow at the neck (represented by the northern slopes of the Hindu Kush), and swelling out eastwards so as to include a part of the great and little Pamirs.

Before the boundary settlement of 1873 the small states of Roushan and Shougnan extended to the left bank of the Oxus, and the province of Darwaz, on the other hand, extended to the right bank. Then, however, the Darwaz extension northwards was exchanged for the Russian Pamir extension westwards, and the river throughout became the boundary between Russian and Afghan territory; the political boundaries of those provinces and those of Wakhan were no longer coincident with their geographical limits.

The following were the chief provincial subdivisions of Badakhshan, omitting Roushan and Shougnan: on the west Rustak, Kataghan, Ghori, Narin and Anderab; on the north Darwaz, Ragh and Shiwa; on the east Charan, Ishkashim, Zebak and Wakhan; and in the centre Faizabad, Farkhar, Minjan and Kishm. There were others, but nothing certain is known about these minor subdivisions.

In 1895 the Panj River was defined as part of the border between Afghanistani and Russian Badakhshan. Within the Soviet Union, the former Russian part was organized as the Gorno-Badakhshan autonomous oblast within the Tajik SSR, later the Kohistan-Badakhshan Autonomous Province within Tajikistan.

Geography

The conformation of the mountain districts, which comprise all the southern districts of Badakhshan and the northern hills and valleys of Nuristan (the former Kafiristan), is analogous to that of the rest of the Hindu Kush westwards. The Hindu Kush represents the southern edge of a great central upheaval or plateau. It breaks up into long spurs southwards, deep amongst which are hidden the valleys of Nuristan, almost isolated from each other by the rugged and snow-capped altitudes which divide them. To the north the plateau gradually slopes away towards the Oxus, falling from an average altitude of 15,000 feet to 4,000 feet about Faizabad, in the centre of Badakhshan, but tailing off to ~100 at Kunduz, in Kataghan, where it merges into the flat plains bordering the Oxus.

The Kokcha river traverses Badakhshan from southeast to northwest, and, with the Kunduz, drains all the northern slopes of the Hindu Kush west of the Dorah pass. Some of its sources are near Zebak, close to the great bend of the Oxus northwards, so that it cuts off all the mountainous area included within that bend from the rest of Badakhshan. Its chief affluent is the Minjan, which Sir George Robertson found to be a considerable stream where it approaches the Hindu Kush close under the Dorab. Like the Kunduz, it probably drains the northern slopes of the Hindu Kush by deep lateral valleys, more or less parallel to the crest, reaching westwards towards the Khawak pass. From the Oxus (1,000 feet) to Faizabad (4,000 feet) and Zebak (8,500 feet) the course of the Kokcha offers a high road across Badakhshan; between Zebak and Ishkashim, at the Oxus bend, there is but an insignificant pass of 9,500 feet; and from Ishkashim by the Panja, through the Pamirs, is the continuation of what must once have been a much-traversed trade route connecting Afghan Turkestan with Kashgar and China. It is undoubtedly one of the great continental high-roads of Asia. North of the Kokcha, within the Oxus bend, is the mountainous district of Darwaz, of which the physiography belongs rather to the Pamir type than to that of the Hindu Kush.

A very remarkable meridional range extends for 100 miles northwards from the Hindu Kush (it is across this range that the route from Zebak to Ishkashim lies), which determines the great bend of the Oxus river northwards from Ishkashim, and narrows the valley of that river into the formation of a trough as far as the next bend westwards at Kala Wamar. The western slopes of this range drain to the Oxus either northwestwards, by the Kokcha and the Ragh, or else they twist their streams into the Shiwa, which runs due north across Darwaz. Here again we find the main routes which traverse the country following the rivers closely. The valleys are narrow, but fertile and populous. The mountains are rugged and difficult; but there is much of the world-famous beauty of scenery, and of the almost phenomenal agricultural wealth of the valleys of Bukhara and Ferghana to be found in the recesses of Badakhshan.

See also

* Badakhshan Province
* Gorno-Badakhshan Autonomous Province
* Silk Road
* Mount Imeon
* Lapis lazuli
* Kingdom of Balhara

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:38 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Baghlan

From Wikipedia, the free encyclopedia

Location in Afghanistan
Coordinates: [show location on an interactive map] 36°7′58″N 68°42′0″E / 36.13278, 68.7
Country Flag of Afghanistan Afghanistan
Province Baghlan Province
Elevation 5,577 ft (1,700 m)
Population (2003)
- Total 61,100
Time zone + 4.30 (UTC)

Baghlan (Persian: بغلان ; Baġlān) is a city northern in Afghanistan and in the province named after it, Baghlan Province. It is located 3 miles east of the Kunduz River, 35 miles south of Khanabad, and about 1,700 feet above sea level in the northern part of the Hindu Kush.
History

Baghlan began as an urban centre in the 1930s due urban growth as a result of a new road from Kabul to over the Kunduz River.[1]

Economy

Baghlan is the center of beet-sugar production in the country. Cotton production and cotton manufacturing are also important in the region.

Demographics

The estimation of the population in 1960 was about 20,000 and about 24,410 in 1963, which would have been a supposed increase of 81.93% in a three year duration. The estimated population in 1965 was 92,432 which was an increase of 26.41% in two years. Tajiks, most of them originally from Parwan, Taloqan, and Mazari Sharif, make up the majority in the city of Baghlan. There is also a large number of immigrant Pashtuns that settled in Baghlan mostly originally from Kandahar and Nangarhar.[1]

2007 Bombing

Main article: 2007 Baghlan sugar factory bombing

On 6th November 2007, a suicide bombing targeted a sugar factory in Baghlan during a visit by members of the National Assembly of Afghanistan. Up to 100 people have been reported killed, including six legislators.

See also

* Bibi Ayesha, female commander from Baglan
* 2007 Baghlan sugar factory bombing

References

1. ^ a b D. Balland; X. de Planhol "BAGÚLAÚN". Encyclopædia Iranica (Online Edition). Ed. Ehsan Yarshater. United States: Columbia University. Retrieved on 2007-12-19.

External links

* World Gazetteer - City Information

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:41 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Khan Abad

From Wikipedia, the free encyclopedia

Location in Afghanistan
Coordinates: [show location on an interactive map] 36°40′59″N 69°9′49″E / 36.68306, 69.16361
Country Flag of Afghanistan Afghanistan
Province Kunduz Province
District Khan Abad District
Elevation 1,713 ft (522 m)
Population
- Total 75,546
Time zone UTC+4:30 (UTC)


The town of Khan Abad is the district center of Khan Abad District in Kunduz Province, Afghanistan. It is situated in a river valley East from Kunduz.

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:43 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Nahrin

From Wikipedia, the free encyclopedia

Location in Afghanistan
Coordinates: [show location on an interactive map] 36°3′55″N 69°8′2″E / 36.06528, 69.13389
Country Flag of Afghanistan Afghanistan
Province Baghlan Province
District Dushi District
Time zone + 4.30 (UTC)

Nahrin is a town in Baghlan Province in north-eastern Afghanistan.[1]

It is the capital of Nahrin District.

References

1. ^ National Geospatial Intelligence Agency

External links

* Satellite map at Maplandia.com
* Search for Dowshi in the MSN Encarta atlas

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:45 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Kunduz

From Wikipedia, the free encyclopedia

Coordinates [show location on an interactive map] 36°44′N 68°52′E / 36.73, 68.86
Population (2006) 264,100 (5th)
Area
- Elevation
397 m (1,302 ft)
Time zone UTC+4:30 Kabul
Kunduz (Persian: قندوز) also known as Kundûz, Qonduz, Qondûz, Konduz, Kondûz, Kondoz, or Qhunduz is a city in northern Afghanistan, the capital of Kunduz Province. It is linked by highways with Mazari Sharif to the west, Kabul to the south and Tajikistan's border to the north. In the 1979 census, Kunduz had a population of 53,251 people, which is now estimated to have risen to 95,000 (2002 official estimate). Kunduz is located at 36.73°N, 68.86°E, at an elevation of 397 meters above sea level.

History

The city was known in antiquity as Drapsaka, and was a place of importance visited by Alexander the Great. Under the governance of Sher Khan Nasher, Kunduz became one of the wealthiest Afghan provinces in the early 20th century. This was mainly due to Nasher's founding of the Spinzar Cotton Company, which continues to exist in post-war Afghanistan.

Kunduz was the last major city held by the Taliban before its fall to US-backed Afghan Northern Alliance forces on November 26, 2001.

Kunduz is the most important agricultural province which produces wheat, rice, millet, and other products and obtained the nickname of "the hive of the country."

Kunduz is the centre for the north east provinces, and was the stronghold of the Taliban during its regime. The city is strategically important because it is the only way connecting Takhar and Badakhshan provinces, which play a critical role in the existing government.

Several different ethnicities live in the city, namely the Tajiks, Aimaq, Uzbek, Pashtun and Hazara. The city is divided into 6 districts: Khan Abad, Ali Abad, Char Dara, Dashti Archi, Qala -e-Zal and Imam Sahib.

Kunduz has 9 representatives in the lower house and 2 in the upper house and has a provincial council. Eng. Mohammad Omer is the Governor.

See also

* Afghanistan
* Farhad Darya
* International Security Assistance Force
* Provincial Reconstruction Team

References

External links
Wikimedia Commons has media related to:
Kunduz

* Historical Guide To Afghanistan - The Northeast (Kunduz)
* Welcome to Kunduz, Allauddin

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:47 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Puli Khumri

From Wikipedia, the free encyclopedia

Location in Afghanistan
Coordinates: [show location on an interactive map] 35°57′N 68°42′E / 35.95, 68.7
Country Flag of Afghanistan Afghanistan
Province Baghlan Province
District Nurgal District
Elevation 2,083 ft (635 m)
Population (2002)
- Total 60,000 (est)
Time zone UTC+4:30 (UTC)

Puli Khumri (or Pul-i-Kumri) (Persian: پل خمری) is a city in northern Afghanistan. It is the capital of Baghlan Province and has a population of 60,000 (2002 official estimate).

Hungary heads a Provincial reconstruction team in the city.[1]

References

1. ^ McMahon, Robert. "Afghanistan: PRTs Spreading, Though Impact Remains Unclear", Radio Free Europe / Radio Liberty, Thursday, October 20, 2005. Retrieved on 2007-12-19.

* Dupree, Nancy Hatch [1st Edition: 1970] (1977). An Historical Guide to Afghanistan, 2nd Edition, Revised and Enlarged, Afghan Tourist Organization.

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 2:05 am 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
Hazara Rap

http://www.youtube.com/watch?v=DhBMkr2COvw

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 2:31 am 
Offline
Хавар Цагийн Анхны Яргуй
User avatar

Joined: Feb.02.07 5:05 pm
Posts: 2805
Location: SOS
HAZAR gej CHINGISS haanii baildan daguulaltiin ued l uussen mgliin negen heseg humuus laliin neg orond odoo ch gesen amidardag gesen

_________________
~Love lights the way~


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.07.08 1:25 pm 
Offline
Дархлагдсан Гишvvн
Дархлагдсан Гишvvн
User avatar

Joined: Nov.26.05 12:45 pm
Posts: 1214
Location: Ноосфэр

19-р зуунд Английн колончлогчдийн гар хөл болсон Пуштун овогтнууд Хазаруудын 60%-г алсан.


16-р зуун хүртэл Хазарууд цэвэр Монголоор ярьж байсан гэдэг. Бид өөрийн үндэстнээ Назарбаевын адил нэгтгэх эрхтэй. Алхана Болд (Үндэстэн судлаач ) ярилцсан тэмдэглэсэн О.Баяр 2002 он. Сүүлийн үед даяарчлал гэж их ярих болжээ.Ер нь энэ үйл явдалд манай улс яаж оролцвол зохистой вэ? Үнэхээр амтай болгон даяарчлал гэж ярих болж.Арай л Даяарчлалын гэрээт борлуулагч гэх нь дутаад байх шиг байна.Гэтэл үндэстнийхээ төлөө санаа зовох хүн алга.Даяарчлал Монголоор дутахгүй, дуусахгүй.Мэдээлэл эдийн засгийн даяарчлал бол зайлшгүй хэрэгтэй.Энэ бол тэртээ тэргүй жам ёсоороо явж байна.Бид гэнийн фонд ,угсаатны талаасаа даяарчлалд оролцох нь чухал.Жижигхэн гэж өөрсдийгөө голох үндэсгүй.2.5 саяулхнаа биш шүү дээ.Орост гэхэд нэг сая орчим.Өвөр Монголд 5 сая шахам Монголчууд бий.Түүнээс гадна Афгинистанд хэдэн сая Хазар(хазаар) Монголчууд байснаас уусч сая шахам Монгол цусных байна.Энэ талаар би судалгаа хийж үзсэн л дээ.Цагаадайн эзэнт улсын бутралын үед Монгол руугаа буцаж явах замдаа Афгинистаны нутагт саатаж өдгөөг хүртэл суурьшиж буй Хазарчуудын түүх их гашуун.Английн пуштунуудад хядуулж ,Зөвлөлт Афганы дайны үед Зөвлөлт цэргийг ялж болохыг анх харуулсан эрэлхэг ард түмэн. Таныхаар даяарчлалд Монгол үндэстнээрээ нэгдэн оръё гэж бодёо л доо.Өнөөдөр Өвөр Монголоос бусад нь Монгол хэлээ мартсан шүү дээ.Хэрэв Хазаар мэтийг нэгтгэвэл хэл шашины том ялгаа гарах бишүү? 16-р зуун хүртэл Хазарууд цэвэр Монголоор ярьж байсан гэдэг.19-р зуунд Английн колончлогчдийн гар хөл болсон Пуштун овогтнууд Хазаруудын 60%-г алж устгасан.Пуштунууд олзлогдсон Хазаруудыг эхнэр ,нөхөр ,хүүхдүүдийг салгаж өөр өөр овогт аймагт боол болгон байлдааны шагнал болгон өгч байсан гэдэг.Гэвч өнөөдөр Хазар хэл ярианд мэндээ, толгой,алга,нялх,улаан хавирга зэрэг олон Монгол үг өнөөг хүртэл хэрэглэгдсээр байна.Угсаатан зүйн судалгаагаар Хазарууд Төв халх ,Буриад Халимагуудтай их төстэй юм билээ.Одоо шинжээ хадгалж үлдсэн Хазарын 3-н том аймаг байна.Мөн Өвөр Монголын Цахар аймагтай төстэй Чахар аймаг ч гэж бий.Сүүлийн 700-800 жил Төв Халхтай ямар ч харилцаагүй байсан Хазаруудын үгийн санд 10% Монгол,10% нь Түрэг 80% нь Пэрс үг байна.Лалын шашинд хэт орсон Хазарчууд энэ шашин авралын од биш гэдгийг ойлгож эхэллээ.Гол үзэл санаа нь үндэстний үзэл санаа болж байна.Хазар гэдгийг шууд морины хазаар гэж ойлгохоор байгаа биз дээ.Пэрсчүүдийн 1000 гэдэг үгтэй адил сонсогддог тул хөршүүд нь тийн нэрлэсэн бололтой.Афгинистанд Хазарчуудаас гадна Могол үндэстэн байдаг.Одоо тэдний 200-д нь л эх хэлээрээ ярьж байан.40 жилийн өмнө 40.000 Моголчууд Монголоор ярьж байсан юм шүү дээ. Та Монгол үндэстнийг нэгтгэх үзэл санаандаа их үнэнч яваа бололтой.Үнэхээр нэгтгэхэд хүрвэл газар нутаг маань хүрэх болов уу? Энд би нэг зүйлийг онцолж хэлье.Афганы дайны үед олон зуун хазарууд дүрвэн гарахад дэлхийн олон орон хүлээн авсан.Гэтэл мах цусны тасархай болсон тэднийгээ өнөөгийн Монгол нь огт тоогоогүй хайхраагүй.Өлсгөлөн ядууралд нь нэг ч ширхэг шуудай гурил нэмэрлээгүй.Үүнийг дэлхийд гайхах хүн олон.Буриад Өвөр Монгол байгаагүй бол Төв Монголчууд Хятад Оростой шууд хиллэнэ.Энэ хоёр байгаа учраас Хятад Оросын бодлогын зарим бодлогын зарим хэсгийг (хар талыг) хааж байгаа юм.Газар бол зөвхөн одоо энд амьдарч биагаа бидний мэдэх өмч биш.Ирээдүй үейинхний өмч.Мөн эх нутагтаа эргэж ирж чадаагүй Монголчуудын маань хуваалцах эрхтэй өмч байж ч болзошгүй.Хазаруудыг бүгдийг нь энд ирэхийг хэн ч уриалахгүй.Зөвхөн Монгол төрхөө хадгалж үлдэж чадсан Чингэс хааны үр сад гэдэгээ мэдэрдэг тийм л сэтгэлтэй хэсэгтэй нь л ярих асуудал.Холимог цусныхан ирвэл маш аюултай.Назарбаев хуучин ЗХУ-н үед хүн амынхаа 38-хан хувийг эзлэж байсан Казах үндэстнээ энд тэндээс цуглуулсаар 70 гаруй хувь хургээд байхад бид яагаад болохгүй байх билээ.Даяарчлалаар далимдуулан харийн өөр үндэстнийг авчирч суурьшуулах тухай асуудлыг сөхөх аваас өөрсдийн мах цусны тасархай ахан дүүсээ авчрахыг сөргүүлэн тавих хэрэгтэй. Хазарчууд манайхан шиг бас өгзгөндөө хөх толботой юу? Хөх толботой болгоныг Монгол угсаатан гэж үзэж болохгүй.Япончуудыг хөх толботой манай хамаатан л гэж хэлнэ.Тэгвэл хятадууд ч бас зарим хөх толботой шүү дээ.Хөх толбо бол хүний л нэг шинж болохоос угсаатныг тодорхойлох зүйл биш.Эцэст нь хэлэхэд Монгол үндэстэн биологийн насжилтаараа дэлхийн хамгийн залуу үндэстнүүдийн нэг.Үүнийг Халзралтын онолоор нотолдог.2,5 сая Монголчуудыг 500 сая хүртэл үржүүлэх биологийн нас ч бий.

эх сурвалж: http://horidoimergen.blog.gogo.mn/entry ... c4bf8041d/


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jun.17.08 11:07 pm 
Offline
Хоббитой Гишvvн
Хоббитой Гишvvн
User avatar

Joined: Jul.14.07 11:13 am
Posts: 309
Location: Every day, every hour and every minute is special
"Хазара" цувралын 2-р хэсэг

Хазара болон Пүштүн нарын Зөрчилдөөн, Тэмцэл

Нийтлэлийг бичсэн Тайж овгийн Х.БС.

"Бурхан илжигийг бүтээхэд Хазара хүн уйлжээ" (When God created the donkey, the Hazaras wept) гэсэн хэлц үгийг Пүштүн хүмүүс хэрэглэх дуртай гэнэ. Би энэ үгийг сонсоод эхлээд нэг л сайн ухаж өгөхгүй байв. Уншигч та ч гэсэн чухам юу гэж байгаа юм болоо гэж гайхаж байж магадгүй. Афганистан оронтой танил хүмүүст бол энэ үгийг ойлгож ядаад байх юм үгүй л юм билээ л дээ. Энэ хэлц үг нь болохоор Хазара хүн зөвхөн боолын хөдөлмөр л хийх гэж төрсөн, тэдэнд өөрөөр амь зогоох арга байхгүй, тиймээс илжиг бий болно гэдэг чинь Хазар хүн хийх ажилгүй болж амь зогоох боломжгүй болж байна гэж тайлбарладаг гэнэ. Үнэндээ энэ нь Афганистаны сүүлийн 120 гаруй жилийн түүхийн бодит байдлаас тийм ч хол зөрөөтэй үг биш байсан бөгөөд өнөө үед ч утга агуулгаа алдаагүй байгаа аж.

18 зууны дунд үейиг хүртэл Хазарууд өөртөө засаглалтай байсан ба 1747 онд Пүштүн үндэстнүүд хаант улсаа байгуулахад цөөн тооны Хазара овгууд нэгдэн орсон байж болзошгүй гэж үздэг аж. Гэхдээ энэ нь өөр хоорондын тэмцэлтэй байсан зарим Хазар овгуудын хувьд улс төрийн зорилготой нэгдэл байснаас бодит харьяалал байгаагүй бөгөөд ихэнх Хазара овгууд 1893 оныг хүртэл өөртөө засаглалтай байсаар ирсэн аж. 1860 аад оноос Тухайн үейин Афганистан нь Орос Их Британ хоёрын сонирхолын бүсд орж хоёр их гүрний бодлогын өрсөлдөөний талбар болоод байсан аж. Их Британын хараат орон байсан Афганистанд хаан ширээний төлөө ширүүн тэмцэл явагдаж 1880 онд Британчуудын дэмжлэгтэйгээр Абдур Рахман хэмээх нөхөр хаан ширээнд суужээ. Эхэндээ Оросын авралд багтан Узбекстанд оргон зайлж тэнд 11 жил амь зуусан энэ Абдур хэмээх эр Англичуудын шууд тусламжтайгаар засгийн эрхийг авсан цаг мөчөөсөө эхлэн хамгийн түрүүнд Хазара нарын хүчийг сулруулах, улмаар тэднийг өөрийн захиргаанд бүрэн оруулах бодлогыг идэвхтэйгээр явуулж эхлэв. Түүхийн эх сурвалжид тэмдэглэсэнээр1880 оны дунд гэхэд нийт Хазара хүн амын ойролцоогоор тоологдох 500,000 орчим гэр бүлийн 300,000 орчим нь Абдур Рахманы шууд захиргаанд орсон байна. Абдур Рахман 1892 он гэхэд (улс төрийн аргаар, дайн тулаангүйгээр явагдсан бололтой) бүх Хазарастан нутагийг эрхшээлдээ оруулсан гэгддэг ба ингэхдээ тэрвээр Хазара хүмүүсийг онцгойлон дааж давашгүй алба гувчуур оноож, улмаар орон нутгуудад байнгын цэргийн хороо суурьшуулж Хазара нарыг байнгын зэвсэгт хяналтанд байлгах болсон байна. Энэ нь ч түүнд хангалттай санагдаагүй ба тэрвээр Хазара нарын овгийн удирдагч нар болон нөлөө бүхий хүмүүсийг баривчлан хорих, алах ажиллагааг эрчимтэйгээр явуулж эхлэв. Мөн тэрвээр суни шашинтай цөөн тооны Хазара нарыг шиа шашинтай олонхи болох бусадтай нь хагаралдуулан зэвсэгт мөргөлдөөнд хүргээд амжсан аж.

Хазара нутагт байсан Афганистаны засгийн газрын төлөөлөгчид, цэргийн анги нэгтгэлийн эрхтнүүд Хазара нарыг дарлан доромжилж, ер өтгөс, нялхас гэж үл ялган харгисалж, эрчүүдийг нь тамлан алж, эмсийг нь хүчиндэн бузарлан араатан мэт авирлах болжээ. Тэд янз бүрийн худал шалтгаар хүмүүсийг баривчлан яргалан тамлах янз бүрийн аргыг хэрэглэдэг байсан аж. Болсон үйл явдлаас зарим нэгэн жишээ дурдахад, Фархад хан хэмээх нэгэн цэргийн эрхтэн 6 Хазара эрийг алаад цогцсыг нь модноос дүүжлэн хатаасан ба өөр нэгэн тохиолд 4 эрийг модтой хүлээд мөчнүүдийг нь мориор оосорлон татуулан тастаж хаясан гэнэ. Бас нэгэн тохиолд хэсэг эрчүүдийг бурхныхаа өөдөөс нулимхыг тушаагаад, тушаалыг нь эсэргүүцлээ хэмээн амьдаар нь өлсгөлөн нохдод хаян өгч идүүлсэн байна. Хүлээтэй хүнийг нүцгэнээр нь улайсгасан чулуун дээр хэвтүүлэх, эрэгтэй хүний өмдөнд муур хийгээд муурыг нь өмднийх нь гаднаас цохин уурлуулж улмаар уурлсан муураар эрхтнийг нь идүүлэх гээд хүний санаанд оромгүй яргалалыг явуулдаг байжээ.



Тэсэхүйеээ бэрх байдалд орсон Хазара нар 1892 онд олонхийг хамарсан зэвсэгт бослого гаргасан юм. Бослого гарахад засгийн газрын төлөөлөгчид, Пүштүн үндэстнүүдээс Хазара хүмүүст хандах араатнаас доор авир шууд нөлөөлсөн юм. Абдур Рахманы үеэл болох Абдул Кодос хэмээгч өөрийн дагуул 33 Пүштүн цэргийн хамт нэгэн бага тушаалын Хазара толгойлогчийн гэрт нь зэвсэг хайна гэсэн шалтгаар очоод гэрийн эзнийг барьж хүлээд нүдэн дээр нь эхнэрийг нь олуулаа ээлжлэн хүчиндсэн байна.



Ийм аймшигт доромжлолыг үзсэн гэр бүлийнхэн нийлж байгаад гэмт хэрэгт оролцсон цэргүүдийг алаад зогссонгүй, ойр байсан цэргийн нэгтгэлийг устгаж зэвсэглэж авсан аж. Тун удалгүй цөөн тоотой босогчидыг дэмжиж нийт Хазаражат (Хазара нутаг) даяар бослого өрнөж, засгийн газрын цэргүүдтэй тулалдаж ялалт байгуулж эхэлсэн ба, пүштүнүүдийг цөмийг нь Хазара нутгаас хөөн гаргаж чадсан аж. Абдур Рахман босогчидыг дарахаар цэрэг илгээсэн боловч бут цохиулжээ. Байдал бишдэж буйг сайн ойлгосон Абдур хан Хазара нарыг бүр мөсөн дарахаар шийдэж улс даяар онцгой байдал зарлав. Хазар нарын бослогыг дарахад нийт иргэдийн хүчийг ашиглах нь түүнд хамгийн зөв байсан ба үүнийхээ тулд тэр Хазара нарыг буруу номтнууд гээд, буруу номтны эсрэг шашны дайн жихад (jihad) зарлаж, үүндээ суни шашинтай бусад үндэстнүүд болох Узбек, Тажик нарыг турхиран оролцуулсан аж. Буруу номтнуудыг алах нь диваажинд хүрэх хамгийн дөт зам хэмээн ухуулж, дайнд оролцогчидод Хазара нарын газар нутаг, эмс хүүхэдийг шагнал болгон өгөхөөр амалжээ. Ингээд 40,000 явган цэрэг, 10,000 морьт цэрэг, 100,000 зэвсэглэсэн энгийн иргэд болон Хазара нартай бэлчээр булаалддаг кочи овгийн тусгай отрядуудаас бүрдсэн асар том арми Хазара нарын бослогыг дарахаар гарчээ. Ивээн тэтгэгч Британы засгийн газар ч зүгээр суусангүй өөрийн тоглоомны хүн болох Абдур Рахман хэмээх энэ яргачинд зэр зэвсгийн тусламж үзүүлээд зогсоогүй байнгын цэргийн зөвлөхүүдээ илгээсэн аж.

Тулалдаан олон сар үргэлжилсэн бөгөөд босогчид гайхалтай тулалдаж Абдур Рахманы хүчийг хэд хэд бут цохисон боловч тооны олонд автан ялагдал хүлээсээр байсан юм. Хэдийгээр хүч суларсан ч эрэлхэг чадварлагаар байлдсаар байсан босогчидын гол хүч удалгүй хүнс, сум, зэр зэвсгийн гачаалд орж мөн босогчид дотороо хагаралдан нэгдмэл байлдаан явуулах чадвараа алдсанаас ялагдал хүлээжээ.

Абдур Рахман ялагдал хүлээсэн Хазарачуудыг маш зэрлэгээр шийтгэх тушаал буулган бослогод оролцсон орлцоогүй үл хамааран мянга мянган Хазара хүмүүсийг хоморголон алж толгойг нь тастан хэд хэдэн газар гавлын ясаар том овоонууд босгосон аж. Тэр үүгээр ч зогссонгүй Хазара хүмүүсийг албан ёсоор боол болгон зарлаж бослогыг дархад оролцсон хүмүүст боол худалдаалах эрх олгосон байна. Кабул, Кандахар, Кундуз гээд Афганистаны томоохон хотуудын зах дээр хэдэн мянган гав гинжтэй Хазара боолууд маш хямдхан үнээр худалдаалагдаж байсан ба зарим тохиолдолд Хазара боол ердөө л 10 хүүдий үр, буудай тариагаар л зарагдаж байжээ. Пүштүнүүдээс гадна Афганистаны хойд хэсэг болох Мазари Шариф хэмээх , Хазара Узбек нарын зэргэлдээ амьдардаг мужид Узбекууд Хазара овгууд руу довтолж хүчээр боолчилж байсан талаар мэдээ байдаг аж.

Хазара нарын гол хүчийг дарж ялалт байгуулсан Абдур 1893 оны 7-р сард Хазарастанд байсан өөрийн цэргийн захирагч нарт Хазара нарын овог аймагийн эрхтэн тушаалтнууд, шашин төрийн зүтгэлтэн, ер л Хазара нарын нэртэй зүстэй хэн бүхний нэр усыг цуглуулан бүгдийг нь гэр бүлийнх нь хамт Кабулд авчирах тушаал буулгасан байна. Энэ тушаалыг завхруулан Пүштүн цэргийн эрхтнүүд энгийн номхон зэвсэггүй Хазара хүмүүсийг баривчлан алж устгах балмад ажиллагаагаа улам идэвхжүүлсэн нь Хазара нарыг ахин зэвсэгт бослого гаргахад хүргэжээ. Босогчид ахин идэвхтэй байлдааны ажиллагаа явуулж эхэлсэн ба, засгийн газарт захидал хүргүүлсэн байна. Тэд энэ захиандаа, Хазара нарыг хоморголон алах, тамлан зовоох, эмс охидыг нь хүчиндэх, Хазара хүмүүсийг боол болгон худалдах, дааж давшгүй алба татвар төлүүлэх, бурхан шашныг нь доромжлох нь тэсэхүйе бэрх бөгөөд засгийн газрын талд алба хааж байсан Хазара нар ч бас ялгаагүй ямар ч өршөөл үзэхгүйгээр харгислуулж байгааг эсэргүүцээд Хазарачууд боолчлолыг хүлээн зөвшөөрөхгүй гэдгийг тодорхой өгүүлжээ. Босогчид удалгүй хэд хэдэн амжилттай байлдааны ажиллагаа явуулж Хазарастаны ихэнх нутгаас засгийн газрын цэргүүдийг ахин хөөн гаргаад гол зам гүүрүүдийг боож стратегийн чухал газруудад шуудуу ухан хамгаалалт зохион байгуулж Кабул хот руу дайрах байлдаандаа бэлтгэж эхэлжээ.

Тун удалгүй Абдур Рахман "Хазара Хүмүүст Уриалах нь" захидалаа илгээсэн бөгөөд энэ захиа нь Хазара нарын эв нэгтгэлийг бутраах, тэдэн дунд хагаралдаан гаргаж байлдааны чадварыг нь сулруулах зорилгыг агуулсан байсан ба уг захиа нь тэр зорилгоо яг л биелүүлсэн аж. Хазарагийн зарим удирдагч нар, тухайлбал Мухаммэд Риза Бэг байлдааныг үргэлжлүүлэх нь өөрийн овгийг сүйрэлд авчирна гэж үзээд бусадтайгаа санал зөрөлдсөний улмаас засгийн газрын талд орж байлдсан байна. Засгийн газар энэ боломжийг ашиглан 1893 оны 4-р сард босогчидын эсрэг дайралтаа эхэлсэн боловч хэд хэдэн тулалдаанд ялагдан ихээхэн хохирол амсч байлдаан зун хүртэл үргэлжилсэн байна. Хазара нарын идэвхтэй байлдааны ажиллагаа нь Абдур Рахманыг цэргээ Хазарастанаас гарган босогчидын шаардлагыг хүлээн авч тэдэнтэй хэлэлцээр хийхэд хүргэсэн байна. Удаан харьцсаны эцэст, Хазара нар өөрийн бие төлөөлөгчидийг Кабул руу хэлэлцээ хийхээр илгээсэн ба, ингэхдээ нэлээд хэдэн Пүштүн гэр бүлийг барьцаанд авч үлджээ. Хэлэлцээрийн үр дүнд хоёр тал харилцан буулт хийсэн ба засгийн газраас Хазара нарын эрхийг хүлээн зөвшөөрсөн аж. Зэр зэмсэг, хоол хүнсээр байнга дутагдаж, мөн халдварт өвчинд олноороо нэрвэгдээд байсан ихэнх босогчид хэлэлцээрийн үр дүнг хүлээн авах нь зөв гэж үзээд байлдааны ажиллагаагаа зогсоосон байна. Гэсэн хэдий ч босогчидын зарим хэсэг тэмцлээ 1893 оны сүүлч хүрэл үргэлжлүүлсээр байсан аж.

Хазара нарын эрх чөлөөний төлөөх энэ тэмцэл бослого нь ерөнхийдөө 3 жил үргэлжилсэн гэж үздэг бөгөөд Абдур Рахманы засгийн газараас явуулсан энэхүү харгис харалган бодлого нь Хазара Пүштүн хэмээх хоёр үндэстний хоорондох өнөөг хүртэл үргэлжилж буй амь тавьсан зөрчилдөөний үндэс болж, зуун дамжсан гүн гүнзгий хорсол занал, үзэн ядалтыг бий болгосон юм.

Судлаачидын үзэж буйгаар Абдур Рахман Хазара нарын бослогыг дарахдаа хүн амыг нь аль болох цөөлөх бодлого барьж маш харгис хэрцгий үйлдэл явуулсанаас нийт хүн амын 62% хувийг алж устгасан буюу гадагш дүрвүүлсэн аж. Олон тооны Хазара хүмүүс Афганистанаас дайжин гарч тухайн үед Энэтхэгийн харьяа байсан Пакистан, болон хөрш зэргэлдээх Иранд суурьшсан юм. Мөн хөрш зэргэлдээх төв Азийн улсууд болох Түркменистан, Узбекстанд ч дүрвэн гарсан гэдэг. Чухам хичнээн тооны Хазара хүмүүсийг алж устгасан тоог гаргахад төвөгтэй ба тийм бодит тоо бичигдээгүй байдаг аж. Харин хүн амын 60% аас доошгүй хувь устгагдсан гэж үздэг нь нэлээд түгээмэл олны зөвшөөрсөн тоо юм. Хэрэвээ энэ 60% хувийг ойролцоо бодит тоо гэж үзээд, дээр дурдагдсан нийт Хазара айл өрх 500,000 гэсэн тоог оролцуулаад бодвол Хазара нарын хэлмэгдлийн тоог ойролцоогоор гаргаж болох юм. Лалын шашинтай айл өрхүүд нь харьцангуй өнөр өтгөн байдаг ба нэг өрхийг дунджаар 5 хүн амтай (мэдээж энэ бол бага тоо, лалын шашинтнууд олон эхнэр авч үр хүүхэд өнөр өтгөн байдаг нь одоо ч түгээмэл) гэж үзвэл багаар бодоход 2 сая 500 мянга буюу өнөөгийн манай улсын хүн амтай тэнцэх тооны Хазарачууд тэр үед Хазарастанд (Хазара улс) амьдарч байжээ. Үүнээс 60% хувь буюу 1 сая 500 мянган хүн нь 3 жилийн хугацаанд бослогын улмаас хядуулжээ.

Өнөөгийн Афганистан дахь Хазара хүмүүсийн лавтай тоог улс төрийн шалтгааны улмаас гаргахыг хүсдгүй талаар би түрүүчийн бичлэгтээ дурдаж байсан гэхдээ ямартай ч 3-6 сая хүн бий гэж үздэг. Энд би нэгэн сонин харьцуулалт хийх гэсэн юм. Манай Монгол улсын хүн ам 1920-30 аад онд яавч 600 мянгаас хэтэрхээргүй байсан гэдэг, гэтэл 80 гаруй жилийн дараа өдгөө бид 2.5 саяулаа. Ойролцоогоор 4.2 дахин өссөн байгаа биз. Хазара хүн амын бодит тооны талаар зүгээр нэг баримжаа мэдэхийн тулд, би цаг хугацааны хувьд ойролцоо үйл явдал, (Афганистан 1890-1900 аад оноос хойш буюу 110 гаруй жил, Монгол 1920-1930 аад оноос хойш 80 гаруй жил) амьжиргаа, нийгмийн дэвшилийн хувьд харьцангуй төстэй гэгддэг нөхцөл байдалд тулгуурлан Афганистан Монгол хоёр орны хүм амын өсөлтийг бүдүүвчлэн харьцуулж болох мэт гэж бодсон юм.

Хэрэвээ Монголын хүн амын өсөлтийн энэхүү хурдацыг тухайн үед Афганистанд 60% иа хядуулан амь гарсан 1 сая гаран Хазара хүмүүсийн тоогоор бодож үзвэл 110 гаруй жилийн дараа одоо Афганистанд хамгийн наад зах нь 4.2 сая Хазара хүмүүс байх ёстой байгаа биз. Хэдийгээр энэ тоог олдсон мэдээлэлдээ тулгуурлан тоймлон бүдүүвчлэн гаргаж ирсэн ч гэсэн, Хазара хүмүүсийн өөрсдийнх нь батлаад байгаа яаж ч байсан 4 саяас буухгүй хүн амтай гээд байгаа тоотой ойролцоо гарч байгаа юм. Мэдээж энэ тоо бол барагцаалсан тоо. Тухайн орны нийгмийн онцлог, эдийн засаг, улс төрийн байдал гээд олон зүйлийг оролцуулан байж хүн амын өсөлтийг тооцоолох л доо. Ямартай ч гэлээ бодит байдлаас хол зөрөхөөргүй барагцаалсан тоо гарч байна.

Миний л мэдэх нэг үндэстнийг үй олноор нь хоморголон алж үндэстнийх нь хувьд устгах гэж оролдсон аймшигт аллагууд дэлхий дахиний түүхэнд тоотойхон гарсан байдаг. Ийм аллагыг геноцид (genocide) гэж нэрлээд байдаг. Хүн бүхний мэдэх дэлхийн хоёр дугаар дайны үед Гитлер еврей нарыг, дэлхийн нэг дүгээр дайны үед туркууд армянуудыг хоморголон хэдэн саяар нь алж геноцид хийж байсан баримтууд бий. Гэхдээ энэ аллагуудад чухам хүн амынх нь хичнээн хувь үрэгдсэн талаар маргалддаг, Хазаруудыг алж устгасан шиг тийм нийт хүн амын талаас хол илүү 62% хувь байсан болов уу? 1890 ээд оны эхээр Хазара нарыг хоморголон алж үндэстнийх нь хувьд сөнөөх гэж сая хагас хүнийг алан гавлаар нь уул босгосон энэ аллагыг геноцид гэж үзэж болохгүй гэж үү? Харин яагаад энэ тухай дэлхий нийт байтугай, Хазара нарын ахан дүүс нь болох Монголчууд бид ч мэдэхгүй байна вэ? Би энэ асуултанд өөрөө хариу өгөх шаардлага байхгүй, харин энэ өгүүллийг энэ мөр хүртэл уншсан уншигч та бүхнийг ойлгож мэдэж байгаа гэж бодож байна.

1890 ээд оны Хазара нарын зэвсэгт бослого нь зохион байгуулалттай эв нэгдэлтэй эрх чөлөөний тэмцэл гэхээсээ илүү, арга үгүй байдалд орсон хүмүүсийн сулхан холбоос бүхий амь тэмцсэн тэмцэл байсан юм.

Болсон үйл явдлуудыг тодруулан уншиж байхад, Монголчууд бидэнд түгээмэл нэг ажиглагддаг гэдэг асуудалд нэгдмэл бус, бие даасан байдлаар ханддаг тэр байдал бас л ажиглагдаж байсан ба бослого дарагдсан гол шалтгаан нь Хазара нарын дотоодын зөрчилдөөн, овог аймгуудын хуваагдмал байдал, бие биенээсээ урван тэрслэх асуудлууд байсан юм.

Хазара нарын эрх чөлөөний төлөөх зэвсэгт бослого дарагдаж, боол болон зарагдаж эхэлсэн тэр үеээс л эхлэн Хазара үндэстнүүд Афганистаны нийгмийн ёроолд шидэгдэж, бусад гол үндэстнүүд болох Пүштүн, Тажик, Узбекүүдэд нүд үзүүрлэгдэн амь зогоох болсон ба тэднийг ялгаварлан гадуурхах асуудал өнөөг хүртэл Афганистаны нийгэмд амь бөхтэй оршсоор байгаа юм.

Хазара нарыг боолчлох асуудлыг 1921 онд дээр дурдсан Абдур Рахманы ач хүү Афганистаны шах Аманула (Shah Amanullah) албан ёсоор хорьсон боловч зарим Пүштүн хүмүүс боолчлолыг хэдэн жилийн турш үргэлжлүүлсээр байсан аж.

1940 өөд онд Захир Шах хэмээх баруунд боловсрол олсон Пүштүн эр хаан болоод Хазара хүмүүст онцгой татвар ноогдуулсаныг эсэргүүцэн, Хазара нар ахин зэвсэг барин босч засгийн газрын цэргүүдтэй байлдсан ба, үр дүнд нь онцгой татварыг хүчингүй болгож чадсан байна.

Мөн 1930-40 өөд оноос эхлэн Хазара нар "Афганистан дах Монгол Үндэстнүүдийн Холбоо", "Дундад Азын Монголчуудын Нийгэмлэг", "Лалын Шашинтнуудын Эв Нэгдлийн Холбоо" зэрэг нэртэй нийгэм улс төрийн зорилго агуулга бүхий эвсэлүүдийг байгуулан нэгдмэл тэмцлийг бий болгох арга замыг хайж эхэлсэн юм.

Монгол түмний минь мах цусны тасархай Хазара хэмээх энэ хүү өвөрмөц хувь зохиолт ард түмний сүүлийн зуун хорь гучаад жилийн түүх нь цус нулимс, дарлал доромжлол, ялалт ялагдалаар дүүрэн гашуун боловч баатарлаг тэмцлийн түүх юм. Энэхүү түүх яг өнөөг хүртэл, уншигч таны энэ мөрийг гүйлгэн харах тэр мөчид хүртэл үргэлжилсээр байгаа гэдгийг сануулж байна.

Ер нь түүхээс харж байхад 1890 ээд оны оны эхээс 1930 аад оныг хүртэл дэлхийн өнцөг буланд таран орших Монгол үндэстнүүдийн хувьд хамгийн хүнд хэцүү, үндэстнийхээ хувьд мөхөж болох тийм үе байсан юмуу гэж бодогддог юм. Үнэндээ бол Монгол улс, Монгол үндэстнүүдийг мөхөж үгүй болно, тийм нөхцөл бүрдээд байна хэмээн үзэж байсан судлаачид шинжээчид байсаар байсан юм. Тэр үед үнэхээр тийм нөхцөл байдал бүрдээд байсан байж ч болно, тийм бол өнөөдөр Монгол улс байж л байна, дэлхийн өнцөг булан дахь Монголчууд улам олон болсоор л байна. Магадгүй, өнөөдөр бид үндэстнийхээ хувьд түүхэн дэх хамгийн хүнд хэцүү үеэ өнгөрөөж ахин сэргэн мандах тэр эрин үедээ ороод явж байж ч болно. Яг үнэндээ тийм ч байх гэж найдаж байна.


Үргэлжлэл бий ...

http://www.hamagmongol.net/readarticle. ... cle_id=104

_________________
The Passage for Spirit


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Jul.23.08 2:18 am 
Offline
Хvндэт Гишvvн
Хvндэт Гишvvн
User avatar

Joined: Nov.10.06 3:13 pm
Posts: 161
[align=center]Эрхүүгийн оросжсон буриад, Элэстийн ууссан халимагийн тухайд...[/align]

Эзэн Чингисийн үеэс монголчууд дэлхий даяар тархсан. Өнөөдөр халимаг, буриадууд Орос, Америк, Франц, Хятадад, өвөр монголчууд Хятадад аж төрж байна. Тэд амьдарч байгаа орныхоо усыг нь уувал ёсыг нь дага гэдгийг мөрдөн сууж байгаа ч, монгол цустай гэдгээ мартахгүй явдаг. Үүний наад захын жишээ нь Монголд дуу нь хит болоод байгаа Халимагийн дуучин О.Цагаанзам Монголд ирж дууныхаа зургаа Бурхан Халдун ууланд авахуулсан явдал. Дөч гарч яваа энэ эр айраг цагаагаар идээ ундаа хийж, монгол гэрт өсөөгүй нэгэн. Төрсний гэрчилгээг орос бүртгэгчээс авахдаа, өөрийн санасан орос нэрээр бүртгүүлээд, долоо хоногт нэг удаа халимаг хэлийг гадаад хэл шиг заалгасан тэр бид хоёрыг болон олон халимаг залуусыг уусгах зорилго их гүрнийхэнд байсан ч байж магадгүй.

1937 онд Халимагуудыг ачааны вагонд нэг шөнийн дотор мал шиг ачин, Уралын уулс даваад зөрлөг болгон дээр тав арваар нь аав хүү, эгч дүүгий нь салган буулгаж байсан нь халимагуудыг устгах зорилго байсан байх. 1640-өөд оноос хойш хэдэн зуун жил өнгөрөөд байхад, зургаа долоон үеийг дамжуулан хэл, ёс заншил, соёлоо хадгалж ирсэн, Европт амьдарч буй халимагуудыг ууссан гэж хэлж арай болохгүй. Монгол оронд ардчилал өрнөж, Америкт амьдарч байгаа ах дүү нартайгаа уулзахад халимаг (баруун монгол-дөрвөд, торгууд, хошууд гэсэн үг) хэлээр манайхан ойлголцож байсан. Тэдний эх эцэг нь манай аав ээж шиг гэртээ зөвхөн халимагаараа ярихыг шаарддаг байсан нь эхлээд сонин санагдсан ч их юм бодогдуулж, эх эцгийгээ шүтэх сэтгэлийг улам хөгжөөсөн. Олон зуун жил, ямар ч нөхцөлд хэл ёс заншлаа хадгалж, элэнц хуланцдаа дамжуулсны үр нь болж дуучин Цагаанзам төрсөн нь зөвхөн халимагуудын ч биш бүх монголчуудын бахархал гэж би хувьдаа үзэж байна.

Ээжийн дууг Халимагт ёстой найман настай балчраас эхлээд наян настай буурал мэднээ, жинхэнэ ардын дуу болсон учраас. Би ч энэ дууг тав зургаан настай байхдаа манайд суудаг Шар эмгэнээс сурч байсан. Тэр хөгшин Сибирийн цөллөгт бүх үр хүүхэд, элгэн саднаа алдаад, манайд хоргодон байж нас барсан юм. Жаахан охин байхдаа тэр дууг миний ээжийн тухай сайхан дуу гэж боддог байлаа. Одоо дууны зургийг (клип) харахад, Шар эмгэний хацран дээгүүр урсч байсан гашуун нулимс, сэтгэл зүрхэндээ хадгалж, нандигнан явдаг өлгий нутгийн тухай мэдрэгдэж байдааг. Үүнийг G - INTERTAIMENT-ийн залуучууд ойлгож, магадгүй халимагуудын хэдэн зууны мөрөөдлийн өчүүхэн хэсгийг нь биелүүлсэн байж болох юм. Яагаад гэвэл Элстийн гудамжинд яваа хүнээс, эсвэл захын тосгонд амьдарч байгаа хөгшид, залуусаас Монголын тухай асуувал манай өлгий нутаг (историческая прародина) гэж хэлнээ. Монголыг нүдээрээ харж, гараар барьж үзээгүй хүмүүс тэр шүү дээ. Хүн болгон босоо бичгээ (халимагууд тод бичиг гэдэг) мэдэхгүй байж болох юм. Валерий Каруевд (дуучин Цагаанзам) болон хилийн чанадад амьдарч байгаа олон халимаг, буриадуудад тусгаар тогтносон Монгол орон байдаг, тэнд өвөг дээдсийнх нь өлгий нутаг байдаг гэж бодохоос элэг нь дэвтээд явчихдаг нь үнэнээс үнэн. Тиймээс элгэн садан гээд наалдаад байхад «Элстийн ууссан муу халимаг» гэж түлхээд, «Ганц дууны төлөө алтан микрофон яах гэж өгснийг мэдэхгүй» хэмээн цэнхэр дэлгэцээр зарлаж байсан зэрэг нь хэт туйлширсан, дэндүү богино ухаантай хүний үг юм. «Шиндлерийн бүртгэл» кино үзсэн хүн миний санааг ойлгох байх аа.

Зуны амралтаар гэр бүлээрээ Халимагт очихдоо аав ээждээ заавал арц, хүж, хорхой ааруул аваачдаг заншилтай байсан. Тэр арц хүжийг ээж маань хэд хуваагаад хажуу айлын хөгшчүүлд тарааж өгнө. Монголоос ирсэн бэлэг гээд нөгөөдүүл нь сүйд болж, нууцаар бурхандаа өргөн гэр орноо ариусгана. Нөгөө л хориотой цаг үе. Харин хэдэн жилээс Халимаг Тангачийн нийслэл Элиста хотод болон бусад газраар бурхан шашны хурал дуганууд нээгдэж, хөгшчүүл маань буян үйлдэж мааниа унших, залуучууд эх орныхоо түүх соёлтой чөлөөтэй танилцах боллоо. Арц хүж ч дэлгүүр мухлагаар элбэг худалдаалагдах болсон. Энд асуудлын нөгөө талыг хөндмөөр санагдлаа. Би зүгээр л нэг Монгол Улсын жирийн иргэн. Засаг төрд ч, албаны хүмүүст ч учиргүй зөвлөөд байх нь зохисгүй санагдав. Гэхдээ хорь гаруй жилийн дотор Монгол-Халимагийн харилцаанд нэг ч олигтой хийсэн зүйл олж харсангүй. Мэр сэр хувь хүн, компанийн холбоо, түншийн харилцаа, соёл, урлагийн байгууллагуудын солилцооноос өөр юмгүй.

Тэгэхэд Өвөр Монголоос Шинжааны торгуудууд Халимагт очин яам, газруудаар зөвлөх хийгээд, их, дунд сургуулиудаар босоо бичиг заагаад явж байна. Халимагуудын их нүүдлийн тухай (буцаж Монгол руу) хятадууд уран сайхны кино авсан байгаа. Халимагийн их сургуульд орчин үеийн монгол хэлний тэнхим бий, гэхдээ монгол багш нар тэнд очиж ажилласныг сонсоогүй. Хэл, соёл, түүхийн талаархи мэдлэгийг Халимагийн залууст монгол багш нараас илүү хэн ч таниулж, тайлбарлаж чадахгүй. Хувийн компанийн шугамаар Халимагийн их сургуульд сурдаг гэж сонссон. Халимагийн их сургуулийн оюутнууд Монголд дадлага хийдгийг мэдэхгүй. Дөрвөн зуугаад жилийн өмнө дөрвөн Ойрдын хэсэг омгууд баруун Монголоос тасарч гарахдаа явсаар байж Ижил мөрөн хавиар эх нутагтайгаа адилхан цэлийсэн талд суурьшиж, таван хошуу малаа маллаж өнөө хүртэл амьдарч байна. Мал, хөдөө аж ахуй Монголтой адил гол салбар, тэгсэн ч харилцаа холбоо энэ талаар онцгүй л санагддаг даа. Халимаг Тангч Оросын холбооны улсад (субъект Федерации) багтдаг учраас хүндрэл магад. Гэхдээ Кемерово муж бас холбооны субъект шүү дээ.

1980-аад оны эхээр хуриман дээр манай аав «Охин минь эх нутагтаа очиж байгаа» гэж ээжийг тайвшруулж байсан юм. Хоёр зээтэйгээ уулзахдаа аав минь халимагаар яриад, нөгөө хоёр нь монголоор хариулахад «Яг манай хэлтэй адилхан байгаа биз» гэж баярладаг байсан. 1992 онд Монгол Улсын иргэн болоод аавдаа паспортоо үзүүлэхэд «Тугтан гэж бичээгүй байна» гэж байсан юм. Учир нь манай аав тугтан овогтой, ээж шарнууд овогтой. Аав маань монголчууд овгоо заавал тэмдэглэдэг байсан гэсэн ойлголттой байсан билээ. Тэр үед паспорт дээр овог бичдэггүй байлаа. Иргэний үнэмлэх авах болоод Увс аймгийн овгуудын хуваарилалтыг авч үзэхэд шарнууд, тугтан овог хоёулаа байсан. Сүүлд нь иргэний үнэмлэхээ аавынхаа хүссэнээр тугтан овогтон гэж бүртгүүлсэн.

1991 онд ардын хувьсгалын 70 жилийн ойгоор Төв цэнгэлдэх хүрээлэнд есөн цагаан туг барьсан Чингисийн цэргүүдийг хараад аав маань Монгол руу дагуулж ирсэн ач хүүдээ «Чиний өвөг дээдэс ийм хүмүүс байсан» гэж хоолой нь зангиран хэлж байсан ч өөрөө ийм юм анх удаа харсан нь тэр. Манай хүүгийн төрөл садан гэж Читийн, Хайлаарын буриадууд байх юм. Хөгшин залуугүй бүгд буриадаар сайн ярьдаг, багачууд нь арван үеийнхээ овгийг цээжилсэн байдаг, хэн нь хэний хүү, охин, өөрт нь ямар садан гэдгийг ч яс сайн мэднэ. Хоёр жилд нэг удаа зун болгон «Алтаргана» гэж дэлхийн буриадуудын наадам болдог. Монголын Эрхүү, Улаан-Үд, Чит, Хайлаар, барууны орнуудын буриадууд уулзаж, түүх соёлоо ярьж, дуулж, хуурдаж, төрөл садангаараа уулзаж хөөрөлдөнө. Хэл ярианаас нь авахуулаад өмссөн зүүсэн нь хүртэл нарийн, бас гол нь залуу хойч үедээ үзүүлж харуулах дамжуулах эрмэлзэл нь биширмээр.

Одоо манай хоёр хүү буриад эцэгтэй, халимаг ээжтэй Монголд амьдарч байгаа. Бид дөрвүүл Монгол Улсын иргэд. Хоёр хүү монгол, буриад, халимаг, орос, англиар ярьж бичнэ. Манайх шиг гэр бүл Монголд цөөнгүй. Миний мэдэхээр 1980-аад оноос хойш Монголд халимагаас бэр болж, хүүхнүүд жил бүр ирж байгаа. Олон жил амьдарсан ч, шинэхэн ирсэн ч тэд монголоор ярьж, монгол хувцсаар гангарч монгол хоолоор зочноо дайлна.

Ардчилал Монгол оронд арав гаруй жил хөгжлөө. Улаан бурхан, салхин цэцэг шиг «нялхсын» өвчнөөр улстөрч, яруу найрагч, сэтгүүлчид өвчлөөд эдгэрсэн байх аа гэж бодож байна. Бичсэн юмыг маань уншаад хөөрхий бүсгүй гомдож дээ гэж битгий бодоорой. Асуудлыг арай өөр өргөн хүрээтэй авч үзээрэй гэж уншигч танаас хүснэм.

Сэтгүүлч Л.МАНЦУУ-гийн бичсэн энэхүү нийтлэл Өнөөдөр сонины
2002 оны 11 сарын 07-ны дугаарт нийтлэгдсэн.


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Aug.01.08 1:00 pm 
Offline
Хvндэт Гишvvн
Хvндэт Гишvvн
User avatar

Joined: Nov.10.06 3:13 pm
Posts: 161
Дээд Монголчуудын үндсэрхэг үзэл

Удиртгал

Та Монгол угсаатныхаа талаар хэр сайн мэдэх вэ?
Тэгвэл…
Сүүлийн үеийн судалгаагаар дэлхий дээр найман сая гаруй Монгол угсаатан амьдарч байна хэмээсэн албан бус мэдээ бий. Бидний төрөл садангууд маань бүлэг цөлгөөрөө БНХАУ, ОХУ, АНУ, Франц, Афганистан, бүр Киргизстан улсад ч утаагаа боргилуулсаар явна. Эдгээр улсын дотроос хамгийн олон тооны Монгол угсаатан аж төрдөг улс бол БНХАУ.

Дундад улс дахь Монголчуудаас манайхны хамгийн сайн мэддэг нь Өвөрмонголчууд. Гэтэл бидний мэддэггүй Монголчууд дундад улсад олон байдгийн нэг нь Хөх нуурын Монголчууд. Мөн цаашлаад Шинжааны Монгол, Юнаны, Ганьсугийн, Сычуаны Монгол гэх мэтээр хөвөрч өгнө. Монгол улс дахь Монголчууд энэ олон Монгол угсаатны талаар бараг юу ч мэддэггүй гэхэд хэлсдэхгүй. Мэддэг хэд нь Эрээн, Хөх хотын хэдэн “дамчдаас” ялгаж хардаггүй. Магадгүй ялгахыг ч хүсдэггүй байх. Энэ нь бидний ихэрхүү, биеэ тоосон зантай холбоотой. Тусгаар тогтносон Монгол улсын хилийн доторх хүмүүсийг л Монгол гээд хилийн гаднахыг нь эрлийз хурлийз гэдэг нь манайхны итгэл үнэмшил. Гэвч энэ ялгамжийг өгч буй ёс суртахуун, оюун ухаандаа хүмүүс тэр бүр эргэлзэж байгаагүй нь сонин.

Энэ удаад би БНХАУ-ын доторх Монголчуудын нэг хэсэг болох Хөх нуурийн Монголчууд, тэр дундаа Дээд Монголчуудын талаар товчхон өгүүлэхийг зорьж байна. Өнгөрсөн зун буюу 2007оны 6-7 сард МУИС-ын Нийгэм-Соёлын антропологийн тэнхимийн оюутан болох бид хэдэд БНХАУ-ын Хөх нуур мужид хээрийн судалгаа хийх болoмж тохиосон юм. Энэ нь угтаа Дээд Монголчуудыг товчхон боловч судлана гэсэн үг. Учир нь Хөх нуур мужид гурван өөр түүх, угсаатай Монголчууд аж төрдөг. Эдгээрийн дундаас бид Дээд Монголчуудтай нь хэл нэвтрэлцэж чадсанд байгаа юм. Нөгөө хоёр болох Цагаан Монгол болон Баоаньчуудын аялга нь арай өөр. Гэвч тэдний дунд хэсэг хугацаагаар сууж хамт амьдарвал аяндаа ойлголцоно. Харин Дээд Монголчуудын хэл яриа бидэнтэй төвөггүй нэвтрэлцэнэ. Дээд Монгол хэмээх нэрийн учир нь тэд дэлхийн сээр нуруу Хөх нуур Төвдийн өндөрлөгт далайн төвшинөөс дээш 2500-5000 метрийн өндөрт аж төрдөгтэй нь нэлээд холбоотой гэж Дээд Монголчууд тайлбарладаг.

Тэдний түүхийн хувьд гэвэл Монголчуудын мэдлэгт хамгийн ойр буух мэдээлэл бол Цогт тайж уран сайханы кино. Энэ түүхэн кино яг л Дээд Монголчуудыг Хөх нуурт хэрхэн ирсэн тухай өгүүлдэг. XYII зууны дунд үед Төвдийн бурханы шашин болон бидний хэлж заншсанаар шарын шашин, мөн бидний мэдэх улааны шашин хоёрын мөргөлдөөн ширүүсч, халхын Цогт хунтайж улааны шашинтан байж, түүнийгээ өмгөөлөн дэмжиж Хөхнуурт ирэн шарын шашинтануудыг алж талан шахан гадуурхаж тэр үеийн шарын шашины тэргүүн Y далай ламын байр суурийг ганхуулж эхэлсэн гэдэг. Яг л энэ мөчид ойрад Монголчууд шарын шашинтан байж, мөн тэд дотороо бэлчээр нь хүрэлцэхгүй багталцаж ядаж байх тэр мөчид, Y далай лам дөрвөн ойрадыын нэг Хошуудын хан Төрбайхыг залан туслан тэтгэж, Цогтын халдлагаас хамгаалж өгөхийг хүссэн ажгуу. Энэ нь бэлчээр хүрэлцэхгүй байсан ойрадуудад аятай боломж болон таарч төдөлгүй Төрбайх албат иргэдээ дагуулан Хөх нуурын зүг жолоо залжээ. Ингээд бидний кинонд үзсэн шиг Хөх нуурын хойд эрэгт байх “Улаан хошуу” гэдэг газар хоёр монгол Төвдийн шашны мөргөлдөөний төлөө удам угшил нэгтнийхээ цусыг үзэж улаан хошуу болтол нь тулалдаж Төрбайх ханы ялалтаар төгссөн билээ. Үүнээс хойш Төрбайх хан далай ламын шарын шашныг мандуулж, далай лам Төрбайх ханд шашныг дэлгэрүүлэгч Гүш хан цол шагнасан нь одоо бидний хэрэглэх түүний нэр нь болсон. 1655-1723 оны хооронд Төвд болон Хөх нуурын өндөрлөгт Гүш хан өөрийн Хошууд хаант засгийг байгуулан далаад жил оршин тогтноод 1723 онд Гүш ханы ач Лувсанданзан Манжийн ноёрхолын эсрэг босоод дарагдан мөхсөн байна. Түүнээс хойш тэдний төрөл нэгт Монголчуудаасаа алслагдан салсан үндэстэний мөхөлийн эрмэг рүү чиглэсэн он жилүүд эхэлсэн гэхэд дэгсдүүлсэн болохгүй. (Хөх нуурын Монголчуудын түүхийн дэлгэрэнгүйг “Ч.Пүрэвбаярын хөрвүүлсэн “Хөх нуурын Монголчуудын товч түүх”-ээс харна уу)

Миний судалгаа хийсэн газар бол Хөх нуур мужийн Хайши жэүгийн Улаан шэйн, Дэлхий хот, Давсанговь хошуу, Зүүн Көкөт хошуу, Хуудсан болон Бугатын малчид зэрэг болно. Дээд монголчуудын нийгэм, соёл, аж амьдралын олон сонирхолтой үзэгдэлүүдээс би тэдний үндсэрхэг үзлийн тухай асуудлыг сонгон авсан юм. Тэдний үндсэрхэг үзэл нь илэрч байгаа жишээ болгон газар бэлчээрийн маргаан, түүнчлэн тэдний түүх утга зохиол, болон хүүхдийн хүмүүжилд үндсэрхэг үзэл хэрхэн туссан тухай угсаатны зүйг танилцуулна. Энэ судалгааны ажлыг бичихийн тулд онолын баримжаа болгож антропологи дахь үндэсний үзлийн судалгааг иш болгон үзлээ. Антропологид үндсэрхэг үзэлийг хэрхэн томъёолсоныг Б.Андерсоны “Imagined Communities” бүтээлээс нь харвал “Үндэстэн гэдэг нь бодитой зүйл биш харин хийсвэр ойлголт юм. Яагаад гэвэл ямар ч жижиг угсаатаны бүлэгт хүмүүс бие биенээ мэддэгүй, нэг ч удаа уулзаагүй мөртлөө толгойдоо бид нэг, нэгдмэл гэж болдог. Энэ нь үнэндээ дүрслэл санаандаа төсөөлсөн нэгдэл байдаг” гэжээ. Үүнтэй төстэйгөөр Эрнэст Гелнер (Gellner) “үндсэрхэг үзэл үндэстэнг бий болгож байдаг. Өөрөөр хэлбэл үндэстэн байхгүй газар үндэстэн гэсэн нэрийг бий болгогч нь үндсэрхэг үзэл юм. Үндсэрхэг үзэл нь санаанаасаа зохиосон зохион бүтээл, зохиомол, дүр үзүүлсэн show, төсөөлөлийн бүтээл байдаг” гэсэн байна.

Энэ бүхнээс харахад үндсэрхэг үзэл нь хийсвэр сэтгэхүйн ойлголт болж байна. Мэдээж бодитой илэрч гарч байгаа элемент байхыг үгүйсгэх аргагүй. Дээрх онолын ойлголтоос гадна бодитой практик ойлголтыг энд дурьдах хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл Дээд Монголчуудын үндэсний үзлийг мөн л тэдний хэлсэнээр тодорхойлбол “өөрийн ёс заншил хэл бичгээ мэддэг, түүнийгээ хайрладаг, мөн түүнийгээ бусдад түгээдэг сурталчилдаг, хамгаалдаг байхыг хэлнэ”. Энэ бол ганц хүний үг биш харин Дээд монголчуудын дунд өргөн тархсан сэтгэлгээ гэдэг нь олон баримтаас тодорхой байдаг. Ингээд Дээд Монголчуудын талаарх яриандаа орцгооё.

Газрын төлөөх тулаан

Хөх нуур муж нь Төвдийн өөртөө засах орон, Шинжаан, Гансу, Сычиуан гэсэн дөрвөн мужийн дунд оршдог. Дундад улс тавин зургаан үндэстэнтэй (хятадаар зү) тэдгээрийн хятад, хотон, төвд, салар, ёгор гэх мэт арваад үндэстэнтэй нь Дээд Монголчууд хаяа залган амьдардаг. Хөх нуур мужид Дээд Монголчууд 80.000, Төвдүүд 800.000, Хотонгууд мөн төдий тооны, Хятадууд (хэд билээ?) зэргээс болж тэд энэ бүс нутагтаа цөөнхийн нэг болдог. Энэ олон угсаатны бүрдэл нь газар, бэлчээрийн маргааны үндэс болдог. Бэлчээрийг нь байн байн булаах төвд, хятадуудтай тэд зодолддог. Тухайлбал, 1999 онд Хэнан шэйнд орчин үеийн автомат буугаар зэвсгэлэн хоёр талаас тавиад хүний аминд хүрсэн тохиолдолыг оюутан Ж.Цуутайхүүд нутгийнхан өгүүлсэн байсан нь үүний нэгэн жишээ. Энэ мэт мөргөлдөөн үе үе гардаг. 1991 оны 5 сард болсон нэгэн мөргөлдөөнийг уг зодоонд биеэр оролцсон хүмүүсийн ярьж өгсөнөөр сийрүүлье.

Зүүн Көкөт хошууны “Их булаг” хэмээх газар хэсэг Төвд айлууд Монгол айлын бэлчээрт орж ирээд буцаж нүүлгүй нэлээд уджээ. Ингээд л чулуу, мод, дүүгүүр, буугаар зэвсэглэн зодоон болсон. Төвдийн талаас 160-н Монголоос 40-н хэдэн хүн оролцсон гэдэг. Төвдүүд олон байсан тул Монголчууд нэгэн толгойн орой дээр гарсанд, Төвдүүд бүслэн дайрчээ. Монголын талаас 17-н хүн хүнд хөнгөн гэмтсэнээс нэгнийх нь зүүн гар таслагджээ. Гурван хүн толгойдоо сүхээр цохиулсан ч амьд гарсан аж. Төвдийн талаас гурван хүн амь насаа алджээ. Дэлхий хотоос 20 цэрэг ирж Төвд Монгол хоёрын бэлчээрийн зааг дээр арваад хоносон байна. Мужийн төвөөс шийд гарч зодоон үүссэн нутаг дээрх Монгол хийдийг нүүлгэн 3000 га газрыг Төвдүүдэд өгсөн гэнэ. Гурван хүний амийг нөхөн төлүүлэхдээ нэгийг нь хоёр түмэн зоосоор (юань) тооцжээ. Уг нөхөн төлбөрийг Зүүн Көкөт хошууны бүх иргэдээр гаргуулсанд нэг хүнд 70 зоос ноогдсон гэнэ. Монголчуудаас гурван хүнийг баривчилсан (Хунчиг г.м) ба одоо болтол сураг гардаггүй аж. Энэ зодооноос хойш Төвдүүд өс санан гурван жил дараалан Монголын талаас 300-аад бод, 900-аад бог мал хулгайлсан гэнэ.

Төвдүүд арай өөр аргаар Монголчуудын бэлчээрийг булаан авсан тохиолдолыг Улаан шэйн дээр Соёлт хэмээх залуу надад хэлж өгсөн.

“Улаан шэйнээс хойш 5 км зайд Анхан дарийн хийд гэж байдаг. Энэ хийд байгаа газар угтаа Монголын бэлчээр байжээ. Гэтэл уг газар дээр хэсэг төвд лам нар сүм барьсанд, төвд айлууд уг сүмийг бараадан нүүн ирсэн байна. Улмаар Монголчууд зугуухан бэлчээрээсээ шахагдаж эхэлжээ. Энэ мэтчилэн Дээд Монголчууд бэлчээрээ алддаг нь тэдний үндсэрхэг үзлийг өдөөх шалтгаан болдог. Монголчууд төвд ламтай төвд сүмд ордогүй, мөргөдөгүй гэж тэд ярьж байлаа. Учир нь төвдийн сүм болхоор тэр гэнэ. Уул нь Төвд, Монгол адилхан нэг л шашин шүтдэг. Гэтэл төвд сүмд төвд лам байдаг, төвдүүд мөргөдөг. Бид төвдүүд шиг харанхуй бүдүүлэг хүмүүс биш гэж Дээд Монголчууд ярьдаг. Тэд шарын шашинийг шүтсэнээрээ ийм соёл дорой байгаа юм, тийм болхоор би шарын шашинг тоодоггүй гэж ярих Дээд Монголчууд надтай нэг бус удаа таарч байсан.

Түүх, утга зохиол

Дээд Монголчууд түүхээ саяхнаас л чөлөөтэй хүүрнэх болсон талаар тэд өгүүлж байлаа. 1990-ээд оноос л Чингис хааны хөргийг гэрийнхээ хойморт залах болжээ. Гэхдээ Мао даргын хөрөгтэй хамт гэнэ. Чөлөөлснөөс хойш буюу 1949 оноос хойш Хөх нуурын Монголчуудын түүхийг Монголчуудаар бичүүлээгүй аж. Харин одоо Дулаан шэйнд Жавхлан гэдэг залуу буруудсан ч бай, зөвдсөн ч бай өөрсдийнхөө түүхийг бичнэ гэж зориглосон нь үнэхээр бидний урмыг сэргээж байна хэмээн Давсанговь хошуунд Баясгал ах ярьж байлаа. Мөн тэрээр “… хэрвээ бид Лувсанданзангын бослогыг гаргалгүй тэвччихсэн л бол одоо бид хоёр сая гаруйлаа муусайн төвд, хотонгуудад дарлуулахгүй сайхан байхгүй юу… “ хэмээн халаглан өгүүлж байсан. Нээрээ л хувь хүнийхээ үүднээс бодоход тийм ч юм шиг санагдсан. Ийм л учраас Дээд Монголчууд цадиг түүхэндээ бусад монголчуудаас дутуугүй хайртай. Дэлхий хотод уулзан ярилцсан “Цайдамын сонин”-ий эрхлэгч Мөнхбаяр ах надад хүүрнэхдээ “Дээд монгол залуус өв соёл, уламжлал, заншилаа сурталчилсан ном сонин сэтгүүлийг өөрийн хөрөнгөөр эрхлэн хэвлүүлж тараадаг юм. Нэг ном хэвлүүлэхэд 10 юань хэвлүүлэх тоо нь хамгийн багадаа 1000 ширхэг болдог” гэж байсан. Ингээд бодоход нэг ном гаргахад манай төгрөгөөр 2 сая орчим төгрөг хэрэгтэй. Гэтэл миний уулзаж ярилцсан хүмүүс нэгээс дөрвөн ном гаргачихсан байдаг. Хэдий ийм ч тэдэнд нэг гомдолтой асуудал байнга тулгардаг. Засгийн газраас “буруу үзэлтэй” номыг хэвлүүлдэгүй. “Буруу үзэл” гэдэг нь өргөн утгаараа Хятадын эсрэг гэсэн үг. Тийм болхоор Дээд Монголчуудад ном болгон бичээгүй олон үзэл санаа цээжинд нь байдаг. Үүнийгээ шүлгээр л илэрхийлнэ. Шүлгийн агуулга нь:

…Эзэн богдын түүж ирээд
Эх орон хэмээн
Өрлөг төрийн тогоо нэрсэн
Тулгын гурван чулууны хоёр нь алга бид эрэлд гаръя
Эзэн тэнгэрийн зарлиг юм гээд
Өөрийн мутраасаа салгалгүй үүрд атгаж явсан
Эр хар сүлдний тань хойноос бид эрэлд гаръя
Эрхэм зуунаас солонго хараад омогшихдоо
Эх хэлээ умартсан
Энхрий бяцхан дүү нарийнхаа хойноос бид эрэлд явъя
Аюулхайдаа ерөөх нутаггүй болсондоо бид эрэлд гаръя
Амраглан золгох Монгол цөөндөө бид эрэлд гаръя
Бид бүгдээрээ эрэлд гаръя эх орныхоо төлөө
Өөрийг чинь төрүүлсэн Монголын төлөө
Бид эрэлд мордъё…

гэсэн байдаг.

Энэ мэтчилэн Дээд Монголчуудын утга зохиолд дэлхийн бусад улс орнуудад байгаа төрөл нэгт монголчуудаа санагалзсан тэднийгээ гэсэн үзэл нэвт шингэсэн байх нь түгээмэл.

Хойч үеээ Монгол хүн “болгох” гэсэн тэдний тэмцэл

Энд нэг сонирхолтой асуудал гарч ирж байгаа нь хүүхдүүд үндсэрхэг үзлээ илэрхийлж байгаа явдал юм. Магадгүй энэ асуудал үндсэрхэг үзлийн судалгаанд шинэлэг сэдэв байж болохоор байна. Дээд Монголд үндсэрхэг үзэл арваад настай хүүхдүүдээс ч мэдрэгдэнэ. “Цайдамын сонин”-ий эрхлэгч Мөнхбаяр ахын хүү Баян арван настай Хятад дунд сургуульд явдаг. Баян дүрэмт хувцасныхаа дотуур өмсдөг цамцныхаа зүрхэн тушаа Чингис хааны хөргийг наачихсан байсан. Хятад хүүхдүүд хэний зураг юм бэ гэж асуухад нь миний өвөг гээд хэлчихдэг гэнэ. Дэлхий хотод уулзаж ярилцсан яруу найрагч Цэлгэр эгчийн хүү Аян. Цэлгэр эгч хүүдээ зориулан бичсэн нэг шүлэгтээ Миний хар нүдэн Аян… гэх мэтээр бичсэн байдаг. Хүүгээ хар нүдэн гэж өхөөрддөг. Нэг өдөр хүү Аян нь сургаалиасаа ирээд

-Ээжээ миний нүд шар тиймээ? гэж асуужээ. Ээж нь
-Үгүй ээ миний хүү хар нүдтэй ш дээ гэсэнд
-Үгүй ээ шар, ээж нь юу гэж дээ хар нүдтэй хэн тэгж байна гэсэнд хүү нь
-Юу яриад байгаа юм бэ? Чингис хаан шар нүдтэй юм чинь би ч гэсэн шар нүдтэй л байж таараа ш дээ гэсэн гэнэ.

Цэлгэр эгч өөрөө монголд ирж байсан. Тэрээр” Монголд хотон хүн байхгүй үнэхээр сайхан байлаа гэж байв. Дээд монголчууд нийтээрээ хотон хүнд дургүй. Учир нь хотонгууд монголчуудыг даралдаг мөлждөг “хамгийн муу хүмүүс”. Тийм ч болохоор
Хотон хүний хоолыг нь идэж болохоос
Үгийг нь сонсож болохгүй гэцгээдэг.

Гэр хороолол сайхан санагдсан гэж Цэлгэр эгч ярьж байсан. Гэтэл манайд Улаанбаатарын хорт утааны гол үйлдвэрлэгч гэгдэн гэр хороолол муу хэлэгдэж байдаг. Ер нь бидний хөгжил гэж боддог бүхэн тэнд муухай. Зам, гудамж, талбайн цэцэг. Яагаад гэвэл Хятадууд хийсэн учираас тэр юм. Дэлхий хотын төв талбайд хотынх нь бэлэг тэмдэг мориний хөшөө байдаг. “…Төвдүүд сарлагын хөшөө босгох гэсэн ч Монголчууд тэмцсээр байгаад мориний хөшөө босгуулсан нь үнэхээр сайхан. Одоо Дэлхий хотыг Монгол Төвдийн шэйн гэж бичдэг. Монгол гэдэг нэрийг Төвд гэсэн нэрийн өмнө оруулсан нь бидний ялалт болсон” гэж тэд бахархаж байв.

Өөр олон үндэстэний дунд амьдарч байгаа болохоор Монгол үндэстэн гэдгээ тэд улам илүү мэдэрдэг бололтой. Монгол хүн гэж тэдний хувьд хэл, соёл зан заншил ёс суртахуунаараа цул Монгол байх ёстой. Хэдий тийм ч тэд Хэнаны Монголчуудыг Монгол л гэж боддог. (Хэйнаны Монголд, Монгол гэх зүйл нь Монгол гэр, бэлчээрийн мал аж ахуй хоёр л юм гэдэг). Яг л энэ сэтгэхүйгээрээ дунд сургуульд байхдаа дургүй учраас Хятад, Төвд хүүхэдүүдийг зодож, тэдэнтэй нөхөрлөсөн монголчуудаа гоочилж явсанаа дурсах дуртай. Мөн албан байгуулагын хятад хаягийг монгол бичгээр бичүүлэх гэж тэмцдэгээ, монгол дунд сургуульд улам олон монгол хүүхэд элсүүлэх гэж компанит ажил өрнүүлдэгээ тэд надад ярьж байсан. Хашаандаа Чингис хааны хар сүлдийг залсан айлтай нэг бус удаа таарч явсанаа энд хэлэх хэрэгтэй байх . Ингэж л тэд Монгол байхын төлөө, Монгол байх юмсан гэсэн сэтгэлээр тэмцэж байдаг. Хөдөө хаана ч очсон таныг халхаас ирсэн хүн хэмээн хоймороо залаад дал дөрвөн өндөр чанан дайлна. Намайг нэг удаа хүүхэддээ жинхэнэ Монгол нэр өгөөч гэж гуйж байсан. Учир нь ердөө л хүүхэддээ төвд нэр өгөхгүй л гэж тэр байлаа. “Та жинхэнэ халх хүн үү?” хэмээн нүдэндээ нулимастай гарыг минь атгаж байсан малчин яруу найрагч Балмадорж гуайг одоо ч би тодхон санаж байна. Манай энд хит болсон дуу тэнд ч гэсэн хит болж, манайхны тоглоом наргиа тэнд ч гэсэн хүрсэн байдаг. Уулзаж ярилцсан залуус маань халхын шүлэг уран зохиолыг надаас илүү мэднэ. Тэрийг уншсан уу? Үүнийг харсан уу? гэх нь нүүр халмаар.

Бас л бүгдээрээ л Хархорумын туурийг үзэж, тэр бууцан дээр хөрвөөхийг, Бурхан Халдунд очиж мөргөхийг мөрөөддөг. Тэд ар тавин долоон хошуу, өвөр дөчин ёсөн хошуу, Хөх нуур хорин дөрвөн хошуу хэмээн ярьж, өөрсдийгөө тулгын гурван чулууны нэг мэтээр төсөөлдөг. Гэтэл бид тэдний талаар бараг юу ч мэддэгүй. Гэлээ ч тэд үүнд огт санаа зоволгүй бидэнтэй садны холбоотойгоорооо бахархаж, энд Монгол улс байгаад сүсэглэн цайныхаа дээжийг хойд зүг бидний зүг өргөн, шөрмөс шиг болсон Туулын усыг рашаан хэмээн дээдэлж байдаг. Ийм л амьдрал ахуйтай хэсэг монголчууд байдаг чимээг тусгаар тогтносон монгол улсад дуулгаарай гэж тэд надаас хүсэж байсан. Бас Монгол улсад дахин золгохын ерөөл тавин үлдсэн билээ.

Тэд бидний талаар чамгүй сайн мэднэ. Харин бид тэдний талаар бараг юу ч мэдэхгүй. Энэ мэдлэгийн зөрөө манайхныг тун бүдүүлэг байдалд оруулдаг. Мөн энэ бүдүүлэг байдал худгийн мэлхийн үлгэрийг өөрийн эрхгүй санагдуулдаг нь гачлантай. Гэвч манайхан энэ байдалдаа өчүүхэн ч санаа зоволгүй хэн нэгэн их мэдэгчийн үгээр тэднийг янз бүрээр хочилсоор л байна. Хэзээ бидний үнэний нүд нээгдэж бодит байдлыг олж харан явцуу бодлоосоо ангижирах юм болдоо.

Г.Мөнх-Эрдэнэ (shargaa1986@yahoo.com), Нийгэм-Соёлын антропологи IY, Удирдагч багш: Др. Д.Бум-Очир. Монгол Улсын Их Сургууль


Top
 Profile  
 
 Post subject:
PostPosted: Aug.08.08 10:02 am 
Offline
• Moderator
<b><font color=#000099>• Moderator</font></b>
User avatar

Joined: Nov.12.02 10:06 am
Posts: 17743
Location: Тусгаар тогтнолын өдөр 12-р сарын 29-ний өдөр.
Sukhbat wrote:
Блvvмингтонд тvр ирээд байсан Тайванаас гаралтай Лий хэмээх нэгэн эртэй нэгэн орой жаахан суув. Лий маань хаанаасаа ч авсан юм нэг том шилтэй, цэнхэр ярликтэй “Чингис” архи гаргаж биднийг дайллаа.
Бидэнтэй хамт хэдэн тєвд залуус байсан юм. Тєвдvvд ч бас архи, пиво гаргацгаав. Тєвдvvд халамцаад дуулцгаалаа. Тєвд дуугаа дуулав, хятад дуу дуулав, тэдэн дотроос нэг дуу яах аргагvй миний мэддэг дуу байх юм. Би энэ одоо би хэзээ хятад дуу мэддэг болчихов оо гэж гайхаж байтал харин Манай ардын дуу “Арван тавны сар”-ыг хятадаар, ялимгvй хятад аялгуу оруулаад дуулсан нь тэр байж. Хятаддаа энэ дуу бэст гэнэ шvv.
Нэг халамцсан тєвд залуу хоосорсон архи, вино, пивоны шилнvvдийг цуглуулаад савхаар цохилуур хийн дуу оруулан дагав. Авьяастай тєвд юм аа. Тэр шилнvvд дотор нєгєєх Лий-гийн гаргасан “Чингис” архины хоосорсон шил ч бас байлаа. Гэнэт Лий маань том дуугаар ууртай нь аргагvй хашгичин биднийг бvгдийг нь цочоолоо. Дуулж байсан нь дуугаа хураан, ууж байсан нь хундагаа тавин бvгд Лий-г гайхан харав. Лий-гийн нvд ууртай дvрэлзэн, нєгєєх сайн дурын хєгжимчин залуу руу ухасхийж, ємнєє єрсєн шилнvvд дотроос “Чингис” архины хоосорсон шилийг шvvрч аваад элэг зvрхэндээ наагаад, хvvхэд шиг бvvвэйлж, энхрийлж гарлаа. Тоглоогvй, бvр vнэнээсээ шvv. Тэгээд хєлстэй цамцаа тайлаад тvvндээ нєгєє хоосон шилээ нандигнан боож тэврээд гарч одлоо. Тvvний энэ сонин vйлдлийг бид бvгд гайхаад л єнгєрсєн. Харин хэдэн єдрийн дараа тvvнийг явах vед тэр орой яагаад тийм хачин ааш гаргасныг нь лавлавал “Би Монгол хvн” гэж билээ. Тэгэхнээ нь хятадаас Тайванд дvрвэж очсон монголчуудын удмын хvн байж. АНУ-д ирээд 32 жил болсон гэсэн. Монголоор таг. Би Чахар Монгол, ах, найзаа гэх мэт цєєн хэдэн vг л мэднэ. Гэвч зvрх сэтгэл нь…. Тvvнд Монголтой холбоотой юм бvхэн, тэр ч бvv хэл бидний хувьд ер огтхон ч анзааралгvйгээр хог руу шидчихдэг тэр Чингис архины хоосон шил ч хvртэл эрхэм нандин байж, Монголынх нь нэгэн хэсэг, хэлтэрхий болж байдаг аж.


:crysad:

_________________
Би Монгол Эр Хүн.


Top
 Profile  
 
Display posts from previous:  Sort by  
Post new topic Reply to topic  [ 358 posts ]  Go to page Previous  1, 2, 3, 4, 5, 6 ... 14  Next
Энэ сэдэвийг FB зарлах

Who Likes This Topic on Facebook? 


All times are UTC + 8 hours


Who is online

Users browsing this forum: No registered users and 5 guests


You cannot post new topics in this forum
You cannot reply to topics in this forum
You cannot edit your posts in this forum
You cannot delete your posts in this forum
You cannot post attachments in this forum

Search for:
Jump to:  




Copyright Asuult.NET © 2000-2014.
Administrative Contact: Khundaga Khurelbaatar [hundaga@hotmail.com]
Tel: 1-888-303-4927, Fax: 1-888-406-2264.
Powered by phpBB © 2000-2014 phpBB Group.